लकडाउनले डायलासिस र किमो लिनुपर्ने बिरामी मर्कामा

बुनु थारु

काठमाडौँ — ५८ वर्षिय श्याम लामा (नाम परिवर्तन) मिर्गौलापीडित हुन् । पेप्सिकोला बस्ने उनलाई हप्तामा ३ पटक नियमित डायलासिस गराउनुपर्ने हुन्छ । उनी डायलासिसका लागि निदान अस्पतालमा रहेको आरोग्य फाउन्डेशनको मिर्गौला डायलासिस सेन्टर जाने गर्छन् । तर लकडाउनले उनलाई समस्या थपिदिएको छ ।

डायलासिस गराइरहेका मिर्गौला रोगीहरू । फाइल तस्बिर : कान्तिपुर

जन्मजात नै किड्नी समस्या रहेका उनले यसअघि मेडिसिटीमा डायलासिस गराउँदै आएका थिए। मंसिरबाट उनी त्यहाँ जान थालेका हुन्। लकडाउनले गर्दा उनलाई आवतजावतमा समस्या त भएको छ नै हप्तामा ३ पटक डायलासिस गराउँदै आएका अहिले सेन्टरले २ पटकमा घटाएको छ। त्यसमाथि ४ घण्टा गर्नुपर्ने डायलासिस २ घण्टामा झारिएको छ।

बुधबार डायलासिस गराउने क्रममा कान्तिपुरसँगको कुराकानीमा उनले भने, ‘अस्ति ट्याक्सीमा आएको आज एम्बुलेन्समा आएँ। अब त हप्ताको २ पटक मात्र गर्ने र? बाँच्न पनि गाह्रो हुने। सरकारले केही गर्नुपर्ने हो।’

श्यामजस्ता सयौँ मिर्गौलाका बिरामीहरु अहिले निकै समस्यामा रहेका छन्। नेपाल मिर्गौलापिडित संघका अनुसार देशभर अहिलेसम्म ५ हजार ३०० जना मिर्गौलाका बिरामी रहेका छन् भने १८०० जनाको प्रत्यारोपण भएको छ।

मिर्गौला पीडित सरोकार समाजका अध्यक्ष बलराम सुवेदीका अनुसार देशभर ५७ वटा डायलासिस सेन्टर रहेका छन्। उनलाई अहिले धेरै साथीहरुले कसैले डायलासिस पाउँदै नपाएको, पाएपनि समय हेरफेर गरिएको र आवतजावतमा समस्या थपिएको दुःखेसो पोख्ने गर्छन्।

बलराम भन्छन्– ‘कतिपय डायलासिस सेन्टरले त सेवा नै रोकिसकेका रहेछन्, कसैले हप्ताको २ चोटी मात्र बनाएका छन्, कसैले समय नै घटाएका छन्। बिरामीलाई आउन पनि अप्ठेरो भइरहेको छ।’

‘हप्तामा १२ घण्टा डायलासिस गर्नुपर्ने मान्छेलाई ६ घण्टाले मात्र पुग्छ? आधा पेट खानाले पुग्छ?’ बलराम आक्रोशित सुनिए। कोरोना भाइरसको जोखिम त्यसमाथि लकडाउनको समस्याले झन् समस्या थपिदिएको छ मिर्गौला पीडितहरुलाई।

राष्ट्रिय मिर्गौला सेन्टरमा दैनिक १०० जनाको मिर्गौला डायलासिस हुन्छ। देशका विभिन्न ठाउँमा रहेको यसको शाखाबाट २५० जनाले डायलासिसको सुविधा लिने गरेका छन्। तर अहिलेको यो अवस्थामा अस्पतालका कर्मचारी, स्रोत साधनको व्यवस्थापनले पनि सेन्टरलाई असर गरिरहेको व्यवस्थापक बिमल बराल बताउँछन्।

‘टाढाटाढाबाट आउने बिरामीहरुलाई आवतजावतको निकै समस्या भइरहेको छ,’ बिमल भन्छन्, ‘हामीले पहिलेभन्दा सिफ्ट घटाउन बाध्य पनि भएका छौँ। ४ घण्टामा गर्नुपर्ने डायलासिस ३ देखि २ घण्टामा झारेका छौँ। उनीहरुलाई केही फरक त पर्ला तर, अलिअलि भएपनि राहत हुन्छ भन्ने हो।’

भक्तपुरको शहीद धर्मभक्त राष्ट्रिय प्रत्यारोपण केन्द्रमा ढोका निरै सूचना टाँसिएको छ– ‘कोभिड–१९ को संक्रमण फैलिने जोखिम र सरकारले लकडाउनको आदेश गरेकाले ३ चोटी डायलासिस गर्ने बिरामीहरुलाई २ पटक डायलासिस दिइनेछ।’

