गौरवका ४ आयोजनामा निरन्तर काम

निर्माण सामग्री ल्याउन भने समस्या
धेरैजसो कामदार घर गएकाले सीमित जनशक्तिबाट काम हुँदै
विमल खतिवडा

काठमाडौँ — कोभिड–१९ को संक्रमण फैलिने त्राससँगै मुलुक लकडाउन भएका बेला पनि राष्ट्रिय गौरवका केही आयोजनाले सावधानी अपनाएर निर्माणलाई निरन्तरता दिएका छन् । गौरवका २२ आयोजनामध्ये चारवटा आयोजनाको काम भइरहेको छ । आयोजनास्थलमा भएका कामदार परिचालन गरी काम गरिरहे पनि निर्माण सामग्री ल्याउन भने समस्या भएको आयोजनाहरूले बताएका छन् ।


मेलम्ची खानेपानी आयोजना, पोखरा क्षेत्रीय अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल, भैरहवा क्षेत्रीय अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल र माथिल्लो तामाकोसी जलविद्युत् आयोजनामा छिटफुट काम अघि बढिरहेको छ ।


आयोजनामा कार्यरत धेरैजसो कामदार घर गए पनि केहीले कामलाई निरन्तरता दिएका छन् । मेलम्चीमा अहिले बाँध र सुरुङ निर्माणको काम भइरहेको छ । यहाँ कार्यरत ४ सय कामदारमध्ये ७० जनाले काम गरिरहेका छन् । आयोजनाले असारमा काठमाडौंको सुन्दरीजलमा मेलम्चीको पानी झार्ने दाबी गरिरहेका बेला कोभिड–१९ का कारण कामको गति भने बढ्न सकेको छैन ।

‘सरकारले केही दिनअघि आयोजनामै रहेका कामदारबाट स्वास्थ्य सावधानी अपनाएर काम गर्ने भनेर गरेको निर्णयले केही सहज भएको छ,’ मेलम्ची खानेपानी आयोजनाका कार्यकारी निर्देशक तिरेशप्रसाद खत्रीले भने, ‘सरकारको निर्णयपछि रड, गिटी, बालुवा ढुवानी गर्न सहज भएको छ । काम रोकिएको छैन । वैशाख दोस्रो सातादेखि अलि सहज भयो भने हाम्रो योजना तलमाथि हुनेछैन, असारभित्रै सुन्दरीजलमा पानी झार्छौं । लकडाउन लम्बियो र अवस्था जटिल बन्यो भने गाह्रो छ ।’ आयोजनाका धेरैजसो कामदार घर गएका छन् । अवस्था सहज भए पनि कामदार आउन समय लाग्छ । ‘आएपछि पनि तुरुन्तै काममा लगाउन सकिँदैन,’ उनले भने, ‘१४ दिन क्वारेटाइनमा राखेर मात्र काम लगाउनुपर्छ ।’


आयोजनामा सुरुङ निर्माणको काम ८२ प्रतिशत सकिएको छ । अब गेट राख्ने काम मात्र बाँकी छ । ‘समग्रमा आयोजनाको काम ९६ प्रतिशत सकिएको छ,’ खत्रीले भने । चिनियाँ इन्जिनियर, प्रोजेक्ट म्यानेजर, सुपरभाइजरसहित ५० जनाको टोली फिल्डमै बसेर काम गरिरहेका छन् । काठमाडौं उपत्यकामा दैनिक १७ करोड लिटर खानेपानी वितरण गर्ने उद्देश्यसहित ०५५/५६ बाट यसको निर्माण थालिएको हो । आयोजनाका लागि चालु आवमा ७ अर्ब ३८ करोड ९५ लाख बजेट विनियोजन भएको छ ।


