रित्तिँदै मल भण्डारण

जेठ, असार र साउनमा युरियाको मासिक माग २५ देखि ३५ हजार टन, मौज्दात २० हजार टन
डीएपीको माग मासिक २० देखि २५ हजार टन (जेठ, असार र साउन), मौज्दात १५ हजार टन
कृषि मन्त्रालयले भन्यो, ‘मल जेठ महिनालाई मात्रै पुग्छ’
राजु चौधरी

काठमाडौँ — हरेक वर्षझैं यस वर्ष पनि रासायनिक मल अभाव देखिएको छ । सरकारले यसअघि बर्खे बालीका लागि पर्याप्त मल रहेको दाबी गरे पनि धान रोप्ने समय नजिकिँदै गर्दा मौज्दात मल सकिन लागेको छ । कृषि तथा पशुपन्छी विकास मन्त्रालयका अनुसार जेठ, असार र साउनमा युरिया मल प्रतिमहिना औसत २५ देखि ३५ हजार टन चाहिन्छ । डीएपी मासिक २० देखि २५ हजार आवश्यक पर्छ । तर जेठ १८ सम्मको मौज्दात डीएपी २० हजार र युरिया १५ हजार टन मात्र छ ।


‘मल चाहिने समयमा मौज्दात घट्ने क्रममा छ । सहकारी, कम्पनीहरुबाट अत्यधिक माग छ,’ मन्त्रालयका कृषि सामग्री व्यवस्थापन तथा प्रविधि शाखाका वरिष्ठ कृषि प्रसार अधिकृत शिरीष पुनले भने, ‘मल जेठलाई मात्रै पुग्छ । लकडाउनले साह्रै समस्या भयो ।’ अनुदान मल कृषि सामग्री कम्पनी र साल्ट ट्रेडिङ कर्पोरेसनले आयात गर्दै आएका छन् । यी दुई कम्पनीले ग्लोबल टेन्डरमार्फत मल खरिद गर्ने गरेका छन् ।

बर्खे बालीका लागि खरिद गरिएको मल भारतको गुजरात र कोलकातामा रोकिएपछि यहाँ समस्या भएको हो । लकडाउनका कारण श्रमिक अभावले दुई महिनादेखि मल रोकिएको छ । कोलकातामा २५ हजार टन डीएपी र गुजरातमा २१ हजार ५ सय टन युरिया रोकिएको छ । उक्त मल नेपाल आइपुग्दा समस्या देखिएको हो । ‘अप्रिलमा आएको मल मजदुरका कारण कोलकातामा रोकिएको छ । गुजरातको अवस्था पनि उस्तै छ,’ पुनले भने, ‘छलफल धेरै सकारात्मक भएको छ । आउने सम्भावना बढेको छ । असार पहिलो सातासम्म आएन भने धेरै समस्या हुन्छ ।’ उनका अनुुसार कोलकाताबाट आए असारसम्मलाई पुग्छ ।

कृषि सामग्री कम्पनी लिमिटेडका प्रबन्धक नेत्र भण्डारीका अनुसार कोलकातामा मल ब्यागिङ गर्ने श्रमिक पाइएको छ । तिनले तीन दिनभित्र २५ सय मेट्रिक टन ब्यागिङ पुर्‍याउँछन् । त्यसपछि रेल खोजेर आयात गरिनेछ । ‘डीएपी ३६ हजार बोरा पुगेको छ । ५० हजार बोरा पुगेपछि रेलमार्फत आउँछ,’ भण्डारीले भने, ‘रेल छुटेको १० दिनमा वीरगन्ज आइपुग्छ ।’ आन्तरिक ढुवानीमा पनि उस्तै समस्या रहेको उनो भनाइ छ । बढी पैसा पाएपछि ठेकेदारहरु चामल र दाल ढुवानीमा व्यस्त छन् । मल ढुवानीलाई बेवास्ता गरेका छन् । ‘सहकारी/किसानलाई जिल्ला प्रशासनको स्वीकृतिमा आफैं ढुवानी गर्न भनेका छौं,’ भण्डारीले भने, ‘मुख्यत: युरियाको समस्या हो ।’

