काठमाडौँ — ‘तत्कालीन गृहमन्त्री खुमबहादुर खड्कालाई प्रतिनिधिसभामा कठालो समातेर लछारपछार पारियो’ भन्दा सहजै पत्याउन नसकिएला । तर, २०५२ असोज १० मा खड्काको कठालो समातेर  लछारपछार पारेको प्रतिनिधिसभा बैठकको दृश्यलाई कान्तिपर दैनिकले समाचारका रूपमा सार्वजनिक गरेको थियो ।

झण्डै तीन दशकअघिको प्रतिनिधिसभामा सांसदहरूले देखाएको अस्वाभाविक दृश्य नेपालको संसदीय व्यवस्थामा सम्भवतः पहिलो थियो । त्यसपछिका संसद् बैठकमा यस्ता दृश्य पटक–पटक देखिएका छन् । तर, त्यतिबेला भने सांसदहरूको संलग्नतामा भएको उद्दण्ड व्ययहार सर्वसाधारणका लागि भने नौलो थियो । 

मुडभेठको सुरुवात 

प्रधानमन्त्री मनमोहन अधिकारीको सिफारिसमा घोषणा गरिएको संसद् विघटन र मध्यावधि निर्वाचनलाई सर्वोच्च अदालतले २०५२ भदौ १२ मा असंवैधानिक ठहर गरेकामा एमालेले विरोध जनाउँदै आएको थियो । त्यही असन्तुष्टिको उपजका रुपमा एमालेले प्रधानन्यायाधीश विश्वनाथ उपाध्याय र न्यायाधीश सुरेन्द्रप्रसाद सिंहविरुद्ध २०५२ असोज १ मा प्रतिनिधिसभामा महाअभियोग प्रस्ताव दर्ता गरेको थियो । तर सभामुख रामचन्द्र पौडेलले महाअभियोग प्रस्तावलाई प्रतिनिधिसभामा छलफल नगराई अस्वीकृत गरेका थिए । एमालेले भने उक्त महाअभियोग प्रस्तावलाई सभामुखलाई खारेज गर्ने अधिकार नभएको भन्दै छलफलमा ल्याउनुपर्ने माग राख्दै आएको थियो । 

२०५२ असोज १० मा प्रतिनिधिसभा बैठक सुरु हुने बित्तिकै एमालेका प्रमुख सचेतक देवीप्रसाद ओझाले नियमापत्ति गर्दै सभामुखले खारेज गरेको प्रस्ताव छलफलमा ल्याउन माग गरेका थिए । ओझाले नियमापत्ति गरेपछि सभामुख पौडेलले विवादको अन्त्य गर्ने उद्देश्यले ‘महाअभियोग प्रस्तावमा विवाद गरिराखेर मात्र हुँदैन’ भन्ने वित्तिकै प्रतिपक्षका सांसदहरूले होहल्ला गर्न थालेका थिए ।

सत्तापक्षका सांसदहरूले भने सभामुखले नियम अनुसार खारेज गरेको प्रस्ताव छलफलमा ल्याउन मिल्दैन भन्दै बैठक अघि बढाउन माग गरिरहेका थिए । दुवै पक्षबीचको अडानले १२.२० मा सुरु भएको बैठक २.४५ बजेसम्म होहल्लामै बित्यो । यसबीचमा सभामुखले एउटा विशिष्ट परिस्थितिमा प्रस्ताव अस्विकृत गरेको भन्दै एमाले सांसदहरूलाई सम्झाउने प्रयास गरेका थिए ।  

सरकारको नीति तथा कार्यक्रम अघि बढाउन सभामुख पौडेलले एमाले सांसद केपी शर्मा ओलीलाई संशोधन प्रस्ताव ल्याउनुस् भन्नासाथ सांसद राधाकृष्ण मैनाली र अमृत बोहराको नेतृत्वमा एमाले सांसदहरू सभामुखका अगाडि पुगेका थिए । सांसद बोहराले सभामुखको माइक तान्दै गरेको देखिएको थियो । एमाले आक्रोशित सांसदहरू रघुजी पन्त, भीम रावल, मिठाराम शर्मा बजगाईं अग्रपंक्तिमा देखिएका थिए । त्यसबेला एमाले नेता सीपी मैनाली भने संसदमा देखिएका थिएनन् । संसदभित्र रहेको दर्शकहरूले उठेर दृश्य हेर्दै थिए ।

