नेपालमा सार्वजनिक यातायातको सुविधा धेरै पछि मात्र सुरु भएको हो । राणा शासनका बेला उच्च पदस्थहरू व्यक्तिगत रूपमा सवारीसाधन ल्याएर चढ्ने गर्थे । सुरुमा काठमाडौं उपत्यकामा गाडी बोकाएर ल्याइएको थियो । त्यतिखेर सडक पूर्वाधार राम्रा थिएनन् । सवारीसाधन व्यावसायिक बिक्री भने धेरै पछिबाट भएको हो । व्यावसायिक रूपमा यसको बिक्री २०२० को दशकबाट फाट्टफुट्ट रूपमा सुरु मानिन्छ ।  

नेपालमा प्रजातन्त्र आएपछि बाहिरबाट बिस्तारै सवारीसाधन नेपाल आउने क्रम सुरु भयो । त्यो बेला पैसावाल राणा परिवार र शाही परिवारले सवारीसाधन बढी ल्याउने गर्थे । पछि आएर राजा महेन्द्रको पालामा सडक पूर्वाधार बन्न थाले । तिनमा पनि सुरुमा निजी सवारीसाधन चल्न थाले । राजमार्ग बनेपछि भने यात्रुवाहक, मालवाहक सवारी ल्याएर चलाउन थालियो । त्यो बेला बढी सवारीसाधन उपत्यकामै चल्थे । 

त्यतिबेला छिमेकी भारतदेखि अन्य मुलुकमा सवारीसाधनको व्यावसायिक बिक्रीवितरण धेरै अघि बढिसकेको थियो । गाडीहरूको पनि व्यावसायिक रूपमा बिक्री हुन्छ भन्ने भएपछि नेपालमा सडक पूर्वाधारको विकासक्रम बढ्न थालेको हो । 

सुरुमा मारुती सुजुकीले नेपालमा राम्रो बजार बजार विस्तार गर्‍यो । र बढी बिक्री पनि गरेको थियो । टोयोटा, टाटा, होन्डाका सवारीसाधनले पनि बिस्तारै बजार विस्तार गर्दै लगे । व्यावसायिक रूपमा अघि बढाए । यो क्रम २०३५ देखि २०४० सालको बीचमा थियो ।  

सुरुमा पृथ्वी राजमार्ग, सिद्धार्थ राजमार्ग र केही पछि पूर्वपश्चिम राजमार्ग बनेपछि सवारीसाधनको माग र बिक्री बढ्दै गयो । यही ताका नेपालमा औद्योगिकीकरण पनि सुरु भएको हो ।  

सुरुसुरुमा अमेरिका र जापानबाट गाडी ल्याइन्थ्यो । बाहिरबाट गाडी ल्याउन महिनौं लाग्थ्यो । अहिले पनि अवस्था त्यस्तै छ । तेस्रो मुलुक हुँदै आउने भएकाले समय लाग्ने भएको हो । भारत र चीनबाट आउने सवारी भने छिट्टै आउँछन् । 

नेपालमा बिस्तारै व्यवसाय र व्यवसायीको संख्या बढ्दै गयो । र २०३२ सालमा नाडा अटोमोबाइल्स एसोसिएसन अफ नेपाल गठन भयो । संस्था गठन हुनु भनेको व्यवसायीको आवाज बुलन्द गर्नु हो । संस्थामार्फत नीति बनाउन सहज भयो । व्यवसायी एकजुट भए । 

अटोमोबाइल व्यवसायी एकीकृत हुनुपर्छ भनेर संस्था गठन गरिएको थियो । त्यो बेला राजाको शासनकाल पनि भयो । दरबारसँग नजिक भएकाहरूले बढी मात्रमा त्यो बेला गाडी ल्याउने गर्थे । दुईपांग्रेभन्दा चारपांग्रे सवारीसाधन बढी ल्याइन्थ्यो । पछि भने दुईपांग्रेको आयात बढी भएको देखिन्छ । यसको व्यवसायीकरण बढी भएको भनेको २०५० को दशकपछि हो । 

कुनै पनि देश कति विकसित छ भनेर थाहा पाउने एउटा आधार सडक र सवारीसाधन हुन्त्यसपछि गाडीका शोरुम खुल्न थाले । दुईपांग्रे र चारपांग्रेमा पनि विस्तारै आकर्षण बढ्दै गयो । २०६० को दशकपछि गाडी आयात बढ्यो । व्यवसायीकरण भएका गाडीका संघसंस्था निर्माण हुने क्रम पनि बढ्यो । ठूला तथा साना सवारीसाधनका आयात बढ्दै गए ।  