यो सूचना पढेपछि बिरामीपनि निराश हुन्छन्। केन्द्रमा दैनिक १०० जनाको डायलासिस हुन्छ। केन्द्रका निर्देशक डा. पुकार श्रेष्ठका अनुसार उनीहरुलाई कोरोनाको अलि बढी जोखिम हुन्छ, भिडभाड हुन्छ बिरामीहरुको त्यसैले यस्तो सूचना गरिएको हो। ‘हाललाई डायलासिसमा प्रयोग हुने सामानहरु कमी नहोस् भन्ने नै हो,’ उनले भने।

मिर्गौला रोग विशेषज्ञ डा. अनिल बराल सरकारले यस्ता बिरामीका लागि केही योजना नै नबनाएकोमा दुखेसो पोख्छन्। ‘अरु रोगका बिरामीहरुलाई भाइबर, फोनबाट सेवा दिँदै आएका छौँ तर यस्ता बिरामीहरुलाई अझ झन् यो स्थितिमा गाह्रो भइरहेको छ,’ उनले भने।

मिर्गौलाको कार्यक्षमतामा कमी आएपछि मिर्गौलामा भएको विकार वस्तु मेसिनको सहायताले निकालेर सफा गर्ने पद्धतिलाई डायलासिस भनिन्छ। डायलासिस ज्यान बचाउने विधि हो। थुप्रै बिरामीहरु डायलासिसको भरमा बाँचिरहेका हुन्छन्।

‘हप्तामा ३ चोटी अनि ४ घण्टा गराउनुपर्ने डायलासिसको विश्वव्यापी मान्यता हो। समय केही कम हुने बित्तिकै उनीहरुको स्वास्थ्यमा गम्भिर असर परि नै हाल्छ,’ डा. बराल भन्छन्।

डा. बरालका अनुसार छोटो समयमा डायलासिसले सफा गर्नुपर्ने शरीरमा रहेको विषाक्त पदार्थहरु पूर्ण रुपमा सफा हुन सक्दैन। डायलासिसमा शरीरबाट पानी पनि निकाल्नुपर्ने हुन्छ। पिसाव नहुने तथा अलिअलि खाएको झोल पदार्थहरुबाट शरीरमा पानी जम्ने हुन्छ। डायलासिसले जमेको पानी निकाल्नुपर्छ। त्यो पानी ४ घण्टामा निकाल्नुपर्नेमा २ घण्टामा निकाल्नु पर्दा शरीरलाई झन् गाह्रो हुन्छ।

यसरी रुटिनमा हेरफेर हुँदा बिरामीको रक्तचाप कम हुने, हातखुट्टा बाउँडिने, साँस फेर्न गाह्रो हुने , बेहोससैसम्म हुने पनि हुनसक्छ। कालान्तरमा डायलासिसको मात्रा नपुग्ने हुनाले बिरामीको स्वास्थ्यमा प्रतिकुल असर पर्ने चिकित्सकहरु बताउँछन्।

डायलासिसमा शुद्ध पानी अत्यधिक प्रयोग हुन्छ, औषधिहरु समयमा सप्लाइ भएन भने बन्द गनुपर्ने पनि हुनसक्ने डा. बराल बताउँछन्।
सामान्य मान्छेलाई पनि कोरोनाको जोखिम बढेपछि डायलासिस चाहिन सक्ने अवस्था पनि आउन सक्छ। ‘मल्टी अर्गन फेलियर’ पनि हुनसक्छ। निमोनिया बिग्रेर शरीरका सबै अंगमा थेरापी दिनु पर्ने पनि हुनसक्ने चिकित्सकहरुको भनाइ छ।

क्यान्सरका बिरामीलाई पनि उस्तै सास्ती
कान्ति अस्पतालका पेडियाट्रिक्स अंकोलोजिस्ट डा. विष्णुरथ गिरीका अनुसार ब्लड क्यान्सर भएका बालबालिकाहरुलाई एक डेढ महिनामा आएर इन्जेक्सन लाउनुपर्ने हुन्छ। ६ देखि ८ महिनाको मुख्य उपचार पछि विशेष सुई लाउनुपर्ने हुन्छ। त्यो ३ वर्षसम्म लाउनुपर्ने हुन्छ।
डा. गिरी भन्छन्, ‘बिरामीहरु धेरैजसो बाहिरका छन्, आउन समस्या छ। सबै ठाउँमा फेरि यो सुई लगाइँदैन।’

