कर्मचारीमाथि कर्के नजर- समाचार - कान्तिपुर समाचार

कर्मचारीमाथि कर्के नजर

आफ्नो पक्षमा लागे ठीक, अर्को पक्षमा लागे कारबाहीको धम्की
प्रतिगमनविरूद्ध कर्मचारी चुप लागेर बस्न सक्दैनन् । – प्रेमल खनाल,वरिष्ठ उपाध्यक्ष, पेसागत महासंघ
ऋषिराम पौड्याल

काठमाडौँ — सरकारले प्रतिनिधिसभा विघटनको विरोधमा लाग्ने निजामती कर्मचारीमाथि निगरानी गर्न थालेको छ । स्रोतका अनुसार मन्त्रालयका सचिवहरूमार्फत आन्दोलनमा जाने कर्मचारीले कार्यालयमा हाजिर गरे/नगरेको रेकर्डलाई निगरानी राख्न थालिएको स्रोतले जनाएको छ । आन्दोलनमा लागेका कर्मचारीलाई सरुवा गर्नेसम्मको धम्की पनि दिन थालिएको छ । 

नेकपा दाहाल–नेपाल समूहले शुक्रबार राजधानीमा गरेको प्रदर्शनमा नजान दबाब दिइएको कर्मचारी संघ/संगठनका नेताहरूले बताएका छन् । उनीहरूका अनुसार दाहाल–नेपाल समूहले गत पुस १४ गते राजधानीमा गरेको प्रदर्शनमा कर्मचारीलाई जान नदिन तीन दिनदेखि नै कार्यालयमा छड्के गरिएको थियो । आफूहरूको निगरानीका लागि राष्ट्रिय अनुसन्धान विभागका प्रहरी खटाइएको कर्मचारीहरूको भनाइ छ । प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीले २०७५ सालमै राष्ट्रिय अनुसन्धान विभागलाई प्रधानमन्त्री तथा मन्त्रिपरिषद् कार्यालय मातहतमा ल्याएका थिए ।

दाहाल–नेपाल समूहले शुक्रबार राजधानीमा विरोधसभा गरिरहेका बेला प्रधानमन्त्री ओलीले आफूनिकट कर्मचारीहरूलाई कार्की ब्यांकेटमा भेला गराएर सम्बोधन गरेका थिए । नेकपानिकट पेसागत महासंघको कार्यसमितिमा ओलीनिकट कर्मचारी न्यून रहेकाले अर्को समूह बनाउन कार्की ब्यांकेटमा भेला गरिएको दाहाल–नेपाल समूहका कर्मचारी बताउँछन् । उनीहरूले विरोधी समूहलाई तर्साउन राज्यको संयन्त्र लागेको दाबी गरे ।

दाहाल–नेपाल समूहको प्रदर्शनमा जान रोक्ने नियतले कर्मचारीलाई प्रधानमन्त्री ओलीको कार्यक्रममा बोलाइएको निजामती कर्मचारी संगठनका एक केन्द्रीय सदस्यले बताए । उनले भने, ‘आफू प्रधानमन्त्री भएर कर्मचारीको गुट बनाउँदै हिँड्नेले अरूलाई कतै नलाग भन्न मिल्छ ?’

नेकपा दाहाल–नेपाल समूहले आन्दोलनमा सहभागी हुने कर्मचारीलाई राज्य संयन्त्रले धाकधम्की दिन थालेको भन्दै आलोचना गरेको छ । कर्मचारी कारबाहीमा परे पुनर्बहाली गर्ने प्रतिबद्धता जनाउँदै दाहाल–नेपाल समूहका अध्यक्षद्वय पुष्पकमल दाहाल र माधवकुमार नेपालले शुक्रबार साँझ विज्ञप्ति निकालेका थिए । आन्दोलनमा लागेबापत झूटा मुद्दा लगाए खारेज गर्ने उनीहरूले जनाएका छन् ।