पोखरा क्षेत्रीय अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलको काम पनि रोकिएको छैन । सरकारले लकडाउन गर्नु अघिल्लो दिनबाटै विमानस्थल लकडाउन गरेर काम जारी राखिएको आयोजना प्रमुख विनेश मुनकर्मीले जानकारी दिए । विमानस्थलमा बाहिरबाट मान्छे आउन रोक लगाइएको छ । यहाँ नेपाली कामदार २ सय ६० जना थिए । त्यसमा १ सय ६० जना घर गए । ‘१ सय जना यहीँ काम गरिरहेका छन्,’ उनले भने, ‘खाद्यान्न लिन मात्र बाहिर जाने गरेका छौं । नत्र सबै भित्रै बसेर काम गरीरहेका छौं ।’ आयोजनामा चिनियाँ कामदार २ सय ७० जना छन् । आयोजनामा अहिले निर्माण सामग्रीको भने अभाव रहेको मुनकर्मीले बताए । पहिला ल्याइएको सामानबाटै काम भइरहेको उनले जानकारी दिए । ‘प्लास्टर र लाइटको काम सकिसकेको छ,’ उनले भने, ‘केबलिङ र पार्किङको काम पनि जारी छ ।’


आयोजनामा ५६ प्रतिशत काम सकिसकेको उनले बताए । अहिले सिमेन्ट नभएर मुख्य सडकबाट विमानस्थल जोड्ने सडक बनाउने काम रोकिएको छ । भारतबाट सिमेन्ट ल्याउनुपर्ने भए पनि कोभिड–१९ का कारण आउन सकेको छैन । निर्मणमा प्रयोग हुने केही सामान केरुङ नाकामा आएर रोकिएको छ । नाका बन्द भएकाले आउन नसकेको हो । ‘यसबारे प्रधानमन्त्री कार्यालयमा जानकारी गराएका छौं,’ मुनकर्मीले भने, ‘डेकोरेसन, इलेक्ट्रिक सामान र झ्यालढोका आउनुपर्ने हो, आउन सकेको छैन ।’ अहिले माटो काट्ने र फिलिङ गर्ने काम पनि भइरहेको छ । कामको गति कम छ, कामदार कम छन् । सन् २०२१ सम्म निर्माण सम्पन्न गर्ने गरी विमानस्थल निर्माणको काम सुरु गरिएको हो । यसको अनुमानित लागत २१ अर्ब ६० करोड छ ।


भैरहवास्थित गौतमबुद्ध अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल निर्माणको काम पनि जारी छ । २७ जना चिनियाँ कामदार फिल्डमा रहेको आयोजना प्रमुख प्रवेश अधिकारीले जानकारी दिए । ‘हामीलाई समस्या भनेको ढुंगा, गिटी, बालुवा र कामदारको हो,’ उनले भने, ‘हार्डवेयर सामग्री पनि ल्याउन गाह्रो भएको छ । त्यसैले सोचे जसरी काम हुन सकेको छैन ।’


अहिले धावनमार्गमा रनवे लाइट जडान गर्न पूर्वाधार तयार गर्ने, टर्मिनल भवनको बाँकी फिनिसिङ, मार्बल, टायल राख्ने र तारबार गर्ने काम जारी छ । ‘तर तोकिएकै समयमा काम सम्पन्न गर्न भने नसकिने भयो । लकडाउन कति लम्बिने हो भन्ने पनि थाहा छैन । अहिलेसम्म ९० प्रतिशत काम सकिसकेको छ । अब मुख्य रूपमा उपकरण जडान गर्ने काम बाँकी छ । उपकरण जडान गर्नासाथ ७ प्रतिशत प्रगति थपिन्छ ।’ सन् २०१५ बाट निर्माण सुरु भएको विमानस्थलको काम ३१ मार्च २०२० मा सक्ने लक्ष्य थियो । आयोजनाको अनुमानित लागत ३० अर्ब ४१ करोड छ ।

४ सय ५६ मेगावाट क्षमताको माथिल्लो तामाकोसी जलविद्युत् आयोजनाको काम पनि जारी रहेको आयोजनाका प्रमुख कार्यकारी निर्देशक (सीईओ) विज्ञान श्रेष्ठले जानकारी दिए ।