एमालेका सबै सांसद सभामुख नजिक जान खोजिरहेका थिए भने मर्यादापालकले रोकेका थिए । प्रतिपक्षी सांसदहरूको उत्तेजित र अमर्यादित भीडले सुरक्षा घेरा तोडेर सभामुखमाथि आक्रमण गर्न खोजेको देखिन्थ्यो । मर्यादापालकसँग पनि बल प्रयोग गरेको देखिन्थ्यो । केही संसाद ‘यस्तो सभामुख चाहिँदैन’ भन्दै नारा लगाइरहेका थिए भने केही सभामुख टेबुलमा गएर रोस्टममाथि चढ्न खोजेको देखिन्थ्यो । तीन मिनेटपछि सभामुखले बैठक अवरुद्ध गरेका थिए । सभामुख राजदण्ड अघि लगाएर बाहिर निस्कन खोज्दा पनि एमाले सांसदहरू सभामुखमाथि जाइलाग्न खोज्दै थिए । 

सभामुख बाहिर निस्केपछि उनलाई लखेट्दै गएका सांसदहरू सिटमा बसिरहेका गृहमन्त्री नजिकै गएका थिए । एमाले सांसदले गृहमन्त्री खड्काको कठालो समातेर लतारे । लछारपछार नै गर्न थालेपछि खड्काले केही बोलेका थिए । तर उनले के भने सुनिएको थिएन । खड्काको कठालो समात्ने एमाले सांसद विनोदकुमार शाह थिए । हल्ला, नारा र ठोक भन्ने आवाजले सदन तनावपूर्ण भएको थियो ।

भीडमा कसले कसलाई हिर्कायो भन्न सक्ने अवस्था थिएन । दर्शकदीर्घाका बसेका व्यक्तिहरू बैठक कक्षमा हाम फालेर सांसदसँग भिडेको पनि देखिन्थ्यो । त्यतिबेला संसद बैठक सिंहदरबारको पुतली बगैंचाको भवनमा बस्ने गरेको थियो । साँघुरो स्थान र सुरक्षा व्यवस्थापन बलियो नभएका कारण दर्शकदीर्घाका मान्छे बैठक कक्षमा प्रवेश गर्न सक्ने अवस्था थियो । संसदमा अहिलेको व्यवस्थापनको तुलनामा त्यतिबेला कमजोर देखिन्थ्यो । प्रतिनिधिसभाका सांसदहरू पनि २०५ जना थिए । 

 बैठकमा उत्पन्न भएको हुलमुलमा बेन्चमाथि चढेर मन्त्रीहरूलाई तानेको पनि देखिन्थ्यो । माइक भाँचिएको थियो भने कुर्सी तोडफोड भएको थियो । बैठक कक्षमा भएको क्षतिको विवरण संसद सचिवालयले पनि तत्कालै यकिन गर्न सक्ने अवस्था थिएन ।  एमाले सांसदहरूले गृहमन्त्रीलाई लछारपछार गर्न थालेपछि कांग्रेस सांसद पनि आक्रामक देखिएका थिए । सांसद शरदसिंह भण्डारीले गृहमन्त्रीलाई थप लछारपछार पार्नबाट रोक्न बाहिर निकालेका थिए । कांग्रेस सांसद बलबहादुर केसीले भने आक्रोशित कांग्रेसका सांसदलाई रोकिरहेका थिए । दश मिनेटको कोलाहलपछि कांग्रेसका सांसद तथा मन्त्रीहरू बाहिर निस्केका थिए ।

सभामुखमाथि गुन्डा छिराएको आरोप 

एमाले सांसदहरूले भने सभामुखले सुनियोजित ढंगले गुन्डा ल्याएर सांसदमाथि हातपात गराएको आरोप लगाएका थिए । सोही विषयलाई मुद्दा बनाएर उनीहरू सभामुखको कोठामा गएका थिए । सभामुखको कोठामा पनि उनीहरूले विवाद गरेर होहल्ला गरेका थिए ।

एमाले सांसदहरूले गुन्डा छिराएको आरोपलाई सभामुखले अस्विकार गरेका थिए । उनले ‘माननीय सदस्यहरू तपाईंहरू आफ्नो मर्यादामा बस्नुपर्‍यो’ भन्दा एमाले सांसद वामदेव गौतमले बाहिरबाट मान्छे लगाएर हामीमाथि आक्रमण भएको छ भन्दै सत्ताधारी दल मुठभेडमा संलग्न भएको आरोप लगाएका थिए । तर सभामुखसँगै बसेका राष्ट्रियसभा अध्यक्ष बेनीबहादुर कार्कीले त्यसको प्रतिकार गरेका थिए । उनले वामदेवलाई जवाफ दिँदै भनेका थिए, ‘बाहिरबाट कोही ल्याएका छैनौं । यहीँ भएका मर्यादापालकलाई एक सयबाट बढाएर पाँच सय बनाउन सक्छौं । मर्यादापालकलाई सुरक्षा दिन हामीले अह्राएका हौं ।’