मुलुकभरका बुद्धिजीवी प्रतिनिधिसभा विघटनको आन्दोलनमा लागेको प्रसंग जोड्दै विज्ञप्तिमा २०६२/६३ को आन्दोलनका क्रममा सात दलले गरेको प्रतिबद्धताबमोजिम प्रतिनिधिसभाबाट पारित संकल्प प्रस्तावअनुरूप तीनै तहमा कर्मचारीअनुकूल निजामती ऐन ल्याउने उल्लेख गरिएको छ ।

दलहरूले २०४६ सालदेखि नै कर्मचारीलाई आन्दोलनमा सघाउन आह्वान गर्दै आएका छन् । २०४६ र २०६२/६३ को आन्दोलनमा निजामती कर्मचारी सहभागी थिए । अहिले पनि नेकपाको दाहाल–नेपाल समूहले मुलुकमा प्रतिगमन भएको ठहर गरेको छ । नेकपानिकट पेसागत महासंघका वरिष्ठ उपाध्यक्ष प्रेमल खनालले प्रतिगमनविरुद्ध कर्मचारी चुप लागेर बस्न नसक्ने बताए । उनले प्रतिनिधिसभा विघटनका कारण कर्मचारीको अहित हुने खालका प्रावधान राखेर अध्यादेश ल्याउने खतरा रहेको बताए ।

कर्मचारी समायोजनपछि संघीय निजामती सेवासम्बन्धी ऐन ल्याइएको छैन । निजामती ऐन नरहेको अवस्थामा सरकारले अध्यादेश ल्याएर तह लगाउने खतरा रहेको कर्मचारीको आशंका छ । कर्मचारी संगठनका नेता मोहन घिमिरेले कर्मचारीहरू जहिले पनि पेसागत हक, लोकतन्त्र र शान्तिका लागि लड्ने बताए । तत्कालीन राजा ज्ञानेन्द्र शाहले २०६१ सालमा गरेको प्रतिगमनविरुद्धको आन्दोलनमा कर्मचारीले सिंहदरबार ठप्प बनाएका थिए । कांग्रेसनिकट कर्मचारी युनियनका अध्यक्ष गोपाल पोखरेलले दलहरूले आन्दोलनमा लाग्न आह्वान गर्ने गरे पनि सत्तामा गएपछि ट्रेड युनियन अधिकार ख्याल नगरेको टिप्पणी गरे । निजामती कर्मचारीको आधिकारिक ट्रेड युनियनका अध्यक्ष भोला पोखरेलले कर्मचारी विगतमा पनि आन्दोलनहरूमा सहभागी भएको बताए । ‘सेवालाई निरन्तरता दिएर नागरिक प्रशासन स्थापना गर्ने आन्दोलनमा कर्मचारी सहभागी हुन सक्छन्,’ उनले भने ।

१३ सचिवको सरुवा गुपचुप

सरकारले विभिन्न मन्त्रालय र आयोगका १३ सचिवको सरुवा गर्ने निर्णय गरेको स्रोतले जानकारी दिएको छ । निर्वाचन आयोग, लोक सेवा आयोग, स्वास्थ्य, मन्त्रालयलगायतमा रहेका सचिव सरुवा गरिए पनि उक्त निर्णय तत्काल कार्यान्वयन नगर्न प्रधानमन्त्रीले मुख्य सचिवलाई निर्देशन दिएको दाबी स्रोतको छ । ‘नयाँ मन्त्रीले सचिव रोज्ने र केही प्राविधिक समस्याका कारण निर्णय सार्वजनिक नगरिएको हो,’ स्रोतले भन्यो ।

प्रकाशित : माघ ११, २०७७ ०८:०५
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

यसरी भाइरल भए कलौटे र मुसी

जब उनीहरुको भिडियो कसैले टिकटकमा हालिदियो, युट्युब च्यानल चलाउनेहरुको लर्को गाउँ सोझियो । माइक र क्यामरा बोकेकाहरु खोज्दै र सोध्दै कलौटेको घर आए ।
दुर्गालाल केसी

दाङ — सारंगी बजाएर घरघर माग्दै हिँड्ने कलौटे र मुसी गन्धर्व तिहारलगत्तै घोराही–११ खैरीमा पुगे । मन्दिर उद्घाटनको कार्यक्रम थियो ।

