पानी परेको थिएन, पहिरो खसिरह्यो : अध्यक्ष शेर्पा- समाचार - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

पानी परेको थिएन, पहिरो खसिरह्यो : अध्यक्ष शेर्पा

कान्तिपुर संवाददाता

काठमाडौँ — डेढ महिनाको अवधिमा मेलम्ची खोलामा दोस्रो पटक आइतबार आएको भीषण बाढीले हेलम्बु–मेलम्ची किनारको करिब ४० किमि क्षेत्रलाई थप तहसनहस बनाएको छ । बाढीले बस्ती, मोटरेबल पुल, सडक र खेतीयोग्य जमिन बगाएको छ ।

बाढीपहिरो प्रभावित क्षेत्रको निरीक्षणका क्रममा हेलम्बु गाउँपालिकाका अध्यक्ष निमाग्याल्जेन शेर्पा ।

खोला छेउछाउ बस्दै आएका बासिन्दा झन् जोखिममा परेका छन् । बाढीपहिरो प्रभावित क्षेत्रको अनुगमन गरेर फर्किएका हेलम्बु गाउँपालिका अध्यक्ष निमाग्याल्जेन शेर्पाको भनाइ :

शनिबार बेलुका बाढी सुरु भयो । आइतबार बिहानै स्थानीयसँग फोनमा कुराकानी गर्दा आकाश खुलेको खबर पाएँ । पहिरो प्रभावित क्षेत्रमा जान गृह मन्त्रालयमा समन्वयका लागि प्रयास गरें । तर प्रक्रिया पूरा गरुन्जेल मौसमले साथ नदिने देखियो ।

म, सञ्चारकर्मी सुदर्शन आचार्य र स्थानीय समीर तामाङ आफैं जोखिम मोलेर प्रभावित क्षेत्रतर्फ जान तयारी गर्‍यौं । हिमाली भेगको नयाँ स्थानमा जानुपर्ने भएकाले के होला भन्ने विचार आयो र केहीबेर छलफल पनि गर्‍यौं । हेलिकप्टर पाइलट सुरज थापाले जे भए पनि होला भन्दै जाने निर्णय गरे ।

बिहान ७ बजे हेलिकप्टरमा हेलम्बुको हिमाली भेगमा लाग्यौं । काठमाडौंबाट करिब २० मिनेटपछि हेलम्बु गाउँपालिका–१ को समतलस्थल नजिकै पुग्यौं । वरिपरि डाँडा र खोंचमा समतलस्थल भएकाले हेलिकप्टर ल्यान्ड गर्न केही असजिलो भयो । पहिरो सुरु भएको स्थान माटो, बालुवा र गेगरले भरिएको समतल देखिन्थ्यो । त्यसको छेउबाट पहिरो जान थालेको रहेछ ।

बाढीपछि मेलम्ची बजारबाट दोलालघाटतर्फ लागेको इन्द्रावती । तस्बिर सौजन्य : सुदर्शन आचार्य

डाँडाकाँडा र रूख छल्दै पाइलट थापाले त्यही समतल स्थलमा हेलिकप्टर ल्यान्ड गर्ने निर्णय गरे । तर उक्त स्थान हिलो माटोले बनेकाले खतरा हुने अनुमान गर्न थाल्यौं । सोच्दासोच्दै हेलिकप्टरमा हामी खोंचमा घुमिरहेका थियौं । थापाले पहिरो चलेको भन्दा निकै टाढा कुनामा हेलिकप्टर राख्ने निर्णय गरे । उनले केही हुँदैन हिलो रहेछ भने थाहा भइहाल्छ बचाउन सकिन्छ भन्दै ल्यान्ड गर्ने तयारी गरे । मौसम सफा भएकाले अरू समस्या थिएन । तर असार १ गतेको विनाशकारी पहिरो पनि त्यहीँबाट सुरु भएकाले डर लागिरहेको थियो । तर उक्त स्थान बगर जस्तो रहेको हेलिकप्टर ल्यान्ड गरेपछि थाहा भयो । केही राहत महसुस भयो । त्यस समतल भूमिलाई भ्रेमाथाङ भन्ने गरिन्छ । स्थानीय ह्योल्मो भाषामा भेमाको अर्थ बालुवा र थाङको अर्थ समतल भूमि हो । भ्रेमाथाङ मेलम्ची खानेपानीको मुहान पनि हो ।

