सुनसरी — स्थानीय तहको चुनावमा नेकपा एमालेलाई जसरी पनि हराउने रणनीतिअनुसार सत्ताधारी दलले धरान उपमहानगरमा गठबन्धन भएको औपचारिक जानकारी दिन बिहीबार पत्रकार सम्मेलन गरेको थियो । पत्रकार सम्मेलन चलिरहेको बेला अचानक खैलाबैला मच्चियो । 

कांग्रेसका प्रदेश सभा सदस्य अजय राई, धरान-१९ बाट क्षेत्रीय प्रतिनिधि राजकुमार थोप्रा, धरान-१७ का नारद राई, वडा-१ का अध्यक्ष रोशन अधिकारीलगायतले गठबन्धनको संयुक्त पत्रकार सम्मेलन पूरा हुनै दिएनन् । चुनाव हुनुभन्दा अगाडि राजनीतिक दलबीचको चुनावी गठबन्धनको सहमतिप्रति चित्त बुझाउन गार्‍हो भएको संकेत हो धरानको घटना । 

केन्द्रमा पार्टी सभापति शेरबहादुर देउवाले गठबन्धनमा जोड दिइरहेका बेला उनै पक्षका नेता कार्यकर्ताहरुले जनाधार नै नभएको दलसँग गठबन्धन उचित नभएको भन्दै धरानमा भाडभैलो मच्चाए । धरानमा कांग्रेसले प्रत्येक चुनावमा नेकपा एमालेसँग नै प्रतिस्पर्धा गर्दै आएको छ । एमालेसँग प्रतिस्पर्धा गर्न कांग्रेस एक्लै सक्षम रहेको अवस्थामा वडाका बुथ सभापति र आकांक्षी उम्मेदवारहरुसँग कुनै सल्लाह नै नगरी गठबन्धनको नाममा जनाधार कम भएको दललाई भागबण्डा गरेकोमा आपत्ति जनाएका थिए । अझ अरु दललाई दिएको वडामा स्वतन्त्र उम्मेदवार नै खडा गर्ने तयारी पनि गरेका छन् । 

गठबन्धन दलबीच भएको सहमतिअनुसार कांग्रेसले धरानमा नगर प्रमुख, वडा १, २, ५, ६, ७, ८, ९, ११, १२, १३, १४, १६ र १८ को वडा अध्यक्षसहित सदस्यहरुमा उम्मेदवारी दिने छ भने नेकपा माओवादी केन्द्रले उपप्रमुखसहित वडा ३, १५, १७ र २०, जनता समाजवादी पार्टीले वडा १० र १९,  नेकपा एकीकृत समाजवादीले वडा ४ मा उम्मेदवारी दिनेछ । 

धरानमा जस्तै मुलुकभरका ७ सय ५३ स्थानीय तहमा कांग्रेस, माओवादी केन्द्र, जनता समाजवादी पार्टी, नेकपा एकीकृत समाजवादी र जनमोर्चाबीच प्रमुख, उपप्रमुख, वडाध्यक्ष र वडासदस्य उम्मेदवारको भागबण्डा भएको छ । तर गठबन्धनको यो भागबण्डाको सैद्धान्तिक सहमतिअनुसार वैशाख ३० को चुनावमा गठबन्धन भित्रैका दलका क्रियाशील सदस्य मतदाता वा ती दलप्रति आस्था राख्ने मतदाताले भोट दिन्छन् कि दिँदैनन् ? 

यसपटक गठबन्धन नीतिअनुसार दलका क्रियाशील सदस्यले विपरीत राजनीतिक सिद्धान्त लिएका अन्य दलका उम्मेदवारलाई तिनै दलको चुनाव चिह्नमा भोट दिनुपर्ने हुन्छ । तर आम मतदाताले कसरी विवेक प्रयोग गर्छन् ? यो प्रश्नको उत्तर पाउन जेठ पहिलो साता पर्खिनुपर्ने हुन्छ ।  

राजनीतिशास्त्रका सहप्राध्यापक अमृत श्रेष्ठका अनुसार नेपालमा स्थानीय चुनावमा यति ठूलो गठबन्धन यो पहिलो अभ्यास हो । उनी भन्छन्, ‘नेपालको राजनितिक इतिहास हेर्दा यसपटकका गठबन्धनमा विचार, सिद्धान्त मिल्ने दलबीच गठबन्धन भएको छैन । यसअघि धेरै पटक एकापसमा कटुता र शत्रुता गरेर बिताएका दलबीच चुनावी गठबन्धन भएको छ । यस्तो अवस्थामा पाँचदलको राजनितिक अंक गणित र सामान्य अंकगणितको नतिजा फरक आउन सक्छ ।’ उनकाअनुसार सामान्य अंकगणितमा २ मा २ जोड्दा ४ हुन्छ तर राजनीतिमा कहिलेकाहीँ ३ वा ५ पनि हुनसक्छ ।

गठबन्धन दललाई क्रियाशील सदस्य र आम मतदाताले चुनावको बेला कसरी हेर्छन् त ? उनको विश्लेषण छ, 'गठबन्धन नगरी एक्लाएक्लै चुनावी प्रतिस्पर्धा गर्दा त उम्मेदवार, गुट र उपगुटका कारण आफ्नै क्रियाशील सदस्यले शतप्रतिशत भोट दिँदैनन् भने जम्बो दलबीचको चुनावी गठबन्धनको बेला फरक फरक चुनाव चिह्न, उम्मेदवार, पार्टीको झण्डा र वैचारिक सिद्धान्तको कारण पाउन सक्ने मत प्रतिशत खस्किन सक्छ ।

गठबन्धनमा अर्कै दलको उम्मेदवार, फरक चुनाव चिह्न र फरक सिद्धान्त बोकेको दललाई भोट दिनुपर्ने हुन्छ । झन पाँच दलबीचको गठबन्धनमा विपरीत दलको उम्मेदवार, चुनाव चिह्नमा मन नपरेको अवस्थामा गठबन्धनकै नाममा भोट दिने भनेको अतिक्रियाशील सदस्यले बाध्यताले दिने तर कम क्रियाशील र आम मतदाताले भने शतप्रतिशत मत दिन नसक्ने सहप्राध्यापक श्रेष्ठले बताए । उनले भने, ‘नेपालमा केही राजनीतिक मान्यता स्थापित भएका छन् । एमालेले भोट माग्दा सूर्य चिह्नमा दिनु भन्छ । कांग्रेसले भोट माग्दा रुखमा दिनु भन्छ । माओवादी केन्द्रले भोट माग्दा हसिया हथौडामा दिनु भन्छ । यो राजनीतिक मान्यता पहिलैदेखि प्रत्येक मतदाताको मनमनमा गढेर बसेको छ । यही राजनीतिक संस्कारको कारण मतदाताले पनि चुनावको बेला सबै भन्दा पहिले एमाले हो भने सूर्य चिह्न खोज्छ, कांग्रेस हो भने रुख र माओवादी केन्द्र हो भने हसिया हथौडा खोज्छ । आम मतदाताले विवेक प्रयोग गरेर आफूले मनपराएको उम्मेदवारलाई भोट दिन्छ ।’