उनले नयाँ जाँचमा समस्या हुनुका साथै औषधि र रगत पनि अभाव रहेको बताए।
सिभिल अस्पतालका क्यान्सर रोग विशेषज्ञ डा. सुवास पण्डित क्यान्सरका बिरामीहरुमा रोग प्रतिरक्षा प्रणाली कमजोर हुने भएकोले कोरोनाको जोखिम हुने बताउँछन्। जोखिम न्युनिकरण गर्न अहिले अस्पतालमा निको पार्ने खालको केमो नरोकेको उनले जानकारी दिए।

उनका अनुसार केमो दुई खालको हुन्छ एउटा क्युरेटिभ (निको पार्ने) अनि अर्को प्यालिएटिभ (रोकथाम) गर्ने।

अहिलेको अवस्थामा क्यान्सर फैलिसकेको छ र केमोको त्यति फाइदा छैन भने बिरामीसँग सल्लाह गरेर केमो रोक्ने र केमो गर्नुपर्ने समय पछि पनि धकेलेका उनी बताउँछन्। प्राय केमो ३ हप्तामा १ चोटी गराउनुपर्ने हुन्छ।

भक्तपुर क्यान्सर अस्पतालका निर्देशक डा. ऋषिकेश नारायण श्रेष्ठले लकडाउनले बिरामीलाई निकै समस्या भइरहेको बताउँछन्। ‘पासको समस्या छ। आवतजावतमा गाह्रो भएर बिरामी नै घटेका छन्। एकदमै कम बिरामी आएका छन्,’ उनले भने।
हालको अवस्थामा नयाँ बिरामीलाई केमा नदिएको उनले बताए।

प्रकाशित : चैत्र १३, २०७६ २०:१२

ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

सरकार संक्रमितको उपचार, आपूर्ति र शान्ति सुरक्षामा केन्द्रित : उपप्रधानमन्त्री पोखरेल

कान्तिपुर संवाददाता

काठमाडौँ — सरकारले कोरोना भाइरसबाट संक्रमितको उपचार, आपूर्ति र शान्ति सुरक्षामा केन्द्रित भएर काम गरिरहेको स्पष्ट पारेको छ । उपप्रधानमन्त्री तथा रक्षामन्त्री ईश्वर पोखरेलले बिहीबार सञ्‍चारकर्मीसँग कुरा गर्दे संक्रमितको उपचार पहिलो प्राथमिकता भएकाले सोहीअनुसार सरकारले काम गरिरहेको स्पष्ट पारेका हुन् । 

कोरोना संक्रमण रोकथाम तथा नियन्त्रण उच्चस्तरीय समन्वय समितिका संयोजक रहेका उपप्रधानमन्त्री पोख्रेलले आपूर्ति व्यवस्थापन सहज बनाउनुको साथै शान्ति सुरक्षा प्रदान गर्ने विषयमा सरकार गम्भीररुपमा लागेको बताए । संक्रमितको उपचार, बिरामी राख्ने आइसोलेसन लगायत कामका लागि आवश्यक मेडिकल सामग्री अभाव भएकाले तत्काल उपचार प्रभावकारी ढंगले गर्न नसकिए पनि सरकारले छिट्टै सामान आपूर्ति गर्ने विश्वास दिलाए । उनले स्वास्थ्यकर्मीका लागि अत्यावश्यक व्यक्तिगत सुरक्षा सामग्री (पीपीई) परीक्षण कीट लगायतका स्वास्थ्य आयातमा देखिएका प्रक्रियागत जटिलताको अन्त्य गर्दै सरकारले छिट्टै सामान ल्याउने बताए ।

उनले भने, “उपयुक्त साधनहरु थिएनन् । ल्याउनुपर्ने थियो । हाम्रो देशमा मात्रै अभाव होइन । दुनियाँभर अभाव भएको बेलामा उपचारमा देखा परेका समस्या समाधान गर्न तर्फ सरकार लागेको छ । प्रक्रियागत जटिलताहरु छन् । ती प्रक्रियागत जटिलतालाई तोडेर हामी चाँडै सामान ल्याउँछौं । त्यसपछि ती सामानहरुलाई प्रदेशतहका हस्पिटलहरुमा पनि पुऱ्याउँछौं ।” उनले बन्दाबन्दीको अवस्थामा दैनिक उपभोग्य सामान, औषधि, खाद्यान्न, तरकारी, दूध लगायत अत्यावश्यक सामग्रीका पसलहरु खुल्ला हुने स्पष्ट पारे । उनले विभिन्न पेसासँग सम्बन्धित दैनिक ज्यालादारी कर्मचारीलाई बिदा मिलाई काम नगुम्ने अवस्थाको प्रत्याभूति गर्न ती संस्था, व्यक्ति र फर्महरुसँग सरकारले समन्वय गरिहेकाले कसैले पनि काम गुमाउने अवस्था नरहने दाबी गरे ।

प्रकाशित : चैत्र १३, २०७६ १९:५९
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
×