लकडाउनअघि विदेशी लगानी १३४ प्रतिशत बढ्यो- अर्थ / वाणिज्य - कान्तिपुर समाचार

लकडाउनअघि विदेशी लगानी १३४ प्रतिशत बढ्यो

एफडीआई कम आउँछ, आएको भन्दा बढी रकम लाभांशबापत बाहिरिन्छ
आठ महिनामा साढे १५ अर्ब
यज्ञ बञ्जाडे

काठमाडौँ — विश्वभर महामारीका रूपमा फैलिएको कोरोना (कोभिड–१९) ले नेपाल आउने विदेशी लगानी प्रभावित हुने प्रक्षेपण भइरहँदा गत फागुनमा भने प्रत्यक्ष विदेशी (एफडीआई) लगानी १ सय ३४ प्रतिशत बढेको छ । ०७६ फागुनसम्म १५ अर्ब ६१ करोड १६ लाख रुपैयाँ एफडीआई भित्रिएको राष्ट्र बैंकको तथ्यांक छ । ०७५ फागुनसम्म ६ अर्ब ६६ करोड रुपैयाँ विदेशी लगानी भित्रिएको थियो ।

गत फागुनसम्मको एफडीआई गत आवको तुलनामा बढी हो । गत आवमा त्यस्तो लगानी १३ अर्ब ६ करोड आएको थियो । अघिल्लो आवका सबै महिना उच्च दरले बढेको विदेशी लगानी गत वर्षभर घट्यो । चालु आवको सुरुदेखि नै उच्च दरले बढिरहे पनि बाँकी महिनामा विदेशी लगानी घट्ने सम्भावना अझ बढी रहेको अर्थविद्हरू बताउँछन् । कोभिड–१९ ले विश्वका प्रायः राष्ट्र प्रभावित भइरहेकाले चालु आवका बाँकी महिनामा धेरै विदेशी लगानीको आस गर्न नहुने उनीहरूको भनाइ छ ।

‘म त खासै आशावादी छैन,’ अर्थविद् केशव आचार्यले भने, ‘यहाँ विदेशी लगानी ल्याउन प्रक्रिया थालेका लगानीकर्ताको राष्ट्रमा पनि कोरोना प्रभाव व्यापक छ । यस्तो अवस्थामा उनीहरूले कसरी लगानी विस्तार गर्न सक्लान् ।’ ती लगानीकर्ताले आफ्नो राष्ट्रमा लगानीको राम्रो अवसर पाए तत्कालका लागि विदेशी लगानी रोकिन सक्ने उनको भनाइ छ । तत्कालको कोरोना असरलाई बिर्सने हो भने पनि नेपालमा धेरै विदेशी लगानी भित्र्याउन सरकारले गरेका काम पर्याप्त नभएको उनले बताए । ‘सरकारले केही नीतिगत सुधार गरेको छ । तर व्यवहारमा केही सुधार भएन,’ उनले भने, ‘एकद्वार नीति बनाउने भन्दै उद्योग विभागमा एक निकाय थपियो । तर त्यहाँ अत्यावश्यक पूर्वाधार पनि छैन । त्यस्तो ठाउँबाट के धेरै सुविधा आस गर्नु ?’

चालु आवका बाँकी महिनामा विदेशी लगानी पनि दबाबमा पर्ने राष्ट्र बैंकका अधिकारीहरू पनि बताउँछन् । गत फागुनसम्म रेमिट्यान्स र विदेशी लगानीको आप्रवाह राम्रो भए पनि अब घट्ने उनीहरूको प्रक्षेपण छ । यद्यपि नेपाल भित्रिने विदेशी लगानीभन्दा धेरै रकम ती लगानीको लाभांशबापत बाहिरिँदै आएको छ । पछिल्ला एक दशकको तथ्यांकले पनि त्यही देखाउँछ ।

गत आवमा विदेशी लगानीको लाभांशबापत २८ अर्ब रुपैयाँ मुलुकबाट बाहिरियो । सो अवधिमा १३ अर्ब रुपैयाँ मात्र विदेशी लगानी आएको थियो । पछिल्ला वर्षमा विदेशी लगानीको यस्तै प्रवृत्ति बढ्दो छ । ०६६/६७ देखि ०७५/७६ सम्मको १० वर्षमा ८५ अर्ब १५ करोड रुपैयाँ कुल विदेशी लगानी नेपाल भित्रिएकामा लाभांश शीर्षकमा १ खर्ब ४ अर्ब १३ करोड रुपैयाँ बाहिरिएको छ । राष्ट्र बैंकका अनुसार विदेशी लगानीको लभांशबापत नेपालबाट हरेक वर्ष औसत साढे १० अर्ब रुपैयाँ बाहिरिने गरेको छ । लगानी भने औसतमा साढे ८ अर्ब आएको देखिन्छ । विदेशी लगानी बढाउन अनेक प्रयास भए पनि अपेक्षित रूपमा सफल हुन नसकेको तथ्यांकले देखाउँछन् ।