आयोजनास्थलमा रहेका कामदार र प्राविधिकबाट कामलाई निरन्तरता दिइएको उनले बताए । ‘सामान्य अवस्थाको जस्तो तीव्र गतिमा काम त भएको छैन । तर गर्न सक्ने काम जारी छ,’ उनले भने, ‘नयाँ कामदार आउन भने समस्या छ ।’ आयोजनामा अहिले पेनस्टक पाइप जडानको काम भइरहेको छ । आगामी जुलाईदेखि आयोजनाको पहिलो युनिटबाट विद्युत् उत्पादन सुरु गर्ने लक्ष्य छ ।


सडक मार्किङ पनि धमाधम


लकडाउनका कारण काठमाडौं उपत्यकाका सडक खाली भएपछि भौतिक पूर्वाधार तथा यातायात मन्त्रालयले सडक मार्किङ गर्ने कामलाई तीव्र पारेको छ । मेटिएका जेब्रा क्रसिङ, सडक लेन र ट्राफिक संकेत मार्किङ गर्ने काम जारी छ । महाराजगन्ज–बालुवाटार, धुम्बाराही–हाडीगाउँ, थापाथली–माइतीघर र थापाथली–सिंहदरबार क्षेत्रका सडकमा मार्किङ गरिएको हो ।


‘कोरोनाको त्रास छ तर हामीले स्वास्थ्य सावधानी अपनाएरै काम गरिरहेका छौं,’ सडक विभागका महानिर्देशक केशवकुमार शर्माले भने, ‘धेरै भीड गरेर काम गरिएको छैन । एउटा मेसिन छ, त्यसमा तीनजना कामदार काममा खटिने गरेका छन् ।’ उनका अनुसार मार्किङसँगै सडक उज्याला देखिएका छन् । सडक खाली छ ।


लकडाउनको मौकामा धमाधम सडक मार्किङ (तस्बिरहरू)


यो समयमा सकड कालोपत्रे गर्न पाए राम्रो हुने उनको भनाइ छ । तर कोभिड–१९ को संक्रमण फैलिने डरले कामदार जुटाएर काम गर्न समस्या छ । यति बेला भौतिक पूर्वाधार तथा यातायातमन्त्री वसन्तकुमार नेम्बाङ मार्किङ भएको ठाउँको अनुगमन गर्न आफैं पुग्ने गरेका छन् । प्रकाशित : चैत्र २४, २०७६ ०७:२५

प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

ललितपुरदेखि पैदलै सप्‍तरी

काठमाडौं उपत्यकामा ज्याला मजदुरी गर्नेहरू खर्च नभएपछि लकडाउनको बेला हिँडेरै घर फिर्दै
मकर श्रेष्ठ, लीला श्रेष्ठ

काठमाडौँ — लकडाउन छिटै खुल्ला भन्ने आस थियो । १२ दिनसम्म छाप्रोमै कोचिँदा पनि छाँटकाट देखिएन । ललितपुरको ठैबस्थित एउटै छाप्रोमा बस्ने सात जनाको समूह शनिबार नै सप्तरीको कन्चनरूप नगरपालिका गइसकेका थिए । टेकराम चौधरी र उनका अरू पाँच जना साथी भने मंगलबारबाट लकडाउन खुल्न सक्ने भन्दै यतै बसिरहे । तर, मन्त्रिपरिषद्को शनिबारको निर्णयले उनीहरू आत्तिए ।

सरकारले आइतबारदेखि एक जिल्लाबाट अर्को जिल्ला, एक प्रदेशबाट अर्को प्रदेश र स्थानीय तहबाट अर्को स्थानीय तहमा आउजाउ गर्न नदिने निर्णय गरेको थियो । यो खबर सुनेर गाउँबाट परिवारले रुँदै घर आउन फोन गरेपछि यी ६ जनाको समूह पनि आइतबार बिहान ५ बजे ललितपुरको ठैबबाट हिँडेरै सप्तरी जाने यात्रामा निस्कियो । सबैले पिठ्युँमा भिर्ने झोला बोकेका र हातमा अर्को झोला झुन्ड्याएका छन् । बिहान साढे ७ बजे उनीहरूको समूह सूर्यविनायकमा भेटिँदा साढे दुई घण्टामा २४ किलोमिटर यात्रा छोट्याइसकेका थिए । ३ सय ५ किलोमिटर टाढाको यात्राका लागि निस्केका चौधरीको समूहका तीन जना फित्तावाल चप्पल पड्काउँदै अरनिको राजमार्ग हुँदै धुलिखेलतर्फ गइरहेका थिए । सबैले मास्क लगाएका र झोलामा खाजा बोकेका छन् । बाटोमा पसल खुलेको नभेटिए आफैंले बोकेका चिउरा र चाउचाउ खाएर पनि घर पुग्ने उनीहरूको अठोट छ ।

