युवाले बनाए पानीको प्रदूषण हटाउने प्रविधि- विज्ञान र प्रविधि - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

युवाले बनाए पानीको प्रदूषण हटाउने प्रविधि

गोविन्द पोखरेल

काठमाडौँ — ताल, पोखरी तथा सिमसारमा पानीको प्रदूषण हटाउन नेपालमै पहिलो पटक ‘एफटीडब्लूएस’ नामक वातावरणमैत्री प्रविधि प्रयोगमा ल्याइएको छ । ललितपुर महानगरपालिकास्थित नागदहमा ‘फ्लोटिङ ट्रिटमेन्ट वेटलेन्ड सिस्टम (एफटीडब्लूएस)’ को प्रयोग सुरु गरिएको हो ।

प्रविधिअन्तर्गत जराको माध्यमबाट पानीमा भएका प्रदूषक तत्त्वहरू हटाइन्छ । ‘द स्मल अर्थ’ नेपालको पहलमा नागदहका चार कुनामा ४० वटा एफटीडब्लूएस राखिएको छ । एउटा एफटीडब्लूएस ४/६ वर्ग फिटको राफ्ट आकार छ । त्यसमा ५० वटा बिरुवा राखिन्छ । हाल भने सर्वदा र ठूलो ल्वाङ फूलको प्रयोग गरिएको द स्मल अर्थ नेपालकी अनुसन्धानकर्ता असोरी ब्यान्जुले बताइन् । ‘सिमसारको सुरक्षाका लागि हामीले पहिलोपटक यो जैविक विधि अपनाएका हौं,’ उनले भनिन् ।

राफ्टको माथिल्लो भागमा राखिएका फूलका जराले पानीको सतह छुने किसिमका छन् । दहमा आउने चराहरूले राफ्टमा क्षति पुर्‍याउन सक्ने भएकाले सुरक्षाका लागि बीचमा निगालोका मान्द्रा राखिएको छ । ब्यान्जुका अनुसार मान्द्रामा प्वाल खोपेर फूल राखिएको हो । बिरुवाका जरा पानीको सतहसम्म फैलिएका कारण बिरुवाले प्रदूषक तत्त्वहरू सोस्ने उनले बताइन् । ‘दिगो रूपमा पानीमा भएका प्रदूषक तत्त्वहरू हटाउने यो उत्तम प्रविधि हो,’ उनले भनिन्, ‘यो प्रविधि सफल भएमा अन्य ठाउँमा प्रयोग गर्ने योजना छ ।’ प्रविधि पानीमा हुने इयुट्रोफिकेसन (सुपोषण) हटाउने काममा प्रभावकारी हुने विज्ञहरू बताउँछन् । सिमसार विज्ञ एवं त्रिभुवन विश्वविद्यालय वातावरण विज्ञान केन्द्रीय विभागका उपप्राध्यापक दीपनारायण शाह भन्छन्, ‘पानीमा हुने नाइट्रोजन र फोस्फोरसका कारण पोषक तत्त्व बढ्दै जाँदा लेउ (अल्गी) को वृद्धि हुन्छ । जसले पानीको सतहलाई पूर्ण रूपमा ढाकिदिन्छ ।’

पानीका सतहलाई लेउलगायतका जलीय बिरुवाले ढाक्दा जलीय पारिस्थितिक प्रणालीलाई प्रत्यक्ष असर गर्छ । जलस्रोतमा सुपोषण धेरै हुँदा जलजीवनको स्वच्छतामाथि नकारात्मक प्रभाव पार्छ । धेरै धेरैजसो स्थानमा भने जलकुम्भीजस्ता मिचाहा झारले पानीको स्रोतलाई पूरै ढाकिदिने सिमसार विज्ञ शाहले बताए । नेपालका सिमसारमा पनि सुपोषण बढ्दै जाँदा लेउसहित जलकुम्भी झार बढ्ने र पारिस्थितिक प्रणालीलाई असर गर्ने विभिन्न अनुसन्धानहरूबाट पुष्टि भएको छ ।

एफटीडब्लूएस प्रविधिको प्रयोगले पोखरी र दहजस्ता जलस्रोतमा सुपोषणको समस्याबाट मुक्त गराउन भूमिका खेल्ने स्मल अर्थ नेपालको दाबी छ । नागदहमा यसको प्रयोग गर्नुअघिको अध्ययनमा सकारात्मक नतिजा प्राप्त भएको निर्माणकर्ताको भनाइ छ । प्रविधिको प्रयोगबाट पानीमा भएको नाइट्रेटको मात्रा ९९.५ प्रतिशतले, एमोनिया ९०.२, अर्थोफोस्फेट ८६.७ र आइरन ६१ प्रतिशतले घटेको पाइएको हो । प्रविधिको प्रयोगले पानीमा घुलित अक्सिजनको मात्रा ५० प्रतिशतले बढेको छ भने बायोलोजिकल अक्सिजन डिमान्ड ४१.५ प्रतिशतले घटेको पाइएको थियो । ‘यो नतिजाबाट हामी उत्साहित छौं । नागदहको पानीको गुणस्तर पनि सुधार हुने आशा लिएका छौं,’ ब्यान्जुले भनिन् ।

