दार्चुला — व्यासबाट भारतको बाटो हुँदै कात्तिकतिर उनीहरु दार्चुला सदरमुकाममा कुञ्चा सरेका हुन् । वर्षेनी हिउँदका ६ महिना चिसो छल्न उनीहरु बेसी झर्ने गरेका छन् । गर्मी सुरु हुन थालेपछि आफ्नै थातथलो बसाइँ सर्ने गर्छन् । यसरी वर्षेनी बसाइँ सर्ने परम्परालाई शौका समुदायले कुञ्चा सार्ने भन्ने गरेका हुन् । तर यसपटक भने कोरोनाको महामारीका कारण नेपाल र भारत दुवैतर्फ लकडाउन भएपछि भारततर्फको बाटो बन्द भएर उनीहरु व्यास फर्कन पाएका छैनन् ।

‘कात्तिकतिर बेसी झरेका हाैँ,’ व्यास गाउँपालिका–१ तिंकरका दानसिंह तिंकरीले भने, ‘भारतको बाटो भएर जानुपर्छ, यसपाला लकडाउनले आउजाउ बन्द छ वैशाख तेस्रो सातासम्म घर फर्कन पाएका छैनौं ।’ उनका अनुसार कात्तिकतिर कुञ्चा सारेर बेसी झरेका शौकाहरु आफ्ना वस्तुभाउसहित यतिबेलासम्म व्यासतिर फर्किसकेका हुन्थे, यो वर्ष भने कहिले उता उक्लने हो ठेगान छैन । ‘यो वर्ष कोरोना भाइरसका कारण लकडाउनले सीमा क्षेत्रको बाटो डेढ महिनादेखि बन्द छन्,’ तिंकरीले भने, ‘जनावरलाई गर्मीसँंगै व्यासमा खेती लाउने समय पनि घर्किरहेको छ ।’ 

‘व्यासको तिंकर गाउँमा वैशाख तेस्रो सातापछि लगाएको खेती फल्दैन’ स्थानीय मोहनसिंह तिंकरीले भने, ‘अहिलेसम्म कुञ्चा जाने वातावरण बनेको छैन ।’ चैतको दोस्रो साताबाट कुञ्चा सार्ने विषयमा सरोकारवाला निकायलाई जानकारी गराएपनि अहिलेसम्म कहाँबाट भएर व्यास उक्लने हो भन्ने बिषयमा ठेगान हुन नसकेको उनको भनाइ छ । 

केही वर्षदेखि व्यास जाने पैदल बाटोसमेत नहुँदा उनीहरुले भारतीय बाटो प्रयोग गरी कुञ्चा सार्ने गरेका छन् । दानसिंहले भने,  ‘व्यास जाने घोरेटो बाटो पहिले राम्रै थियो । अहिले एक दशकदेखि बिगँ्रदै गएको बाटो विगत चार/पाँच वर्षदेखि बन्द नै भएको अवस्था छ ।’ बाटो नभएकै कारण उनीहरुलाई भारतीय भूभाग भएर आउजाउ गर्नुपरेको हो ।

खलंगाबाट छाङरु र तिंकर पुग्न चौपायासहित ५/६ दिनको पैदलयात्रा गर्नुपर्ने छाङरुका स्थानीय शंकर बोहराले बताए । पहिलो दिन खलंगाबाट ऐलागाड, तवाघाट, दोस्रो तिउतला, बर्ति तेस्रो गर्भाधार, चौथो दिन घाटीबगड, पाँचौ दिन गब्र्याङ, छाङरु र अन्तिम दिन तिंकर गाउ पुगिने मोहनसिहले बताए । ‘भारतको बाटोबाट कुञ्चा सार्न धेरै समस्या छ’ उनले भने, ‘गाईबस्तुको क्वारेनटाइन चेक गर्नुपर्छ, ठाउँ–ठाउँमा भारतीय सुरक्षाकर्मीको दुव्र्यवहार खेप्नुपर्छ ।’