घर बनाउने ज्यामी काम गर्ने उनीहरूलाई लकडाउनले बेरोजगार बनाएको हो । एकातिर कोरोनाको डर, अर्कातिर रोजगारी नहुँदा डेरामा हातमुख जार्ने खर्च सकिएको थियो । ‘यहाँ पैसा नभएकाले खाना खानै नपाउने भयो,’ चौधरीले भने, ‘१२ दिन त अस्ति कमाएको पैसा थियो । अब त खर्च नभएपछि कम्पनीसँग घर जाने खर्च मागेर हिँड्यौ ।’ रेडियो र टीभीबाट कोरोनाको बिरामी भेटिएका समाचार बज्नेबित्तिकै घरबाट आफन्तले आत्तिँदै फोन गर्ने गरेको सुमन सदाले बताए । ‘काठमाडौंमा भोकै नबस्नु घर आउनु भनेर रुँदै फोन गर्ने गर्छन्,’ उनले भने, ‘यता बस्यौं भने त काम नभएपछि कमाइ हुँदैन । भोकै मर्नुभन्दा परिवारसँगै बस्ने भनेर हिँड्यौं ।’ यता बस्दा परिवारलाई आफ्ना चिन्ता र आफूलाई परिवारको चिन्ताले सताउने गरेकाले घर जान लागेको उनले बताए ।


उनीहरू गाउँबाट काठमाडौं कामको खोजीमा आएको दुई महिनामात्रै भयो । सीई कन्स्ट्रक्सन कम्पनीमा दैनिक सात सय रुपैयाँ ज्यालामा काम गर्ने उनीहरूले बेखर्ची भएपछि गाउँ जाने अन्तिम विकल्प रोजेका हुन् । घर जान कम्पनीले १५ सयदेखि २ हजार सहयोग गरेको चौधरीले बताए । उनीहरू यही पैसाले बाटो खर्च धान्ने गरी घर हिँडेका हुन् । उनीहरू साँगा भन्ज्याङ कटेपछि तरकारी र खाद्यान्न ढुवानी गर्ने गाडीमा चढ्ने योजनामा थिए । दुई दिनमा घर पुग्न सकिएला कि भन्ने उनीहरूले सोचेका छन् ।

सरकारले आफूजस्तै मजदुरलाई राहत दिने उनीहरूले पनि सुनेका छन् । तर राहत पाउनेमा उनीहरू ढुक्क थिएनन् । किनकि राहतका लागि फारम भरेकालाई पनि केही नदिएको उनीहरूले देखेका छन् । ‘टहरामा बस्ने हाम्रो नाम राहत दिने सूचीमा कसले चढाइदिनु र पाउनु ?,’ सप्तरी जान लागेका सरोज यादवले भने, ‘राहतको फारम भर्नेले त पाएको छैन । हामीले त कहिले पाउने ? राहत कुरेर बस्दा त मरिन्छ होला ।’ उनीहरू घर बनाउनेले सामान र कामदार राख्न बनाइदिएको छाप्रोमा बस्थे ।

सुमन सुदाले भने झोलासँगै हातमा रंगको २० लिटरको खाली बाल्टी पनि बोकेका छन् । चर्को घाममा परेको हिँडाइमा उनी बाल्टी कहिले काँधमा त कहिले हातमा झुन्ड्याएर बोकिरहेका थिए ।


