लापरबाहीले फैलियो संक्रमण- समाचार - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

लापरबाहीले फैलियो संक्रमण

प्रदेश ब्युरो

विराटनगर — तीन साताअघि रंगेली–७ का एक वृद्ध गम्भीर बिरामी भएर विराटनगरस्थित एक अस्पतालमा भर्ना भए । बुबालाई भेट्न र हेरचाह गर्न भन्दै उनकी छोरी दिल्लीबाट जोगबनी नाकामा आइपुगिन् । परिवारले विराटनगर–१० स्थित वडा कार्यालयमा झूटो विवरण पेस गर्दै बिरामी बुबा यही वडाको बासिन्दा भएको र उनको रेखदेखका लागि आएकी छोरीलाई होटलको क्वारेन्टाइनमा बस्न व्यवस्था मिलाइदिन भन्दै सिफारिस बनाए । तर उनी होटल नगई बिरामी बुबासँगै अस्पताल बसिन् ।

उपचारकै क्रममा दुई साताअघि बुबाको निधन भएपछि सपरिवार उनी पनि अन्तिम संस्कारका लागि रंगेली पुगिन् । उनमा दिल्लीबाट आएदेखि नै ज्वरो र रुघाखोकीको लक्षण देखिएको थियो । तर कसैलाई नभनी चुपचाप बसिन् । मास्क नलगाई अस्पताल र बजार घुमिन् । भारतबाट आएको र रुघाखोकी, ज्वरो निको नभएपछि उनका माइतीले नै उनको पीसीआर परीक्षण गराए । तर परीक्षण रिपोर्ट नआउँदै उनीसहित परिवारका सदस्य भारत र काठमाडौं फर्कन भन्दै सिफारिस पत्र लिन रंगेली नगरपालिका पुगे । ‘हामीले सबै कुरा बुझेपछि उहाँहरूलाई अनुमति दिएनौं, शंका लागेर सबैको परीक्षण गर्न लगायौं,’ नगरपालिकाका स्वास्थ्य शाखा प्रमुख भूपेन्द्र मण्डलले भने, ‘अन्ततः परिवारै संक्रमित देखिए, संक्रमणको स्रोत भारतबाट आएकी ती महिला नै रहेको हाम्रो ठम्याइ हो ।’

ती महिलामा कोरोना पोजिटिभ देखिएपछि परीक्षण गर्दा गत सोमबार परिवारका १४ जनामा समेत संक्रमण देखियो । कन्ट्याक्ट ट्रेसिङ गर्दा २३ जना छिमेकीसमेत संक्रमितमा थपिए । हालसम्म रंगेलीको मुख्य बजार क्षेत्रमा मात्रै संक्रमितको संख्या ३८ पुगिसकेको छ । पाँच दिनमै नगरभित्र थपिएका ४२ सहित हालसम्म ५२ जनामा संक्रमण पुष्टि भएको मण्डलले बताए । ‘एक व्यक्तिको लापरबाही र ढाकछोपले धेरै जना जोखिममा परे,’ उनले भने, ‘अहिलेसम्म १ हजार ५ सय जनाको पीसीआर परीक्षण गरिसकिएको छ ।’ सोमबार विद्युत् प्राधिकरण रंगेली वितरण शाखाका ५ र अस्पतालका ३ कर्मचारीमा पनि कोरोना पुष्टि भएको थियो । उनीहरूको सम्पर्कमा आएकाको परीक्षण गर्दा रंगेली–४, ५ र ६ मा गरी ७ संक्रमित फेला परे ।