कृषि ज्ञान केन्द्र बाराका प्रमुख जितेन्द्र यादवले पनि बारा क्षेत्रमा मलको हाहाकार भएको बताए । ‘युरिया र डीएपी मल एक बोरा पनि मौज्दात छैन । राजनीतिक दबाब पनि उत्तिकै छ,’ उनले भने, ‘बर्खे बालीलाई समस्या भयो ।’ विगतमा भारतीय सीमाबाट मल आयात हुन्थ्यो । लकडाउनका कारण सीमामा कडाइ गरिएपछि समस्या भएको छ ।

सीमाबाट आयात बन्द भएपछि मुलुकमा माग ह्वात्तै बढेको उनको भनाइ छ । बारामा युरिया करिब एक हजार टन र डीएपी ५ हजार टन चाहिन्छ । अहिले मौज्दात शून्य रहेको उनको दाबी छ । ‘मुलुकभर नै युरियाको समस्या छ,’ उनले भने, ‘धानको सिजनमा डीएपी पनि अभाव हुने देखियो ।’

मन्त्रालयका अनुसार विगतका वर्षभन्दा यस वर्ष ढुवानी योजनाबद्ध थियो । तर कोरोना र लकडाउनले समस्या भएको हो । ‘६२ दिनदेखि कोलकातामा रोकियो । विराटनरमा ६ दिनमा पुग्ने सामान १४ दिन हुँदा आइपुगेको छैन,’ भण्डारीले भने, ‘आफ्नो कारणभन्दा महामारीको कारण अभाव भयो ।’

बजेटको समस्या नभए पनि कोरोनाले संकट निम्त्याएको कृषि तथा पशुपन्छी विकास मन्त्रालयका प्रवक्ता हरिबहादुर केसीले बताए । असार पहिलो सातासम्म मल आउने क्रम सुरु हुने उनको भनाइ छ । उनले पनि लोडिङकै समस्या भएको औंल्याए । ‘५० हजार बोरा भएपछि रेलको र्‍याकका लागि हाल्ने हो । कोलकाताबाट वीरगन्जसम्म आइपुग्न समय नलाग्ला,’ उनले भने, ‘असार पहिलो सातासम्म आइपुगे केही राहत हुन्थ्यो ।’

प्रकाशित : जेष्ठ २३, २०७७ ०७:५५
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

संक्रमित बढेपछि कोरोना बिमा स्थगित

हचुवाको कार्यक्रम ल्याएको र संक्रमण बढिरहेको बेला बिमाबाट वञ्चित गरेको भन्दै आलोचना
यज्ञ बञ्जाडे

काठमाडौँ — कोभिड–१९ को जोखिम सुरक्षण गर्न भन्दै ल्याइएको बिमा कार्यक्रम स्थगन भएको छ । बिमा समितिको निर्देशनअनुसार शुक्रबारदेखि केही समयका लागि यो बिमा स्थगन भएको बिमा कम्पनीहरूले बताएका छन् । समितिले भने बिमा कम्पनीहरूकै प्रस्तावमा केही समयका लागि स्थगन गरिएको जनाएको छ ।

नेपाल बिमक संघको आग्रहमा कोरोना बिमा स्थगन गर्न निर्देशन दिइएको बिमा समितिका कार्यकारी निर्देशक राजुरमण पौडेलले बताए । ‘सरकारले कोरोना बिमामा अनुदान दिने कार्यक्रम ल्याएको, बिमा कम्पनीको पुँजीभन्दा दायित्व धेरै भएपछि जोखिम बढेकोलगायत कारण केही समय स्थगन गरिएको हो,’ उनले भने, ‘बिमालेखको मोडालिटी परिमार्जन गरी छिट्टै सञ्चालन गर्छौं ।’