गीत बजिरहेको र मानिसहरू भेला भएको देखेपछि उनीहरू पनि त्यतै लागे । मन्दिरमा खानपान र नाचगान चलिरहेको थियो । उनीहरू पनि रमाइलो गरी नाचे । उनीहरूको भिडियो खिचेर एक किशोरीले टिकटकमा हालिछन् । भोलिपल्ट बिहान नहुँदै कलौटे र मुसी भाइरल भइसकेका थिए । एकपछि अर्को गर्दै उनीहरू सामाजिक सञ्जाल र युट्युबमा भाइरल भए ।

केही दिनपछि ‘लैजा मुसी लैजा, लैजा कलौटे लैजा, हुर्र बूढी, हुर्र बूढा’ भन्दै नाचेको टिकटक सबैतिर चर्चाको विषय बन्यो । कलौटेको ‘बम्बाई बनी बम्’ भन्ने र्‍याप पनि धेरैले मन पराए । त्यसपछि उनीहरूको खोजी सुरु भयो । विभिन्न युट्युब च्यानल उनीहरूलाई खोज्दै गाउँमा पुगे । घरमा नभेटेपछि सारंगी बजाउँदै गाउँगाउँ घुमिरहेको ठाउँ खोज्दै गए । धेरै व्यक्तिले उनीहरूको भिडियो बनाएर बजाए । त्यसपछि उनीहरू चर्चाको विषय बने । बूढाबूढी मात्रै होइन, माइलो छोरा मिलन र कान्छा विराज पनि गीत गाउँदै माग्दै हिँड्छन् । आमाबुबासँगै छोराहरूको भिडियो पनि सबैतिर बज्यो ।

गन्धर्व परिवारको क्षमता देखेपछि संगीतकार बीबी अनुरागीले गीत रेकर्ड गराइदिने निधो गरे । त्यसपछि युट्युबर अमृतमान वलीले दाङबाट काठमाडौं लगेर कलौटे, मुसी, मिलन र विराजको गीत रेकर्ड गराउने वातावरण मिलाइदिए । बूढाबूढीले ‘जोडी परेवा, मलाई गालैमा म्वाइँ खाइदेऊ माया गरेभा’ र दुई भाइले ‘धादिङ गजुरी, भेट कहाँ हुन्छ र मौका नजुरी’ बोलका गीत गाए । इन्द्रेणी, सारंगी संसार, जुनकिरी दोहोरीलगायत युट्युब च्यानलका स्टुडियोमा पुगेर पनि गीत गाए । सरकारले घोराही–११ गन्धर्व बस्तीमा जनता आवास कार्यक्रमअन्तर्गत बनाइदिएको दुईकोठे भवनमा उनीहरूको परिवार बस्छ । टिन पुरानो भएर पानी चुहिन्छ, चर्पी छैन । छोराहरू पढेलेखेका छैनन् । तीन छोरी सबैको विवाह भइसकेको छ । जेठो छोरा भीमराज छुट्टिएर बसेका छन् । कलौटे, मुसी र दुई छोरा सारंगीको भरमा मागेरै जीवन चलाइरहेका थिए । अहिले उनीहरू भाइरल भएपछि धेरै ठाउँबाट चामल सहयोग आएकाले घरमै बसेर खान पाएका छन् । अचेल गाउँघरमा माग्न हिँडेका छैनन् ।