गाउँ–गाउँसम्म सडक पुगेपछि सवारीसाधनको माग तीव्र रूपमा भयो । जिप गाडीहरूको माग त्यतातिर बढी भयो । यो माग अहिले पनि कायमै छ । ७० को दशकपछि निजी सवारीसाधनको बढोत्तरी भएको देखिन्छ । किनकि यस अवधिमा वित्तीय पहुँच पनि पुग्यो । गाडी किन्न फाइनान्सिङ सुविधा भयो ।  

सुरुमा पेट्रोल गाडीको आयात भए पनि पछिल्लो समय भने विद्युतीय सवारीसाधन आउने क्रम बढ्दो छ । यस क्षेत्रमा प्रत्यक्ष रोजगारको संख्या १ लाख हाराहारी छ । अप्रत्यक्ष रूपमा १० लाख हाराहारी रोजगार छन् । यस क्षेत्रमा एक खर्बभन्दा बढीको लगानी छ । 

कुनै पनि देश कति विकसित छ भनेर थाहा पाउने एउटा आधार सडक र सवारीसाधन हुन् । सहर र त्यहाँ बनेका घरभन्दा पहिला सडकलाई हेरेर त्यहाँको अवस्था मूल्यांकन गरिन्छ । 

१० वर्षअघिको र अहिलेको सवारीसाधनमा धेरै फरक छ । मूल्य पहिलाको हिसाबमा कम भएको छ । सुविधा थप भएको छ । पहिलाको तुलनामा अहिले गुणस्तरीय सडक पूर्वाधार निर्माण भएका छन् । पूर्व–पश्चिम राजमार्ग विस्तार र स्तरोन्नति भइरहेको छ । काठमाडौं–तराई/मधेश द्रुतमार्ग पनि बनिरहेको छ । ठाउँठाउँमा करिडोर सडक निर्माणाधीन छन् । विदेशकै जस्तो झल्को दिने सडक पूर्वाधार बनिरहेका छन् ।  

बीचमा विदेशी मुद्रा सञ्चिति कम भयो भनेर नेपालमा केही वर्षअघि सवारी आयात बन्द गरिएको थियो । त्यो बेला अटो शो हुन सकेको थिएन । विद्युतीय सवारीसाधनको विस्तारै माग बढ्दै गएको थियो । विद्युतीय सवारीसाधनलाई मात्र लिएर अटो शो गर्‍यौं । त्यसपछि यसको माग राम्रोसँग बढ्दै गएको छ । त्यहीअनुसार प्रयोगकर्ता पनि बढे । 

विद्युतीय सवारीको संख्या बढेसँगै यसको पूर्वाधार पनि बनिरहेको छ । निजी क्षेत्र आफैंले यसमा लगानी गरिरहेको छ । थपिरहेको पनि छ । तर यसमा सरकारको लगानी कम भएको छ । राजमार्गहरूमा नेपाल विद्युत् प्राधिकरणले चार्जिङ स्टेसन राखे पनि त्यो पर्याप्त छैन । दक्ष प्राविधिकको समस्या छ । 

डिजल र पेट्रोलबाट चल्ने सवारीसाधन र विद्युतीय सवारीसाधनको उत्पादन मोडालिटी निकै फरक हुन्छ ।  कम्पनीले प्राविधिक सेवा दिएको भए पनि पर्याप्त छैन । सहरी क्षेत्रमा निजीस्तरबाट जहाँ शोरुम छ, त्यहाँ जनशक्ति तयार गरेर राखेका छौं । धेरै ठाउँमा चार्जिङ स्टेसन राखिसकिएको छ । 

अहिले जति पनि कार, जिप आउँछन्, त्यसमा ७५ प्रतिशत विद्युतीय सवारीसाधन छन् । २० सिटभन्दा माथिका यात्रुवाहक गाडी, ट्रक, एक्स्काभेटर, हेभी इक्विपमेन्ट डिजल र पेट्रोलबाट चल्ने धेरै छन् । त्यस्ता सवारीसाधन विद्युतीय सवारीसाधनमा सिफ्ट हुन अझै केही समय लाग्ने देखिन्छ ।