कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement
२४.१२°C काठमाडौं
काठमाडौंमा वायुको गुणस्तर: ८७

वातावरण जोगाउन सारंगी अभियान

दाङ — रूख रोपौं, वन जोगाऔं हजुर
हरियो वनमा नाच्ने छन् मजुर
आगो बल्ने सलाई, चुरोट वनमा फाल्न हुन्न
डढेलोले वनै जल्दा कसको मन रुन्न
वनको चरी वनमै रमाउँछ
हरियो वनले संसारै रमाउँछ ।

वातावरण जोगाउन सारंगी अभियान

बाँकेको कोहलपुर नगरपालिकाका–११ गन्धर्व बस्तीका दिलबहादुर गन्धर्व यी गीत गुन्जाउँदै गाउँसहर पसिरहेका छन् । उनले वन, वातावरण संरक्षणका लागि सारंगी अभियान सुरु गरेका हुन् । प्राकृतिक स्रोतसाधनको अत्यधिक दोहन भई वातावरणमा प्रतिकूल प्रभाव परेको थाहा पाएपछि आफूले सारंगीको भाकामा गीत गाउँदै चेतना जगाउने अभियान सुरु गरेको उनले बताए ।

जलवायु परिवर्तनको प्रभावले समयमा पानी नपर्ने, सुक्खा र खडेरी हुने, अनावश्यक समयमा बढी पानी पर्ने जस्ता समस्यालाई मध्यनजर गर्दै उनले एक महिनाअघि वातावरण संरक्षणको अभियान थालेका हुन् । बर्दिया, बाँके हुँदै उनले अहिले दाङमा सारंगीमार्फत वातावरण संरक्षणका गीत सुनाइरहेका छन् । विद्यालय, क्याम्पस, सार्वजनिक स्थल र विभिन्न समूहमा पुगेर उनले सारंगीका साथ चेतनामूलक गीत गाइरहेका छन् ।

सारंगी बजाउनु उनको पुर्ख्यौली पेसा हो । १५ वर्षको उमेरदेखि उनले सारंगी बजाउन थालेका हुन् । बुवाआमासँग हिँड्दाहिँड्दै उनले बुवाको सारंगी बजाउने पेसालाई निरन्तरता दिए । उनी सारंगी बजाउँदै बुवाआमासँग दाङबाट सल्यान, रुकुम, रोल्पा र प्यूठानसम्म पुग्थे । उनका बुवाआमा दाङको घोराही उपमहानगरपालिका–११ नयाँबस्तीमा बस्थे ।

बुवाआमाको मृत्युपछि उनी कोहलपुर गएर बसे । आफ्नो दर्ता जग्गा नभएपछि उनी जीविका चलाउने अवसर खोज्दै कोहलपुर गएका हुन् । ‘पहिले जग्गाको महत्त्व थाहा भएन । एक ठाउँ स्थायी बसाइँ पनि भएन,’ उनले भने, ‘गाउँदै हिँड्दै गर्दा आफ्नो घरजग्गा कतै भएन । जता ज्यान पाल्न सजिलो हुन्छ, त्यतै हिँड्ने गरियो ।’ कोहलपुरको लोकनगर गन्धर्व बस्तीमा २७ घरपरिवार गन्धर्व छन्, जसलाई स्थायी घरजग्गाको चिन्ता छ ।

उनका तीन छोरा र पाँच छोरीमध्ये कसैले पनि सारंगी बजाउँदैनन् । उनी मात्रै एक्लै सारंगी बजाउँदै हिँड्छन् । ‘म मरेपछि मेरो परिवारमा सारंगी पनि मर्छ । अबको पुस्ताले सारंगी बजाउने मन गरेन,’ उनले भने, ‘म वातावरण संरक्षणसँगै सारंगी जीवित छ भन्ने सन्देश पनि दिन चाहन्छु ।’ वन, वातावरण बाँचे मात्रै मान्छे बाँच्छ भन्ने बुझेपछि सारंगीमार्फत वातावरण संरक्षणको अभियानमा लागेको उनले बताए । ‘त्यत्तिकै भनेर मानिसले मान्दैनन्, गीतमार्फत सन्देश दिए बुझाउन सजिलो होला भनेर हिँडेको छु,’ उनले भने, ‘सबैतिरबाट राम्रो प्रतिक्रिया आएको छ । गीत सुनेपछि वनजंगल बचाउनुपर्छ भन्ने महसुस हुने गरेको छ ।’

सारंगीसँग गन्धर्व जातिको पहिचान र इतिहास जोडिए पनि यसलाई समाजले हेयको दृष्टिले हेर्ने गरेको उनले गुनासो गरे । यही कारणले नयाँ पुस्ता सारंगीबाट टाढिएको उनको अनुभव छ । ‘सारंगी बजाउँदै गाउँगाउँमा सूचना र सन्देश दिएर हिँड्ने हाम्रो परम्परा हो । यसलाई पहिलेपहिले सबैले चलन मानेर स्विकार्थे,’ उनले भने, ‘अहिले सारंगी बोकेर हिँड्नेलाई मागी खान हिँडेको भन्छन् । दुर्वचन लगाउँछन्, दुर्व्यवहार गर्छन् । यस्तो देखेपछि छोराछोरीको मन सारंगीमा बस्न सकेन ।’

वातावरण जस्तै सारंगी पनि संकटमा परिरहेको उनले बताए । ‘वन र सारंगी बचाउन साह्रै गाह्रो छ । सबैले आफ्नो स्वार्थ हेर्न थाले,’ उनले भने, ‘मान्छेमा संस्कार हरायो । नयाँ पुस्तालाई ज्ञान होस् भनेर स्कुल, कलेजमा बढी गीत सुनाउने गरेको छु ।’ यो अभियानले नागरिकको वन, वातावरण र सारंगीप्रतिको दृष्टिकोणमा केही परिवर्तन आउने उनले अपेक्षा गरेका छन् । यो अभियान विभिन्न जिल्लामा विस्तार गर्दै जाने योजना रहेको पनि उनले बताए ।

प्रकाशित : असार २६, २०८१ ०५:५६
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
जनताको राय

नवगठित केपी शर्मा ओली नेतृत्वको मन्त्रिपरिषद्ममा चयन भएका मन्त्रीहरु कस्तो लाग्यो ?

×