गत साउन ६ मा विराटनगर महानगरभित्र २९ जनामा सीमित संक्रमितको संख्या शनिबारसम्म २ सय ४५ पुगेको छ । यहाँ पनि लापरबाहीकै कारण व्यक्तिबाट समूह हुँदै समुदायमा संक्रमण सरेको बताउँछन् कोसी अस्पतालका मेडिकल सुपरिन्टेन्डेन्ट डा.चुमनलाल दास । औषधि विभागबाट साउन १ मा सरुवा भएर कोसी अस्पताल आएका एक चिकित्सक र काठमाडौंबाटै फर्केका विराट नर्सिङ होमका सञ्चालकको लापरबाहीले पनि यहाँका अस्पताल र समुदायमा संक्रमण विस्तार भएको उनको ठम्याइ छ । ‘गलत विवरण दिएर आफू संक्रमित भएको लुकाउने नर्सिङ होम सञ्चालक, मास्क नलगाई सहकर्मीसँग कुराकानी गर्ने हाम्रै अस्पतालका एक चिकित्सक र सावधानीको उपाय नअपनाउने नागरिकले गर्दा यस्तो भयावह अवस्था आएको हो,’ डा.दासले भने, ‘मास्क मात्र लगाएका भए पनि यति धेरै जना संक्रमित हुँदैनथे ।’ कोसी अस्पतालमा मात्रै ती चिकित्सकसहित १५ स्वास्थ्यकर्मी संक्रमित छन् । ‘उनै चिकित्सक र आंशिक रूपमा विराटमा समेत कार्यरत यहाँकै एक स्टाफ नर्सबाट हाम्रो अस्पतालमा संक्रमण विस्तार भयो,’ उनले भने । स्वास्थ्यकर्मीमा संक्रमण देखिएपछि चार दिनसम्म अस्पतालको बहिरंग सेवा (ओपीडी) ठप्प भयो । विराटमा समेत कार्यरत एक मेडिकल अफिसरबाट विराटनगरकै न्युरो अस्पतालका सात जनामा संक्रमण सर्‍यो । विराटमा संक्रमित स्वास्थ्यकर्मीको संख्या ८ छ । मोरङ सहकारी अस्पतालका ६, गोल्डेनका ३ स्वास्थ्यकर्मी र नोबेल मेडिकल कलेजका २ चिकित्सकको नतिजासमेत पोजिटिभ आएको छ ।

कतिपय सर्वसाधारण र चिकित्सककै लापरबाहीले समुदायस्तरमा कोरोना संक्रमण फैलिएको मान्छन्, विराटनगरस्थित कोभिड–१९ उपचार केन्द्रका संयोजक ज्ञानबहादुर बस्नेत । ‘अनुशासित जीवन बिताउँदा दुई साताभित्रै हाम्रो उपचार केन्द्रमा निको हुन्छन् भने नागरिकले यस्तै सावधानी दैनिक जीवनमा अपनाए संक्रमित हुँदैनन् नि,’ उनले भने ।

प्रदेश १ को सामाजिक विकास मन्त्रालय स्वास्थ्य शाखा प्रमुख डा.सुरेशप्रसाद मेहताले विराटनगरमा साँझ–बिहान मास्क नलगाई आवागमन गरिरहेको र समूहमा हिँडिरहेको देखिएको भन्दै संक्रमणबाट जोगिन र अरूलाई जोगाउन सतर्क रहनुपर्नेमा जोड दिए । ‘न्यूनतम सुरक्षा सतर्कता नअपनाउनु भनेको त सोझै लापरबाही भयो नि,’ उनले भने ।

धमाधम समूहमा परीक्षण

सुनसरीको धरानमा संक्रमितको संख्या बढेसँगै साउन २० देखि ‘र्‍यान्डम मास टेस्टिङ’ थालिएको छ । शनिबारसम्म १ हजार ७ सय स्वाब संकलन गरिएको छ । उपमहानगरका स्वास्थ्य विभाग प्रमुख उमेश मेहताका अनुसार पहिलो दिनमा १३० जनाको पीसीआर गर्दा दुई बालकसहित ६ जनामा संक्रमण पुष्टि भएको थियो । उनीहरूको ट्राभल हिस्ट्री खुलेको छैन ।

अझै ७ सय ४३ जनाको रिपोर्ट आउन बाँकी छ । यसअघि धरानका मात्रै ९ सय ५० जनाको परीक्षण गर्दा ४६ जनाको रिपोर्ट पोजिटिभ आएको थियो । बीपी कोइराला स्वास्थ्य विज्ञान प्रतिष्ठानका मेडिसिन विभाग प्रमुख प्रा.डा.सञ्जीव शर्माले भने, ‘अहिलेसम्म धानिँदै छ । तर दैनिक संक्रमितको संख्या बढेमा आवश्यक जनशक्ति अभाव मात्र हुँदैन, पर्याप्त मेडिकल उपकरण, आईसीयू, आइसोलेसन शय्यासमेत पुग्दैन ।’