कोरोना बिमा गर्नेको संख्या बढेपछि पछिल्ला केही दिनदेखि बिमा कम्पनीले थप बिमा गर्न चासो देखाएका थिएनन् । मंगलबारसम्मको तथ्यांकअनुसार २० बिमा कम्पनी र नेपाल पुनर्बिमाको पुँजीभन्दा कोरोना बिमाबापतको दायित्व धेरै भएको छ । यसकारण जोखिम धेरै हुने भएपछि कम्पनीहरू पछि हटेका हुन् । कम्पनी पछि हटेपछि स्थगन गर्न बिमा समिति पनि बाध्य भएको हो ।

‘कोरोना बिमाको पुनर्बिमा गर्न विदेशी कम्पनीले पनि चासो देखाएनन्,’ एक बिमा कम्पनीका प्रमुख कार्यकारी अधिकृतले भने, ‘सरकारले कसरी सञ्चालन गर्न खोजेको हो निश्चित भएन, दायित्व दिनानुदिन बढिरह्यो, यसले जोखिम बढ्यो अनि स्थगन गर्न बाध्य भइयो ।’ कोरोना संक्रमित संख्या थोरै हुने अनुमानका आधारमा बिमालेख ल्याइएकोमा अहिले संक्रमण धेरै फैलिएकाले कम्पनीहरू डराएको ती अधिकारीले बताए ।

पर्याप्त अध्ययनबिना कोरोना बिमालेख जारी गर्न समितिले निर्देशन दिएकाले डेढ महिनामै बन्द गर्नुपरेको विज्ञहरूले बताएका छन् । ‘नयाँ बिमालेख जारी गर्दा पर्याप्त अनुसन्धान हुनुपथ्र्यो,’ बिमाविज्ञ रवीन्द्र घिमिरेले भने, ‘हचुवाका भरमा बिमा लेख ल्याइएकाले टिक्न सकेन ।’ नीति निर्माताले भविष्य नसोची हचुवाका भरमा बिमालेख ल्याएकाले संक्रमण बढिरहेको बेला नागरिकलाई कोरोना बिमाबाट वञ्चित गर्नुपर्ने अवस्था आएको उनले बताए ।

‘बिमा समिति र कम्पनीले दुई महिनासम्मको पनि पूर्वानुमान गर्न सकेनन्,’ उनले थपे, ‘यसले नागरिकको बिमा गर्न पाउने अधिकार खोसेको छ ।’ बिमालेखको बिक्री सुरु भएको एक/डेढ महिनामै मोडालिटी परिमार्जन गर्दा नियामक निकायको परिपक्वता नदेखिएको उनले बताए । संक्रमित कम हुँदा बिमा गर्ने अनि बिमा गर्ने धेरै हुँदा बन्द गर्ने, यो त माछा हुँदा दुलोभित्र हात र सर्प हुँदा बाहिर भन्ने उखान जस्तै भयो,’ उनले थपे ।

केही दिनका लागि स्थगन गरिएको कोरोना बिमा छिट्टै सुरु गर्ने समितिका कार्यकारी निर्देशक पौडेलको दाबी छ । ‘कोरोना बिमा बन्द नै भएको भनेर हल्ला फैलाइयो,’ उनले भने, ‘कुनै पनि हालतमा बन्द हुँदैन ।’ पछिल्ला दिनमा अपेक्षाभन्दा धेरैले कोरोना बिमा भएको उनले स्विकारे । ‘सुरुमा यति धेरै बिरामी होलान् भन्ने अनुमान थिएन, यसकारण कम्पनीको पुँजीले दायित्व थेग्ने अनुमान थियो,’ उनले थपे, ‘अहिले अनुमानभन्दा धेरैको बिमा भयो, यो क्रम बढ्दो छ, कम्पनीको दायित्व बढ्यो । कम्पनीको जोखिम कसरी सुरक्षण गर्ने भन्न पनि अहिले स्थगन गर्नुपरेको हो ।’ कोरोना बिमालाई पुनर्बिमा गर्न नेपाल पुनर्बिमा कम्पनीले पनि नयाँ मोडालिटी तयार पारेको र त्यसबारे शुक्रबार छलफल हुने पौडेलले जानकारी दिए ।