एफडीआईमध्ये सबैभन्दा धेरै औद्योगिक क्षेत्रमा आएको छ । यो क्षेत्रमा सिमेन्ट, जलविद्युत्लगायतमा धेरै लगानी आएको देखिन्छ । लगानीमा रहेको पुँजी हेर्दा सबैभन्दा धेरै लगानी ट्याक्स हेभन मानिने ‘वेस्ट इन्डिज’ राष्ट्रबाट आएको छ ।

प्रतिबद्धताभन्दा कम

गएको एक दशकमा नेपाल आएको विदेशी लगानी सोही अवधिको प्रतिबद्धताभन्दा थोरै हो । यसले विदेशी लगानी प्रतिबद्धताअनुसार आएको छैन भन्ने देखाउँछ । आव ०६६/६७ मा लगानीकर्ताले ९ अर्ब रुपैयाँ विदेशी लगानी प्रतिबद्धता गरेका थिए । सो वर्ष २ अर्ब ८५ करोड रुपैयाँ मात्र लगानी भित्रियो । प्रायः वर्षमा प्रतिबद्धताभन्दा कम मात्र लगानी आएको छ ।

आव ०७४/७५ मा ५५ अर्ब ७६ करोड रुपैयाँ लगानी प्रतिबद्धता भएकामा १७ अर्ब ५१ करोड रुपैयाँ मात्र आएको छ । यसैगरी, आव ०७५/७६ मा २५ अर्ब ४८ करोड लगानी प्रतिबद्धता रहेकामा करिब आधा मात्र लगानी भित्रिएको सरकारी तथ्यांक छ ।

प्रकाशित : वैशाख १२, २०७७ ०८:२०
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

औषधि उद्योगका कच्चा पदार्थ सीमामा रोकिए

उद्योगले रकम तिरिसकेका रसायन भारतीय बजार, ट्रान्सपोर्ट र सीमा क्षेत्रबाट पास भएनन्
अमृता अनमोल

बुटवल — महामारीका बेला सबैभन्दा अत्यावश्यक वस्तु हो, औषधि । तर लकडाउनले यही औषधि उत्पादनको कामसमेत रोकिएको छ । केहीले आंशिक रूपमा उद्योग चलाए पनि अधिकांश उद्योग ठप्प छन् । औषधि बनाउन कच्चा पदार्थ र रसायन चाहिन्छ । युरोप, चीन र छिमेकी देश भारतबाट ल्याउनुपर्छ । भारत हुँदै आउने औषधिका कच्चा पदार्थ र रसायन अहिले अड्किएका छन् ।

रकम बुझाइसकेका सामान केही ट्रान्सपोर्टमा र केही सीमा क्षेत्रमा रोकिएको उद्योगीले बताए । कच्चा पदार्थ र रसायनबिना औषधि उत्पादन गर्न नसकिएको उद्योगीको गुनासो छ । एसियन फर्मास्युटिकल्स प्रालिले झन्डै डेढ महिनाअघि २० करोडको कच्चा पदार्थ ल्याउन रकम बुझाएको थियो । चिनियाँ र भारतीय बजारबाट कच्चा पदार्थ आउँदै थियो । लकडाउन सुरु भयो । अहिले उक्त सामान कहाँ छ भन्नेबारे पनि थाहा नभएको प्रबन्ध निर्देशक हुतानन्द खनालले बताए ।

‘उद्योगमा रहेको स्टक सकिन लागेको छ । रकम तिरेर झिकाएको सामान कहिले र कसरी आउने हो, टुंगो छैन,’ उनले भने, ‘यस्तोमा उद्योग कसरी चलाउने भन्ने समस्या छ ।’ उनको उद्योगमा २ सय २७ मजदुर छन् । यसअघि दुई सिफ्टमा चल्ने उद्योग अहिले एक सिफ्ट चलेको छ । मजदुरहरू ५० प्रतिशत कटौती गरिएको छ । आधालाई एक दिन र आधालाई अर्को दिन बोलाइएको छ । ‘बिग्रिहाल्ने खालका काम मात्रै गरेका छौं,’ उनले भने, ‘ठूलो र महत्त्वपूर्ण उत्पादन गरेका छैनौं ।’

लकडाउनले मुलुकका धेरै उद्योग तथा कलकारखाना ठप्प छन् । अत्यावश्यक वस्तुका रूपमा औषधि उद्योग सञ्चालन गर्न भने सरकारले आग्रह गरेको छ । तर भारतीय बजार र सीमा क्षेत्रका ट्रान्सपोर्टमा अड्किएका कच्चा पदार्थ र रसायन ल्याउन सहजीकरण गरेको छैन । यसले कसरी कच्चा पदार्थ ल्याउने र उद्योग सञ्चालन गर्ने भन्नेमा उद्योगी अन्योलमा छन् ।