संक्रमण समुदायमा फैलिएपछि झापाको बिर्तामोड नगरपालिकाले निषेधाज्ञा गरी ‘मास स्क्रिनिङ’ थालेको छ । संक्रमितको सम्पर्कमा आएका तथा संक्रमणको उच्च जोखिममा रहेका क्षेत्रमा पीसीआर परीक्षण गर्न थालिएको हो । एक सातामा नगर क्षेत्रका ८ सय ४४ जनाको स्वाब संकलन गरिएको कोभिड–१९ रोकथाम तथा नियन्त्रण समिति बिर्तामोडका संयोजक ओम खड्काले बताए । ‘अब सातामा एक हजारभन्दा बढीको परीक्षण गर्ने गरी अघि बढ्छौं,’ उनले भने । सशस्त्र प्रहरी र बैंकका कर्मचारीमा समेत कोरोना पुष्टि भएपछि परीक्षणको दायरा बढाइएको उनको भनाइ छ ।

जिल्लाकै बाह्रदशी गाउँपालिकाका एक औषधि व्यवसायी र नेकपाका स्थानीय नेतामा संक्रमण पुष्टि भएपछि उक्त क्षेत्रका औषधि व्यवसायी, क्लिनिक सञ्चालक, प्रहरी, बैंकका कर्मचारी, नेता–कार्यकर्ता तथा संक्रमितको सम्पर्कमा आएका किराना, तरकारी पसल सञ्चालकलगायतको परीक्षण भइरहेको गाउँपालिकाले जनाएको छ ।

माधव घिमिरे र जितेन्द्र साह (विराटनगर),प्रदीप मेन्याङ्बो (धरान) र अर्जुन राजवंशी (बिर्तामोड)

प्रकाशित : श्रावण २५, २०७७ १०:०६
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

कांग्रेस पुनर्जीवनको मार्गचित्र

नेतृत्वको मापदण्ड वंश, वरिष्ठता वा मर्यादाक्रम होइन, विचार, सिद्धान्त र क्षमता हुनुपर्छ ।
गेजा शर्मा वाग्ले

धारावाहिक विवाद, असहमति र शक्तिसंघर्षको पर्याय प्रतिपक्षी कांग्रेसको बहुप्रतीक्षित महाधिवेशन आगामी फागुनमा हुने भएपछि पार्टीको सिद्धान्त र नीति तथा भावी नेतृत्वबारे बहस सुरु भएको छ । कांग्रेस इतिहासमै कमजोर र प्रतिरक्षात्मक तथा सैद्धान्तिक र वर्गीय आधार कमजोर हुँदै गएको पृष्ठभूमिमा हुन लागेको महाधिवेशनले कांग्रेसको भविष्य निर्धारण गर्ने चुनौतीपूर्ण अभिभारा बोकेको छ ।

नीति होइन, नेतृत्वप्रधान पार्टी कांग्रेसको महाधिवेशनमा नेतृत्वकै लागि बहस र विवाद हुने गरेको छ । औपचारिकताका लागि नीति र कार्यक्रम पनि पारित गरिन्छ । तर नेतृत्व चयनसँगै महाधिवेशनको औचित्य समाप्त हुन्छ । त्यसैले २०१७ सालको वृद्ध पुस्तादेखि २०६२/६३ सालको नयाँ पुस्तासम्मले नेतृत्वको दाबी गर्ने शृंखला प्रारम्भ भएको छ । तर नेतृत्व चयन मात्रै होइन, समयसापेक्ष सिद्धान्तको पुनर्व्याख्या गरी स्पष्ट नीतिगत मार्गचित्र पारित गर्नु आसन्न महाधिवेशनको प्रमुख कार्यभार हुनुपर्छ ।

दक्षिणपन्थी राष्ट्रवाद र लोकप्रियतावादका कारण उदार लोकतान्त्रिक र मध्यमार्गी पार्टीका लागि विश्वव्यापी रूपमै गम्भीर चुनौती सिर्जना भइरहेको कालखण्डमा कांग्रेसलाई पनि मनोवैज्ञानिक असर पर्नु स्वाभाविक हो । तर करिब ३० प्रतिशत मध्यम वर्ग तथा उदार लोकतन्त्र पक्षधर बौद्धिक वर्गको बाहुल्य भएको देशमा लोकतान्त्रिक तथा उदारवादी पार्टीको सैद्धान्तिक र वर्गीय आधार कमजोर छैन । यस्तो सैद्धान्तिक र वर्गीय धरातलले समृद्ध भएको पार्टी किन कमजोर र अलोकप्रिय भयो ?