‘सरकारले एक लाख रुपैयाँसम्मको कोरोना बिमा शुल्कमा ५० प्रतिशत अनुदान र स्वास्थ्यकर्मीको दायित्व आफैं बेहोर्ने घोषणा गरेको छ,’ उनले भने, ‘यो कार्यक्रमलाई कसरी सञ्चालन गर्ने भन्ने सम्बन्धमा सरकारसँग पनि छलफल भइरहेको छ ।’ अब केही दिनमै सरकारको निर्देशनअनुसार बिमालेखको मोडालिटी परिमार्जन, पुनर्बिमाको खोजी गरी नयाँ ढाँचामा बिमा सुरु गरिने उनले बताए ।

‘आगामी आर्थिक वर्षको बजेटमार्फत अस्थायी, करारलगायत सबै राष्ट्रसेवकको एक लाख रुपैयाँसम्मको कोरोना बिमा नि:शुल्क गर्ने र एक लाख रुपैयाँसम्मको सामूहिक कोरोना बिमा गर्दा लाग्ने वार्षिक शुल्कमा ५० प्रतिशत अनुदान दिने व्यवस्था भएको हुँदा थप बिमा गर्दै जाँदा दोहोरो हुन सक्ने सम्भावना छ,’ समितिले बिमा कम्पनीलाई पठाएको पत्रमा भनिएको छ, ‘हालसम्म बिक्री भएको बिमाको दायित्व अधिक भएकाले पुनर्बिमासमेत गर्नुपर्ने देखिएकाले जेठ २३ देखि केही समयका लागि कोरोना बिमा स्थगन गर्ने निर्णय भएको छ । सोहीबमोजिम कोरोना बिमा स्थगन गर्न अनुरोध छ ।’ कोरोना बिमामा हालसम्म सहभागी भएका सबै बिमितको जोखिम सुरक्षित भएको पनि समितिले प्रस्ट्याएको छ ।

बुधबारसम्म करिब ३ लाख ७ हजार २ सय २१ जनाले कोरोना बिमा गरेका छन् । कोभिड–१९ को जोखिम सुरक्षणका लागि गत वैशाख ७ देखि बिमालेखको बिक्री सुरु गरिएको थियो । उक्त बिमामा १६ करोड ८७ लाख ३६ हजार रुपैयाँ बिमा शुल्क संकलन भएको छ । सो अवधिमा २६ हजार ६ सय २३ वटा बिमालेख बिक्री भएको बिमा समितिले जनाएको छ । सञ्चालनमा रहेका २० निर्जीवन बिमा कम्पनीले उक्त बिमालेख बिक्री गरिरहेका थिए ।

कोरोना बिमालेखमा एक लाख र ५० हजार गरी दुई प्रकारको बिमांक तोकिएको छ । व्यक्तिगत, सामूहिक (परिवार, कार्यालयका कर्मचारी आदि) रूपमा पनि यो बिमा गर्न सकिन्छ । एक लाख रुपैयाँको बिमाका लागि व्यक्तिले एक हजार रुपैयाँ प्रिमियम (बिमा शुल्क) तिर्नुपर्छ । तर सामूहिक रूपमा घर परिवार वा कार्यालयका कर्मचारीको बिमा गर्दा प्रतिव्यक्ति ६ सय रुपैयाँ तिरे पुग्छ ।

५० हजार रुपैयाँको बिमा गर्दा प्रतिव्यक्ति ५ सय र सामूहिक रूपमा प्रतिव्यक्ति ३ सय रुपैयाँमा बिमा गर्न सकिन्छ । अस्पतालबाट कोरोना संक्रमण भएको पुष्टि भएलगत्तै दाबी भुक्तानी पाइन्छ ।

प्रकाशित : जेष्ठ २३, २०७७ ०७:४६
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×