मेलम्ची खानेपानी आयोजनाको हेडवर्क्सबाट करिब २० किलोमिटर उत्तरमा पर्ने हेलम्बु–१ भ्रेमाथाङस्थित पहिरो सुरु भएको ठाउँ । तस्बिर सौजन्य : सुदर्शन आचार्य

भ्रेमाथाङको कुनामा हेलिकप्टर ल्यान्ड भएपछि हामी पहिरो चलेको स्थानतिर पैदल लाग्यौं । भ्रेमाथाङको उत्तरतर्फको दुई कुनाबाट साना–साना खोला बगेका छन् । ती खोला र हिम पहाडबाट बगेको झर्नाले सोरेर ल्याएको कमेरे माटो, गेगर र साना–साना ढुंगाले भ्रेमाथाङ बनेको रहेछ । ठाउँ–ठाउँबाट माटो र गेगर बगेको देखिन्थ्यो । देब्रेतर्फको खोलाबाट धमिलो पानी आइरहेको थियो । दाहिने खोलाबाट बगेको पानी भने सङ्लो थियो । समतल स्थानबाटै बगिरहेको खोला मेलम्ची आयोजनाको स्रोत हो ।

भ्रेमाथाङको कुनाबाट हिँड्दै पहिरो स्थल छेउसम्म पुग्न आधा घण्टाभन्दा बढी लाग्यो । समतल भूमिमा लगातार पहिरो गइरहेको थियो । पानी परेको थिएन । खोला धेरै ठूलो पनि थिएन तर पनि जमिन चिरिएर बग्ने क्रम रोकिएको थिएन । ठूला–ठूला चिरा परेर ढुंगा, माटो खोलामा मिसिँदै थियो । समतल भागको सतहभन्दा खोला बगेको स्थान झन्डै ५० मिटर तल देखिन्थ्यो । माटो मिसिएर खोलाले बगाउन सकेको थिएन । खोला केहीबेर रोकिएर माटोलाई धकेल्दै बग्थ्यो ।

पहिरोको उद्मगस्थललाई रोक्ने वा रोकिने सम्भावना कल्पना गर्न नसकिने देख्यौं । पहिरो सुरु भएको समतल भूमि वर्षौंसम्म थुप्रेको माटो, ढुंगा र बालुवाबाट बनेको अनुमान लगाउन सकिन्छ । बाढीपहिरो अझै एक महिना रोकिँदैन भन्ने अनुमान गर्न सकिन्छ । समतल भागजति चिराचिरा परेको छ । त्यो सबै बग्ने हो भने तटीय क्षेत्रमा अझ धेरै क्षति हुन सक्छ । काठमाडौं फर्कने बेला हेलिकप्टरलाई खोला बगेको दिशामा उडाइयो । पहाड र खोंचबाट उड्दा जति खतरा थियो, चिराचिरा परेर ठूलो भूभाग मेलम्ची खोलामा मिसिएको त्यतिकै डरलाग्दो देखिन्थ्यो ।

(ऋषिराम पौडेलसँगको कुराकानीमा आधारित)

प्रकाशित : श्रावण १८, २०७८ ०७:४२
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

मेलम्चीमा जब धर्ती भासियो  

भ्रेमाथाङको खुलाचौर र खोला आसपासको भाग सोहोरिएर बग्नुमा अनेक कारण रहेको विज्ञहरुको ठम्याइ
‘डोजरले नछोएको क्षेत्रमा पनि पहिरो जान सक्छ, कमसल भूबनोट भएको क्षेत्रमा थोरै वर्षाले पनि क्षति निम्त्याउन सक्छ भन्ने देखियो’
अब्दुल्लाह मियाँ