यो कांग्रेसको असफलता हो कि कम्युनिस्ट पार्टीको सफलता ? कांग्रेसको नीति असान्दर्भिक भएको हो कि नेतृत्वको असफलता ? के कांग्रेसले पुनर्जीवन पाउने सम्भावना छ ? यदि जनभावनाअनुरूप राज्य र पार्टी सञ्चालन गर्न सक्षम पार्टीमा रूपान्तरण हुने हो भने उक्त प्रश्नहरूबारे वस्तुनिष्ठ अध्ययन–अनुसन्धान गरी ठोस निष्कर्षमा पुग्नु अपरिहार्य छ ।

सिद्धान्तको पुनर्व्याख्या

राष्ट्रियता, लोकतन्त्र र समाजवाद कांग्रेसका मार्गनिर्देशक सिद्धान्त हुन् । तर कांग्रेसकै केही दस्तावेज, कांग्रेसकै सरकारका निर्णय र कांग्रेस नेताहरूको अन्तरविरोधपूर्ण अभिव्यक्तिका कारण स्थापनाकालीन सिद्धान्त खण्डित भएका छन् । राष्ट्रियताको संरक्षण र राष्ट्रहितको प्रवर्द्धनलाई कांग्रेसले मूलमन्त्रका रूपमा व्याख्या गरे पनि राष्ट्रिय स्वाधीनता र स्वाभिमानको रक्षार्थ ऊ इतिहासको कालखण्डमा चुकेको आरोप लाग्दै आएको छ ।

कांग्रेस सरकारले भारतसँग गरेका प्राकृतिक साधन–स्रोतसम्बन्धी सन्धि–सम्झौताहरू असमान भएको आरोप प्रतिपक्षीहरूले लगाउँदै आएका थिए । २०७२ मा संविधान जारी भएपछि गरिएको नाकाबन्दीमा मौनताका कारण कांग्रेसको राष्ट्रियताप्रतिको प्रतिबद्धतामाथि प्रश्न उठाइयो । राष्ट्रियताबारे नयाँ र युवा पुस्तामा कांग्रेसको छवि सकारात्मक छैन । नयाँ नक्सा प्रकाशन र संविधान संशोधनमा कांग्रेसको भूमिकाले उक्त प्रश्नको आंशिक जवाफ दिएको छ । कांग्रेस नेकपाजस्तो अनुदार र संकीर्ण राष्ट्रवादी तथा राप्रपाजस्तो दक्षिणपन्थी राष्ट्रवादी होइन, नेपाली समाजको बहुलता र विविधतालाई आत्मसात् गर्दै राष्ट्रियताको संवर्द्धन गर्ने वास्तविक र उदार राष्ट्रवादी पार्टीका रूपमा स्थापित हुनु जरुरी छ ।

जहानियाँ राणा शासन र तानाशाही राजतन्त्रको अन्त्य गरी लोकतान्त्रिक गणतन्त्र स्थापनार्थ कांग्रेसले नेतृत्वदायी भूमिका निर्वाह गर्‍यो । कांग्रेसले लोकतन्त्र स्थापनाका लागि गरेको बलिदानीपूर्ण संघर्षको विपक्षीले समेत प्रशंसा गर्छन् । तर लोकतन्त्र स्थापनार्थ उसले जति अग्रणी भूमिका निर्वाह गर्‍यो, त्यस अनुरूप लोकतन्त्रको संवर्द्धन र संस्थागत विकासमा योगदान गर्न नसकेको टिप्पणी हुँदै आएको छ । कांग्रेसको शासनकालमै लोकतान्त्रिक मूल्यमान्यतामाथि आँच आएको आरोप निराधार छैन । अर्कातिर, कांग्रेसले व्याख्या गर्ने शास्त्रीय संसदीय प्रणाली होइन, अहिले मिश्रित निर्वाचन प्रणालीसहितको समावेशी र सहभागितामूलक उन्नत लोकतान्त्रिक प्रणाली अनुसरण गरिएको छ । त्यसैले समावेशी र सहभागितामूलक लोकतान्त्रिक प्रणालीको अक्षर र भावनालाई पूर्ण रूपमा आत्मसात् गरी सोही सिद्धान्तअनुरूप राज्य र पार्टी सञ्चालन गर्छ भनी जनताको विश्वास आर्जन नगर्दासम्म कांग्रेसको पुनर्जीवन मृगतृष्णा मात्रै हुन सक्छ ।