‘ख्याल गर्दागर्दै हामी भाइरल भएछौं । हाँसोठट्टा गर्दै गाउँदै नाच्दै गर्दागर्दै जीवन जान थाल्यो तर यसपटक भने अचम्म भयो,’ ५८ वर्षीय कलौटेले भने, ‘अहिले हाम्रो अन्तर्वार्ता लिने, हामीसँग फोटो खिच्ने मानिस धेरै भएका छन् । बाटामा कतै हिँड्दा पनि सबैले कलौटे र मुसी भनेर बोलाउँछन् ।’ काठमाडौं गएका बेला विभिन्न ठाउँमा घुम्दा युवायुवती झुम्मिएर सेल्फी खिचेको उनले बताए । ‘हामीलाई त चारैतिरबाट घेरेर हिँड्नै दिँदैनथे,’ उनले भने, ‘सबैले फोटो खिच्दै त्यस्तै गीत गाउन र नाच्न भन्थे ।’ पहिले गाउँघरमा रेडियो, टेलिभिजन, फोन, इन्टरनेट, हुलाक, यातायातका साधन केही नहुँदा उनीहरू मनोरञ्जन र सञ्चारका साधन भएका थिए । दाङमा औलोको प्रभाव कम भएपछि २०२४ सालपछि गन्धर्वहरू सल्यानबाट दाङ झरेका हुन् । ‘त्यतिबेलासम्म हाम्रो स्थायी बसोबास थिएन । ठाउँठाउँमा सारंगी बजाउँदै खानेकुरा माग्दै हिँड्थ्यौं,’ मुसीले भनिन्, ‘एउटा गाउँ एउटा गन्धर्वको जिम्मा हुन्थ्यो । आफ्ना क्षेत्रमा हरेक चाडपर्व र बाली भित्र्याउने समयमा पुग्थ्यौं ।’

अहिले पहिलेजस्तो सबैका घरमा गीत गाउन जाने अवस्था छैन । चिनेजानेका पुराना विष्टका घरमा मात्रै जान्छन् । प्रायःजसो रोल्पाको होलेरी पुग्छन्, जहाँ धेरै भारतीय र बेलायती सैनिकको बसोबास छ । त्यहाँ जाने क्रममा उनीहरूले लाहुरेले आफ्नी श्रीमतीलाई फेम्ली भनेर बोलाएको सुने । त्यसपछि उनले पनि श्रीमतीलाई फेम्ली भनेर बोलाउन थाले । श्रीमतीले आफू फेम्ली भएपछि श्रीमान्लाई फेम्लो भन्ने होला भनेर त्यही भन्न थालिन् । त्यसपछि यो कुरा पनि अहिले भाइरल भइरहेको छ । ‘हामीले लाहुरेले भनेको सुनेर फेम्ली, फेम्लो भन्न थालेका थियौं तर यसलाई धेरैले अनौठो मानेका छन्,’ मुसीले भनिन्, ‘यो कुरा पनि धेरै खिचेका छन् । राम्रो छ भनेका छन् ।’ जीवनभर गाउँगाउँ हिँड्दै गाएको कला र गलालाई पहिलोपटक रेकर्ड गर्न पाउँदा उनीहरू निकै खुसी छन् । ‘यस्ता गीत त हामीले सानैदेखि बाआमासँग हिँडेर गाउन सिकेका थियौं । सारंगी पनि सानैदेखि बजाइयो,’ कलौटेले भने, ‘तर अहिले बल्ल सारंगीको धुन र आवाज रेकर्ड गर्न पाइयो । यसले हामीलाई धेरै खुसी बनाएको छ ।’

पहिले गाउँघर हिँड्दा निकै सम्मान हुने गरेकामा अहिले नभएको कलौटेले बताए । ‘पहिले त मान–सम्मान गरेर मीठोमीठो खानेकुरा दिन्थे । कसैले बाख्राका पाठा, भैंसीका पाडासमेत दिन्थे,’ उनले भने, ‘छोराछोरीको विवाहसमेत गन्धर्वका माध्यमबाट हुन्थ्यो । घुम्दै जाँदा फलानो ठाउँमा यस्तो थरका केटा या केटी छन्, विवाहका लागि भनिदिनू भन्थे । हामीले दुवैतिर खबर पठाएर विवाहको वातावरण मिलाइदिन्थ्यौं ।’ अहिले गन्धर्वको त्यस्तो महत्त्व हराउँदै गएका बेला फेसबुक, टिकटक र युट्युबले चर्चित बनाएको उनले बताए ।

प्रकाशित : माघ ११, २०७७ ०८:०१
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×