काठमाडौँ — सिन्धुपाल्चोकको मेलम्ची क्षेत्रमा पटक–पटक बाढी आउनुमा वर्षालाई मात्र कारण मान्न नहुने विशेषज्ञहरूको प्रारम्भिक निष्कर्ष छ । करिब ३५०० मिटर उचाइको भ्रेमाथाङको खुलाचौर र खोला आसपासको भाग सोहोरिएर बग्नुमा विभिन्न कारण (मल्टिपल कजेज) रहेको उनीहरूको ठम्याइ छ । 

मेलम्ची खानेपानी आयोजनाको हेडवर्क्सबाट करिब २० किलोमिटर उत्तरमा पर्ने हेलम्बु–१ भेमाथाङस्थित पहिरो सुरु भएको ठाउँ । बाढीले बगर बनाएको हेलम्बुको चनौटे बजार (दायाँ माथि) र बाढीपछि मेलम्ची बजारबाट दोलालघाटतर्फ लागेको इन्द्रावती । तस्बिर सौजन्य : सुदर्शन आचार्य

असार पहिलो साताजस्तै शनिबार राति फेरि मेलम्चीको शिरदेखि ढुंगा, माटो, रूख, बिरुवासहितको लेदो आएर चनौटे क्षेत्रमा घर र पुल बगाएको थियो । यो क्रम अझै बढ्न सक्ने भएकाले सचेतना अपनाउन उनीहरूले सुझाव दिएका छन् । त्यस क्षेत्रको अध्ययन गर्न आइतबार घ्याङफेदी पुगेका भूगर्भविद्, हाइड्रोलोजिस्टलगायत विशेषज्ञलाई उक्त क्षेत्रका स्थानीयले केही दिनयता त्यहाँ भारी र लगातार आरीघोप्टे वर्षा (क्लाउड बस्ट) नभएको बताएका थिए ।

‘स्थानीय बासिन्दाले योभन्दा ठूलो वर्षा पहिलाका वर्षहरूमा हुने गरेको बताए,’ त्रिविको इन्जिनियरिङ अध्ययन संस्थानका विज्ञ विष्णुप्रसाद पाण्डेले गृह मन्त्रालयमा आइतबार आयोजित पत्रकार सम्मेलनमा भने, ‘त्यो क्षेत्रमा वर्षा मापन केन्द्रहरू नभएकाले कुन स्तरमा वर्षा भएको हो, यकिन गर्न सकिएन । त्यसैले वर्षाले नै त्यो स्तरको क्षति निम्त्याएको हो भन्ने निष्कर्ष निकाल्न मिल्दैन ।’

जल तथा मौसम विज्ञान विभागको पछिल्लो तथ्यांकले पनि पाण्डेको भनाइलाई पुष्टि गर्छ । विभागकी वरिष्ठ मौसमविद् इन्दिरा कँडेलका अनुसार पहिरो सुरु भएको क्षेत्रभन्दा धेरै तल अर्थात् शेर्माथाङको वर्षा मापन केन्द्रले शुक्रबार ४१.४ र शनिबार ४३.६ मिलिमिटर वर्षा रेकर्ड गरेको छ । यस्तै, इन्दावती नजिकको धाप भन्ने स्थानमा रहेको मापन केन्द्रले शुक्रबार २२.२ र शनिबार ५.६ मिमि वर्षा रेकर्ड गरेको छ । सिन्धुपाल्चोकको बाह्रबिसे क्षेत्रमा भने शुक्रबार ७८.२ मिमि वर्षा रेकर्ड भएको छ ।