बीपी कोइरालाद्वारा प्रतिपादित लोकतान्त्रिक समाजवादी नीति त्यागेर उदारीकरण, भूमण्डलीकरण र निजीकरणलाई अन्धानुकरण गरेका कारण कांग्रेसको जनाधार कमजोर भएको आवाज स्वयम् पार्टीपंक्तिबाटै उठेको छ । सन् ’९० को दशकमा उदार अर्थनीतिको विकल्प थिएन । एकातिर विश्वव्यापी रूपमै उदार लोकतन्त्र र उदार अर्थनीतिको लहर थियो भने, अर्कातिर कांग्रेसको शास्त्रीय समाजवाद पनि नेपाली रुग्ण अर्थतन्त्रको समाधान थिएन । तर कांग्रेसको सिद्धान्तअनुरूप कल्याणकारी राज्य र समतामूलक समाज स्थापनार्थ उदार अर्थनीतिले कति सकारात्मक योगदान गर्‍यो ? यो गम्भीर आत्मसमीक्षाको विषय हो । भूमण्डलीकरण र उदार अर्थनीतिको प्रणेता अमेरिकाले नै अहिले भूमण्डलीकरण र उदार अर्थनीतिलाई चुनौती दिएको यथार्थलाई हृदयंगम गर्दै सामाजिक न्यायसहितको समुन्नत समाज स्थापनाका लागि लोकतान्त्रिक समाजवादको पुनर्व्याख्या गर्नु अपरिहार्य छ ।

बीपीले अंगीकार गरेको मौलिक सिद्धान्त त्यागेर गणतन्त्र, धर्मनिरपेक्षता र संघीयता स्वीकार गरेका कारण परम्परागत वर्गाधार कमजोर भएका अभिव्यक्ति कतिपय समय र सन्दर्भमा कांग्रेस नेतृत्वपंक्तिबाटै सार्वजनिक हुँदै आएका छन् । तर गणतन्त्र, धर्मनिरपेक्षता र संघीयताले गर्दा होइन, जनताको भावनाअनुरूप भएको परिवर्तनलाई पूर्ण रूपमा आत्मसात् गर्न नसकेको तथा विवादास्पद अभिव्यक्ति दिएका कारण कांग्रेस कमजोर र अलोकप्रिय भएको हो । सायद बीपी जीवित भएका भए अहिले गणतन्त्र, धर्मनिरपेक्षता, संघीयताको पक्षमा नेतृत्वदायी भूमिका गर्ने थिए । बीपीको नेतृत्वमा कांग्रेस सबैभन्दा राष्ट्रवादी, लोकतान्त्रिक, अग्रगामी र प्रगतिशील थियो । त्यसैले कांग्रेस स्थापना भएको पाँच वर्षमै राणा शासनको अन्त्य गरी २००७ सालमा प्रजातन्त्र स्थापना गर्न र २०१५ सालको निर्वाचनमा दुईतिहाइको सरकार बनाउन सफल भएको थियो । त्यसैले कांग्रेसलाई कन्जर्भेटिभ होइन, थप लोकतान्त्रिक, उदार र प्रगतिशील पार्टीमा रूपान्तरण गर्नुपर्छ । यदि कन्जर्भेटिभ दिशातर्फ उन्मुख भए कांग्रेस झन् असान्दर्भिक हुनेछ ।

