काठमाडौँ — डेल भन्नेबित्तिकै हाम्रो मस्तिष्कमा ल्यापटप वा कम्प्युटरको चित्र घुम्छ । तर डेल टेक्नोलोजिजले कम्प्युटर वा ल्यापटप मात्रै बेच्दैन । यसले विभिन्न संस्था तथा सरकारलाई डिजिटल भविष्य निर्माणका लागि पूर्वाधार पनि उपलब्ध गराउँछ । 

सूचना प्रविधि क्षेत्रको रूपान्तरणमा दशकौंदेखि महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्दै आएको यो कम्पनी आज आफ्ना ग्राहकको डेटा सुरक्षा र गोपनीयताका लागि विश्वासिलो र भरपर्दो मानिन्छ । अन्य ठूला प्रविधि कम्पनी डेटा सुरक्षालाई लिएर बारम्बार विवादमा घेरिएको समयमा पनि डेलले आफ्नो विश्वसनीयता टिकाइरहेको छ । 

सन् २०२६ मा डेल टेक्नोलोजिजलाई इथिस्फेरले १४औं पटकसम्म विश्वका ‘नैतिकवान् कम्पनी’हरू सूचीमा राखेको छ । फर्च्युनले यसलाई विश्वकै तारिफयोग्य र उत्कृष्ट कार्यस्थलका रूपमा व्याख्या गरेको छ । त्यस्तै, फोर्ब्सले अमेरिकामा महिलाका लागि उत्कृष्ट रोजगारदातामध्ये एक भनेको छ । न्युजविकले पनि यसलाई उत्कृष्ट कार्यस्थल भनेर प्रशंसा गरेको छ । 

यही कम्पनीका संस्थापक हुन्— माइकल डेल । फेब्रुअरी २३, १९६५ मा ह्युस्टन, टेक्सासमा माइकलको जन्म भएको थियो । उनले सानैदेखि व्यापार र प्रविधिमा अद्भुत क्षमता देखाएका थिए । उनका बुबा दन्तचिकित्सक र आमा सेयर कारोबारी थिइन् । उनीहरूको सपना डेललाई सफल चिकित्सक बनाउने थियो । तर उनी व्यवसायमा आकर्षित भए । 

१२ वर्षको उमेरमा माइकलले टिकट संकलकहरूलाई हुलाक टिकट बेचेर पहिलो पटक २ हजार डलर कमाउँदै आफ्नो व्यावसायिक क्षमता देखाएका थिए । १५ वर्षको उमेरमा उनले आफ्नो पहिलो कम्प्युटर एप्पल सेकेन्ड किनेका थिए । त्यसपछि उनले ती कम्प्युटरका पार्टपुर्जा खोतलेर अध्ययन गर्न थाले । हाईस्कल पढ्दा उनले ह्युस्टन पोस्ट पत्रिकाको ग्राहक सदस्यता वितरण गर्न थाले । यो काम गरेबापत उनले १८ हजार डलर कमाए । यस अनुभवले आफूलाई लक्षित बजारीकरण र तथ्यांक विश्लेषणबारे मूल्यवान् पाठ सिकाएको माइकल बताउने गरेका छन् ।

सन् १९८३ मा माइकल अस्टिनस्थित युनिभर्सिटी अफ टेक्सासमा चिकित्साशास्त्रपूर्वको अध्ययन (प्रि–मेड) का लागि भर्ना भएका थिए । तर उनको वास्तविक रुचि भने तीव्र रूपमा विकास भइरहेको पर्सनल कम्प्युटर (पीसी) उद्योगमा थियो । माइकलले होस्टेलका कोठाबाटै पीसी अपग्रेड गर्ने काम सुरु गरे । 

त्यस बेला कम्प्युटर महँगा थिए । सीमित डिजाइनमा मात्रै उपलब्ध हुने भएकाले ग्राहकसँग रोजाइ सीमित थियो । कम्पनीहरूबाट होलसेलमा सामान उठाएर त्यसको मूल्य आफैं निर्धारण गर्ने बिचौलिया पनि थिए । माइकलले बिचौलियाहरूलाई हटाएर ग्राहकलाई प्रतिस्पर्धी मूल्यमा सिधै कस्टम–बिल्ट (आफ्नो रोजाइअनुसार बनाइएका) पीसी बेच्ने अवसर देखे । 

‘ग्राहकलाई सिधै सामान बेच्दा हामी उनीहरूका आवश्यकता राम्ररी बुझ्न सक्छौं र कम लागतमा अझ उत्कृष्ट उत्पादन उपलब्ध गराउन सक्छौं भन्ने मलाई लाग्यो,’ माइकल सम्झिन्छन् ।

एक हजार डलरको पुँजीबाट उनले सन् १९८४ मा आधिकारिक रूपमा कम्पनी दर्ता गरेका थिए । सुरुवातमा यसको नाम ‘पिसिज लिमिटेड’ थियो । यसले ग्राहकको अर्डर आएपछि मात्र डेल ब्रान्डमा कम्प्युटर बनाएर दिने गरेको थियो । जसकारण सामान नबिकेर थन्किने जोखिम रहन्नथ्यो । सीधै ग्राहकलाई बेच्ने मोडलका कारण पनि यो कम्पनी चाँडै लोकप्रिय भयो । त्यसका अतिरिक्त डेलका कम्प्युटर तुलनात्मक रूपमा कम मूल्यमा उपलब्ध थिए । 