औषधि उत्पादक संघका अनुसार नेपालमा उत्पादन हुने औषधिका लागि ८० प्रतिशत कच्चा पदार्थ भारतबाट आउँछ । २० प्रतिशत चीन तथा युरोपबाट आयात हुन्छ । तर सबै आउने बाटो भारतीय बजार हो । औषधि अरू खाद्य पदार्थजस्तो एक ठाउँबाट ट्रक भरी ल्याउन मिल्दैन । १०/१५ किलो कच्चा पदार्थ, ५/१० किलो रसायनका दरले धेरै ठाउँबाट ल्याउनुपर्छ । त्यस्तो झन्झट बेहोरेर भारतीय ट्रान्सपोर्टसमेत सामान उपलब्ध गराउन सहमत नभएको रूपन्देहीको सिद्धार्थ फर्मास्युटिकल्स प्रालिका प्रबन्धक गणेश पाठकले बताए ।

‘सरकारले उद्योग सञ्चालन गर भनेर मात्र पुग्दैन,’ उनले भने, ‘कच्चा पदार्थबिना उद्योग चल्दैनन् ।’ फरकफरक बजारबाट थोरै थोरै कच्चा पदार्थ उद्योगीहरूले ल्याउन सम्भव छैन । यस्तोमा सरकारको भूमिका सहजीकरण गर्ने खालको हुनुपर्ने उनको भनाइ छ । ‘मजदुरलाई उद्योगमा लैजान ल्याउन, सामाजिक दूरी राखेर काम गर्न र उत्पादित औषधि बजारसम्म पुर्‍याउन पनि समस्या छ,’ उनले भने ।

रूपन्देहीमा १४ औषधि उद्योग छन् । देशभरमा ६२ एलोपेथिकसहित ८० औषधि उद्योग सञ्चालनमा छन् । यहाँ प्रयोग हुने ४८ प्रतिशत तयारी औषधि भारतबाट आउँछ । ५२ प्रतिशत स्वदेशी कम्पनीले नै उत्पादन गर्छन् । लकडाउनका कारण उत्पादित औषधिको पनि माग छैन । सबै उत्पादन मौज्दातमा छ । औषधि उत्पादक संघका अनुसार करिब दुई महिनालाई पुग्ने औषधि मौज्दात छ । धेरै औषधि उत्पादन गर्दै र मौज्दात गर्दै गर्दा प्रयोग मिति सकिने डर पनि उद्योगीलाई छ । यसले पनि उद्योग खोल्न हच्किएका हुन् । ‘मौज्दात रहेका सबै कच्चा पदार्थ सकेर औषधि उत्पादन गर्न पनि जोखिम छ,’ एसियन फर्मास्युटिकल्सकी प्रबन्धक सविता खनालले भनिन्, ‘प्रयोग मिति सकिए हामी डुब्छौं । यसले भएका सबै कच्चा पदार्थ सकेर औषधि उत्पादन गर्न सकिएको छैन ।’

लकडाउनका कारण आयुर्वेदतर्फका औषधिको माग शून्य जस्तै छ । तसर्थ सबैजसो उद्योग बन्द छन् । एलोपेथिकतर्फका उद्योगको अवस्था पनि उस्तै भएको छ । एलोपेथिक एवं आयुर्वेद दुवै औषधि उत्पादक ग्रेस फर्मास्युटिकल्सका सञ्चालक तथा आयुर्वेद औषधि उत्पादक संघका सल्लाहकार सुरज भट्टराईले सरकारले भारतीय बजारबाट रसायन र कच्चा पदार्थ नल्याइदिएसम्म औषधि उत्पादन गर्न नसकिने बताए । ‘करोडौं रकम पर्ने भएकाले दुई चार उद्योगीले ट्रकभरि औषधिका कच्चा पदार्थ र रसायन ल्याउन सकिँदैन । यस्तो बेलामा थोरै सामान ल्याउन भारतीय ट्रान्सपोर्टले मान्दैनन्,’ उनले भने, ‘सरकार आफैंले धेरै सामान ल्याएर देशभरका उद्योगीलाई उपलब्ध गराए मात्र औषधि उद्योग चल्ने अवस्था छ ।’ व्यवसायीले रकम तिरिसकेका कच्चा पदार्थ भारतीय बजार, सीमा क्षेत्र र ट्रान्सपोर्टबाट ल्याउन पनि सरकारले सघाउनुपर्ने उनको भनाइ छ ।

प्रकाशित : वैशाख १२, २०७७ ०८:१६
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×