पार्टी प्रणालीको पुनःसंरचना

पार्टी प्रणालीको पुनःसंरचना महत्त्वपूर्ण तर जटिल विषय हो । कांग्रेसको विधान र पार्टी प्रणाली नै नीतिभन्दा नेतामुखी छ । केन्द्रदेखि गाउँसम्मका निकायहरू गतिशील र कार्यमूलक छैनन् । कांग्रेसका नेताहरूले सिद्धान्तलाई भन्दा सत्तालाई र संस्थालाई भन्दा गुटलाई प्राथमिकता दिइएको छ । कांग्रेसका कार्यकर्ताहरू पनि जनतामुखी होइन, नेतामुखी छन् । उनीहरू जनताको होइन, नेताहरूको घरदैलो चहार्छन् । त्यसैले कांग्रेसका नेतादेखि कार्यकर्तासम्म जनताबाट विमुख भएका छन् । पार्टीमा आन्तरिक लोकतन्त्र कमजोर छ । निर्णय प्रक्रियाहरू पनि विधिसम्मत, सहभागितामूलक र समावेशी हुँदैनन् । अधिकांश निर्णय विवादित हुँदै आएका छन् ।

विद्यमान प्रणाली यति शास्त्रीय छ, यसैको बलमा कार्यकर्ता पंक्ति अनुप्राणित हुने सम्भावना छैन । कांग्रेसलाई पुनर्जीवन दिने हो भने पार्टी प्रणाली, संरचना र सदस्यता प्रणालीमा मौलिक र व्यापक सुधार गर्नुपर्छ । विधानमै लोकतान्त्रिक, विधिसम्मत र पारदर्शी प्रणाली सुनिश्चित गर्नुपर्छ । उदार लोकतान्त्रिक पार्टीको आधारभूत प्रस्थापनाअनुरूप सामूहिक, जवाफदेही र उत्तरदायी नेतृत्व प्रणालीलाई संस्थागत गर्नुपर्छ । कांग्रेसलाई नेता होइन, नीतिप्रधान पार्टीमा रूपान्तरण गर्नुपर्छ । पार्टीका कार्यकर्ता नेताप्रति वफादार होइन, नेतादेखि कार्यकर्तासम्मलाई जनताप्रति उत्तरदायी हुने प्रणाली विकसित गरिनुपर्छ । सदस्यता प्रणाली पनि विवादित र नियन्त्रणमुखी छ । पार्टीको भविष्य, जनाधार र संगठन विस्तारका दृष्टिले होइन, गुटगत उद्देश्य, रणनीति र गणितीय जोडघटाउअनुरूप सदस्यता वितरण गरिन्छ । लोकतान्त्रिक पार्टीले संगठन र सदस्यता प्रणाली लोकतान्त्रिक र उदार बनाउनुपर्छ । उदार र पारदर्शी सदस्यता प्रणाली कांग्रेस पुनःसंरचनाको प्रस्थानविन्दु हुन सक्छ ।

कांग्रेसमा आन्तरिक लोकतन्त्र र समावेशीकरण अर्को महत्त्वपूर्ण मुद्दा हो । पार्टीलाई लोकतान्त्रिक, पारदर्शी र समावेशी बनाउन संस्थापक नेता बीपीबाट शिक्षा लिए हुन्छ । बीपीले समावेशी शब्दको प्रयोग त गरेनन्, तर उनले नेतृत्व गरेको कांग्रेस अहिलेभन्दा भौगोलिक, जातीय, धार्मिक तथा सांस्कृतिक दृष्टिले समावेशी थियो । त्यसैले गणेशमान सिंह, धनमानसिंह परियार, परशुनारायण चौधरी, शेख इद्रिश, योगेन्द्रमान शेरचन, प्रेमराज आङ्देम्बे, मंगलादेवी सिंह, द्वारिकादेवी ठकुरानीहरू नेतृत्वपंक्तिमा पुगेका थिए । पञ्चायतकालमा पार्टी प्रतिबन्धित भए पनि बीपीको कार्यकालमा पार्टी प्रणाली लोकतान्त्रिक र निर्णय प्रक्रिया सहभागितामूलक थियो । त्यसैले सबै क्षेत्र, जाति, धर्म, भाषा, संस्कृति र समुदायमाझ कांग्रेस लोकप्रिय थियो ।