लकडाउनपछि गाडी नचल्दा उनीहरूजस्तै बिहान र बेलुका हिँडेरै घर जानेको ताँती नै लाग्ने गरेको महानगरीय प्रहरी वृत्त भक्तपुर जगातीमा सडकमा खटिएका एक प्रहरीले बताए । चौधरीको समूहलाई छाडेर अलि बढ्नेबित्तिकै भेटिए ३ वर्षीया छोरीलाई बोकेर श्रीमतीसँगै काभ्रेको पाँचखाल गइरहेका सन्देश तामाङ । लकडाउनले काम गर्न नपाएर खर्च सकिएपछि गाउँ जान लागेको उनले बताए । छोरीलाई घरि हिँडाउँथे, घरि काँध र पिठ्युँमा दुई जनाले पालैपालो बोक्थे । उनीहरू भक्तपुरको बालकोटबाट हिँडेर ८ बजे नलिन्चोक पुगेका थिए । उनीभन्दा अलि अघि पलासे पुगेर थकाई मारेर बसेका थिए उदयपुर जान लागेका रमेश खतिवडा र उनका दुई साथी ।

चाबहिलबाट ५ बजे हिँडेका उनीहरूले साँगा नजिकैको पलासेसम्मको २० किलोमिटर यात्रा तय गरिसकेका थिए । अबको २ सय ६८ किलोमिटर यात्रा तीन दिनमा तय गरिसक्ने खतिवडाले बताए । उनका दुई जना साथी पनि फित्तावाल चप्पल लगाएरै उदयपुर जान लागेका भेटिए । उनीहरूजस्तै चप्पल लगाएर गाउँ फर्कनेको लर्को नै छ । जगातीभन्दा अलि अघि भातेढिकुरमा तीन जना युवा अघि र एक वृद्धा पछिपछि लागेर सिन्धुली गइरहेका थिए । उनीहरू सबैले फित्तावाल चप्पल नै लगाएका थिए । ‘काठमाडौंमा बस्न खर्च नभएकाले गाउँ हिँडेको हो,’ विजय तामाङले भने, ‘काम गर्न बाहिर निस्कन पाइँदैन, आफूसँग भएको पैसा पनि सकियो ।’ यसरी गाउँ जानेमा छोराछारीसहित परिवारै फर्किने बढी छन् ।


दिउँसो मात्रै होइन राति शीतल हुनै भन्दै हिँड्ने पनि उत्तिकै हुन्छन् । लकडाउनमा दिउँसो हिँड्दा प्रहरीले रोकछेक गर्लान् भन्ठान्ने पनि धेरै छन् । जगातीका प्रहरी नायब उपरीक्षक चक्रराज जोशीले जगाती नाका हुँदै लकडाउनपछि हिँडेर जानेको लर्को नरोकिएको बताए । ‘लकडाउनको केही दिन बसमा पास बनाएर जानेहरू पनि थिए,’ उनले भने, ‘अहिले त पास दिन कडाइ गरेपछि हिँडेरै गइरहेका छन् ।’ ५/६ जनाको थुप्रै समूहमा हिँडेरै गइरहेको भेटिनु सामान्य रहेको उनले बताए ।

जगाती नाका जस्तै बल्खु र थानकोट नाकाबाट पनि सर्वसाधारण हिँडेरै आफ्ना घर फर्किएको महानगरीय प्रहरी वृत्त कालिमाटीका प्रहरी नायब उपरीक्षक रुगम कुँवरले बताए । उनका अनुसार लकडाउनपछि बाँके, बर्दिया, दाङ र २ नम्बर प्रदेशबाट काठमाडौं उपत्यकामा आएर मजदुरी गर्नेहरू हिँडेरै घर फर्किएको भेटिएका छन् । यी नाकामा अलपत्र परेका केहीलाई प्रहरीले तरकारी, दूध र खाद्यान्न बोक्ने गाडीमा हालेरसमेत पठाउने गरेको छ । लकडाउनपछि एक लाख जति हिँडेर गएको डीएसपी कुँवरको अनुमान छ ।

प्रकाशित : चैत्र २४, २०७६ ०७:०५
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×