एक हजार डलरको पुँजीबाट उनले सन् १९८४ मा आधिकारिक रूपमा कम्पनी दर्ता गरेका थिए । सुरुवातमा यसको नाम ‘पिसिज लिमिटेड’ थियो । यसले ग्राहकको अर्डर आएपछि मात्र डेल ब्रान्डमा कम्प्युटर बनाएर दिने गरेको थियो । पहिलो वर्षमै माइकलले कम्प्युटर बिक्रीबाट ६० लाख अमेरिकी डलर कमाए । ग्राहकसँगको प्रत्यक्ष सम्बन्धका कारण यस कम्पनीलाई आफ्ना कमजोरी सुधार्न पनि मद्दत मिल्यो । सन् १९८८ मा पिसिज लिमिटेडले सार्वजनिक रूपमा सेयर निष्कासन गर्‍यो । र, यसले तीन करोड डलर रकम संकलन गर्‍यो । त्यसपछि कम्पनीको नाम फेरेर ‘डेल कम्प्युटर कर्पोरेसन’ राखियो । सन् १९८८ मा डेलले आफ्नी प्रेमिका सुशन लाइबरम्यानसँग विवाह गरे । सुशन पेसाले फेसन डिजाइनर हुन् । यो दम्पतीका चार सन्तान छन् । 

सन् १९९२ सम्ममा २७ वर्षको उमेरमा माइकल डेल ‘फर्च्युन ५००’ को सूचीमा सूचीकृत भएका सबैभन्दा कान्छा प्रमुख कार्यकारी अधिकृत (सीईओ) थिए । ग्राहकको व्यक्तिगत रोजाइअनुसार कम्प्युटर उत्पादन गर्ने डेलको प्रयास कालान्तरमा उद्योगकै मानक बन्यो । ई–कमर्सलाई प्रवर्द्धन गर्ने ठूला कम्पनीमध्ये डेल एक थियो । सन् १९९७ मा डेलले प्रतिदिन अनलाइनमार्फत १० लाख डलर बराबरका कम्प्युटर बेचिरहेको थियो । पत्नी सुशनसँग मिलेर माइकलले सन् १९९९ मा ‘माइकल एन्ड सुशन डेल फाउन्डेसन’ खोलेका छन् । फाउन्डेसनले बाल स्वास्थ्य र शिक्षामा ठूलो सहयोग गरिरहेको छ । 

सन् २००४ मा डेलले कम्पनीको सीईओ पदबाट राजीनामा गर्दै केभिन रुलिन्सलाई नेतृत्व सुम्पिए । तर कम्प्युटर निर्माणमा प्रतिस्पर्धा तीव्र भएकाले कम्पनीको व्यापार घट्न थाल्यो । सन् २००६ मा डेललाई ह्युलिट प्याकर्डले सबैभन्दा ठूलो कम्प्युटर निर्माताका रूपमा उछिन्यो । परिवर्तनको आवश्यकता महसुस गरेर सन् २००७ मा माइकल फेरि सीईओका रूपमा फर्किए । त्यसपछि उनले कम्प्युटर निर्माताका रूपमा छवि बनाएको कम्पनीलाई रूपान्तरण गर्दै बृहत् आईटी सेवा र समाधान उपलब्ध गराउन थाले । 

माइकलले प्रविधिको मानवीय पक्षलाई सधैं प्राथमिकतामा राख्नुपर्ने बताउँदै आएका छन् । प्रविधिले व्यक्ति र व्यवसायलाई अझै बढी उपलब्धि हासिल गर्न सक्षम बनाउनुपर्ने उनको मान्यता छ । ‘हाम्रो लक्ष्य केवल कम्प्युटर बेच्नु कहिल्यै रहेन । मानिसहरूलाई आफ्ना समस्या समाधान गर्न र लक्ष्य प्राप्त गर्न मद्दत गर्ने साधन प्रदान गर्नु हो,’ उनी भन्छन् । 

दोस्रो पटक सीईओका रूपमा आएपछि माइकलले भनेका थिए, ‘हामी फेरि सन् १९८४ मै फर्किए जस्तो लागेको छ । ग्राहकको दृष्टिमा महत्त्वपूर्ण रहन हामीले आफूलाई फेरि निर्माण गर्नुपर्ने भयो ।’ यसपछि माइकलले कम्पनीको सेवा विस्तार गर्दै लगे । र, कम्पनीले क्लाउड कम्प्युटिङ र तथ्यांक विश्लेषणमा ठूलो लगानी गर्‍यो । 

माइकलले सन् २०१५ मा ६७ अर्ब डलरमा ‘ईएमसी कर्पोरेसन’ खरिद गर्ने घोषणा गरे । ईएमसीसँग त्यति बेला विश्वकै सबैभन्दा ठूलो कर्पोटेर तथ्यांक भण्डार तथा क्लाउड कम्प्युटिङ थियो । साइबर सुरक्षामा पनि यो कम्पनी विश्वको शीर्षस्थानमा थियो । यस अधिग्रहणले डेललाई कम्प्युटर निर्माताबाट डिजिटल आईटी पूर्वाधार उपलब्ध गराउने विश्वकै अग्रणी प्रविधि कम्पनीमा रूपान्तरण गरिदियो ।