गत वर्षको महासमितिबाट विधान संशोधन गरी कांग्रेसलाई संघीयकरण त गरिएको छ, तर संघीय प्रणालीको मान्यताअनुरूप पार्टी प्रणाली सञ्चालित भइसकेको छैन । नेतृत्वपंक्तिमा अहिले पनि एकात्मक र केन्द्रीकृत मनोविज्ञान देखिन्छ । पूर्ण संघीय प्रणालीअनुरूप सञ्चालन गर्न प्रदेशदेखि पालिकासम्मका निकायहरूलाई थप अधिकार निक्षेपीकरण गर्नु आवश्यक छ । प्रदेश, जिल्ला र पालिकासम्मका समितिहरू संघीय प्रणालीको सिद्धान्त र भावनाअनुरूप सञ्चालित हुनुपर्छ । बौद्धिक, व्यावसायिक र आफ्नो क्षेत्रमा स्थापित विज्ञ तथा विशिष्ट व्यक्तित्वहरूलाई कांग्रेसको विधानमा न्यायोचित स्थान र भूमिकाको व्यवस्था हुन सकेको छैन । त्यसैले कांग्रेस राजनीतिमा उनीहरूको आकर्षण छैन । कांग्रेसजस्तो उदार लोकतान्त्रिक पार्टीलाई बौद्धिक, व्यावसायिक तथा विज्ञहरूले सकारात्मक योगदान गर्न सक्ने भएकाले उनीहरूका लागि पनि उचित भूमिका र नेतृत्व विकासको सम्भावना राखिदिनु श्रेयस्कर हुनेछ । जबसम्म कांग्रेस सम्पूर्ण लोकतन्त्रवादीको साझा मञ्च बन्न सक्दैन, तबसम्म पुनर्जीवन पाउन सक्दैन ।

भिजनरी नेतृत्व

एक्काइसौं शताब्दीजस्तो आधुनिक र डिजिटल युगमा राज्य, सरकार र दलका आधारभूत चरित्र र भूमिका निरन्तर परिवर्तनशील र अनिश्चित हुँदै गइरहेका छन् । चुनौतीहरू बीसौं शताब्दीका भन्दा मौलिक रूपमा पृथक् र अन्तरविरोधपूर्ण छन् । तर हाम्रा राजनीतिक पार्टीहरूमा शास्त्रीय चिन्तनबाट नवीन चुनौतीहरूको सामना गरी राज्य र पार्टी सञ्चालन गर्न सक्ने ज्ञान, क्षमता, ऊर्जा र इच्छाशक्ति छैन । करिब ४५ प्रतिशत मत हासिल गरी संघीय सरकार, ७ मध्ये ६ प्रादेशिक सरकार र करिब ७० प्रतिशत स्थानीय सरकार बनाउन सफल भएको नेकपासँग प्रतिस्पर्धा गरी कांग्रेसलाई लोकप्रिय पार्टीका रूपमा स्थापित गर्ने चुनौती अत्यन्त जटिल छ । त्यसैले एक्काइसौं शताब्दीका चुनौती सामना गर्न सक्ने भिजनरी, संघर्षशील, ऊर्जाशील नेतृत्व आजको आवश्यकता हो । आगामी महाधिवेशनबाट विचार, सिद्धान्त र योग्यताका आधारमा जनता र कार्यकर्ताले विश्वास गरेको लोकप्रिय नेतृत्व चयन भएन भने कांग्रेसको भविष्यमाथि गम्भीर प्रश्नचिह्न खडा हुनेछ । किनभने ‘कस्मेटिक’ सुधारको अर्थ छैन, आमूल परिवर्तन नगरेसम्म कांग्रेस पुनर्जीवनको सम्भावना छैन । नेतृत्वको मापदण्ड वंश, वरिष्ठता वा मर्यादाक्रम होइन, विचार, सिद्धान्त र क्षमता हुनुपर्छ । यो कुनै पुस्ताप्रतिको आग्रह वा पूर्वाग्रह होइन, एक्काइसौं शताब्दीको समाजले माग गरेको नेतृत्वको न्यूनतम योग्यता र मापदण्डका आधारमा निकालिएको निष्कर्ष मात्रै हो ।