नेपालमा पहिलो पटक प्रयोग भएकाले यो प्रविधिको प्रभावकारिताबारे अहिले नै भन्न सकिने अवस्था भने छैन । उपप्राध्यापक शाह भन्छन्, ‘यो खालका प्रविधि नेचुरल बेस्ड सोलुसन चाहिँ हो । लामो समयसम्मको तथ्यांक प्रयोग नगरी प्रभावकारिताबारे भन्न सकिँदैन ।’ चीन लगायत मुलुकमा यो प्रविधि सफल भइसकेको उनको भनाइ छ ।

प्रकाशित : माघ २, २०७९ ०८:५१
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

दुर्व्यसनीले भरिए कारागार

डीआर पन्त

धनगढी — प्रदेशमा दिनहुँ लागूऔषध सेवन, ओसारपसार र बिक्रीवितरणको आरोपमा एक दर्जन बढी युवा पक्राउ पर्न थालेपछि कैलाली र कञ्चनपुरका कारागार लागूऔषध सेवनकर्ताले भरिन थालेका छन् । कैलाली र कञ्चनपुरका कारागारमा मात्र २ सय ७१ जना लागूऔषधसम्बन्धी मुद्दाका कैदीबन्दी छन् ।


कञ्चनपुर जिल्ला कारागारमा रहेका ४ सय ३५ कैदीबन्दीमध्ये १ सय १८ जना र कैलालीमा ६ सय २५ कैदीबन्दीमध्ये १ सय ५३ जना लागूऔषधसम्बन्धी मुद्दाका छन् । यसबाहेक जिल्ला प्रहरी, इलाका प्रहरी र प्रहरी चौकीमा डेढ सय बढी थुनुवा रहेका छन् । तराईका कैलाली र कञ्चनपुर मात्र होइन सात पहाडी जिल्लाका कारागारमा पनि लागूऔषध मुद्दाका कैदीबन्दी बढ्दै गएका छन् ।

‘अधिकांश कैदीबन्दी १८ देखि ४० वर्ष उमेर समूहका युवा बढी रहेका छन्,’ नशा उन्मूलन तथा पुनःस्थापना केन्द्रका सहजकर्ता अनिल जोशीले भने, ‘दैनिकजसो दर्जन बढी लागूऔषध दुर्व्यसनी पक्राउ पर्ने क्रम जारी रह्यो भने केही महिनामा कैलाली र कञ्चनपुरका कारागारले थेग्न सक्ने अवस्था छैन ।’

जोशी मात्र होइन कारागार प्रशासनका अधिकारी कारागार सुरक्षाका प्रमखुहरू पनि लागूऔषध मुद्दाका कैदीबन्दी थपिने क्रम जारी रह्यो भने कारागारमा गम्भीर समस्या हुने बताउँछन् । ‘जिल्ला कारागारहरूको क्षमता उसै पनि निकै कम छ,’ एक जना प्रशासकीय अधिकृतले भने, ‘लगातार थपिँदै जान थालेका लागूऔषधसम्बन्धी मुद्दाका कैदीबन्दीका कारण कारागारका बरन्डा र बाहिर पाल टाँगेर राख्नुपर्ने बाध्यता भएको छ ।’ जम्मा १ सय ५० जनाको क्षमता भएका जिल्ला कारागारमा पछिल्लो तथ्यांकअनुसार ४ सयभन्दा बढी कैदीबन्दीको व्यवस्थापन हुँदै आएको छ । ‘सरकारले लागूऔषधसम्बन्धीका कैदीबन्दीका लागि छिट्टै धेरै क्षमता भएका पुनःस्थापना केन्द्र खोल्न आवश्यक भइसकेको छ,’ उनले भने ।

‘लागूऔषध नियन्त्रणमा प्रहरी निकै सक्रिय भएपछि पछिल्ला ६ महिनामा कैदीबन्दीका रूपमा कारागार चलान हुने संख्या दोब्बरले बढ्न थालेको छ,’ कैलालीका निवर्तमान प्रहरी प्रमुख प्रहरी उपरीक्षक सोमेन्द्र सिंह राठौरले भने, ‘खुला सिमानाका कारण भारतबाट आउने लागूऔषध नियन्त्रणमा चुनौती बढेको छ ।’ दुई वर्षअघि र अहिलेको तथ्यांकमा तुलना गर्ने हो भने दोब्बरभन्दा बढीले लागूऔषधसम्बन्धी मुद्दाका कैदीबन्दी कारागार पठाउने गरिएको पनि उनले बताए ।

प्रहरीले लागूऔषध सेवनकर्ता र बिक्रीवितरणमा संलग्नलाई पक्राउ गरिरहेको भए पनि नियन्त्रण भने हुन सकेको देखिँदैन । उन्मूलन तथा पुनःस्थापना केन्द्रका सहजकर्ता जोशी भन्छन्, ‘प्रहरी बिक्रीवितरणमा संलग्न ठूला गिरोहसम्म पुग्न सकेको देखिँदैन । पक्राउ पर्ने जति सेवनकर्ता बढी रहेका छन् ।’ गाउँघरमा सहज रूपमा पाइने गाँजा चरेसदेखि ब्राउन सुगर जस्ता घातक लागूपदार्थका सेवनकर्ता जसरी बढ्दै गएका छन्, यसले कारागार भरिने मात्र होइन युवापिँढी नै गम्भीर समस्यामा पर्ने देखिएको जोशीले बताए ।

प्रकाशित : माघ २, २०७९ ०८:३८
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×