कांग्रेसमा नेतृत्व हस्तान्तरणको प्रक्रिया अत्यन्त पेचिलो प्रश्न हो । कांग्रेसको नियति र भविष्यबारे विश्लेषण गर्दा दुइटा उदाहरण सान्दर्भिक छन्— बेलायतको लेबर पार्टी र भारतीय कांग्रेसको उत्थान र पतन । लेबर पार्टीको सफलता र भारतीय कांग्रेसको असफलताबाट शिक्षा लिनु स्वयम् कांग्रेसकै स्वास्थ्यका लागि लाभदायक हुनेछ । बेलायती साम्राज्यवादलाई पराजित गरी भारतलाई स्वतन्त्र बनाउन सफल तथा आधुनिक भारतको आधारशिला खडा गरेको भारतीय कांग्रेसको इतिहास नेपाली कांग्रेसको भन्दा सुनौलो र गौरवशाली छ । तर भारतीय कांग्रेस इतिहासमा अहिले सबैभन्दा कमजोर र अलोकप्रिय छ, किन ? तपसिलमा अनन्त कारण छन् । तर प्रमुख कारण चाहिँ हुन्— वंशका आधारमा आएका दृष्टिकोणविहीन राहुल गान्धीको कमजोर नेतृत्व र मनमोहन सिंहको सरकारका भ्रष्टाचार र आर्थिक अनियमितताका शृंखलाहरू ।

परिवर्तित परिवेशमा आर्थिक नीतिप्रति अकर्मण्य भएका कारण सन् ’८० को दशकदेखि लेबर पार्टी अत्यन्त अलोकप्रिय र कमजोर भएको थियो । तर लेबरको शास्त्रीय सिद्धान्तलाई पुनर्परिभाषित गरी वैचारिक नेता टोनी ब्लेयरले ‘न्यु लेबर’ मा रूपान्तरण मात्रै गरेनन्, पार्टी प्रणालीमा आमूल परिवर्तनसमेत गरे । त्यसैले सन् १९९७ को निर्वाचनमा लोकप्रिय जनमतका साथ लेबर पार्टीले विजय हासिल गर्‍यो । लेबरले अनुसरण गरेको नयाँ अर्थनीति र संगठन प्रणालीका कारण लगातार तीनपटक विजय भई प्रधानमन्त्री बनेका ब्लेयरले बेलायतको अर्थतन्त्र र अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्धलाई नयाँ उचाइमा पुर्‍याएका थिए । नेपाली कांग्रेसलाई भारतीय कांग्रेस बनाउने कि लेबर पार्टी ? राहुल गान्धीजस्तो दृष्टिकोणविहीन र अलोकप्रिय कि टोनी ब्लेयरजस्तो वैचारिक र लोकप्रिय नेतृत्व छनोट गर्ने ? परिणाम महाधिवेशनमा कांग्रेसजनको विवेकपूर्ण निर्णयमा निर्भर छ ।

निष्कर्ष

नीति र नेतृत्व दुवै दृष्टिले संक्रमणकालबाट गुज्रिरहेको कांग्रेसको भविष्यका लागि आसन्न महाधिवेशन ‘टर्निङ प्वाइन्ट’ हुनेछ भने कांग्रेसजनहरूका लागि अग्निपरीक्षा । लोकतान्त्रिक र प्रगतिशील सिद्धान्त, गतिशील संगठन र वैचारिक नेतृत्व कांग्रेस पुनर्जीवनका अनिवार्य पूर्वसर्त हुन् । त्यसैले नीति र नेतृत्वबारे महाधिवेशनको सत्रमा मात्रै होइन, अहिलेदेखि नै घनीभूत बहस गर्नुपर्छ । उदार र प्रगतिशील नीति पारित गरी समयसापेक्ष भिजनरी नेतृत्व चयन गर्न सफल भयो भने कांग्रेसको भविष्य सुरक्षित छ । होइन भने, नेपाली कांग्रेस पनि भारतीय कांग्रेसजस्तै अभिशप्त नियतिको सिकार हुनेछ ।

ट्विटर : @GejaWagle

प्रकाशित : श्रावण २५, २०७७ १०:०६
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×