बाढीले बगर बनाएको हेलम्बुको चनौटे बजार

असार पहिलो साता पनि भ्रेमाथाङ क्षेत्रबाटै सुरु भएको भीमकाय पहिरोसँगै बगेर आएको ढुंगा, माटो, रूख, बिरुवासहितको लेदोले मेलम्ची बजारसम्मै क्षति गरेको थियो । पाण्डेले पहिरो बगेर आएको मुख्य स्रोतमै पुग्न नसकेकाले कारण यही हो भनेर यकिन गर्न नसकिने बताए । हेलिकप्टर लिएर गएको हेलम्बु गाउँपालिकाका अध्यक्षसहितको टोली प्रतिकूल मौसम र जटिल भूगोलका कारण आइतबार बिहान भ्रेमाथाङबाट माथि जान सकेको थिएन ।

अन्तर्राष्ट्रिय एकीकृत पर्वतीय विकास केन्द्र (इसिमोड) को सन् २०११ को अध्ययनले मेलम्चीमाथिको हिमाली भाग (क्याचमेन्ट) मा ४ वटा हिमताल रहेको देखाएको छ । ‘तर, ती ताल फुटेको देखिन्न, सूक्ष्म अध्ययनका लागि भ्रेमाथाङभन्दा माथिल्लो भागसम्मै पुग्नुपर्ने हुन्छ,’ पाण्डेले भने, ‘मेलम्ची खोलाको स्लोप बढ्दा भएकाले थोरै वर्षा हुँदा पनि त्यसको गति र ऊर्जा बढी हुन्छ, वर्षाले कमजोर भागलाई सोहोरेर बगाउँछ, सम्भवतः गत असार र शनिबार राति त्यही भएको हुन सक्छ ।’

मेलम्ची खानेपानी आयोजनाको हेडवर्क्सबाट करिब २० किलोमिटर उत्तरमा पर्ने हेलम्बु–१ भ्रेमाथाङस्थित पहिरो सुरु भएको ठाउँ । तस्बिर सौजन्य : सुदर्शन आचार्य

पुल्चोक इन्जिनियरिङ क्याम्पससँग आबद्ध अर्का भूगर्भविद् वसन्तराज अधिकारीका अनुसार हिमाली क्षेत्रका धेरै डाँडा विगतमा हिमनदीले बगाएर ल्याएका ढुंगा, माटो र गेग्रान जमेर बनेका हुन् । ‘त्यस्तो भागमा भूकम्पले हल्लाएर क्षतविक्षत पारेपछि थोरै वर्षा हुँदा पनि पानी भित्रैसम्म गएर गलाएको हुन्छ,’ अधिकारीले सञ्चारकर्मीसँग भने, ‘त्यही भाग ढिक्कै बगेपछि तल्लो तटीय क्षेत्रमा ठूलो मात्रामा गेग्रानले बढी क्षति गरेको हो ।’

तीव्र गतिमा माथिल्लो भागबाट ढुंगा/चट्टान, माटोसहितको पहिरोले खोला आसपासको भागसमेत क्षयीकरण गरेपछि ढुंगा, माटो र गेग्रानको मात्रा बढेको उनको विश्लेषण छ । खानी तथा भूगर्भ विभागका शिव बाँस्कोटाले भने असार पहिलो साता र शनिबारको बाढीलाई भेल पहिरोको संज्ञा दिए । उनले हजारौं वर्षअघि हिमनदीले बगाएर ल्याएका ढुंगा–माटोबाट बनेको भाग भूकम्पले हल्लाएर थिलथिलो बनाएपछि पहिरोको रूप लिएको उनले बताए । भूगर्भविद्हरूका अनुसार भूकम्पले हल्लाएको भाग स्थिर हुन वर्षौं लाग्छ । ‘अग्ला डाँडाहरू पहिलेका हिमनदीले ल्याएर राखेका ढुंगा–माटोलगायतबाट बनेका हुन्,’ उनले भने, ‘अहिले त्यही भाग कमजोर भएर बगेको हुन सक्छ तर मुख्य स्रोतसम्मै अध्ययन नगरी निष्कर्षमा पुग्नुहुन्न ।’

बाढीपछि मेलम्ची बजारबाट दोलालघाटतर्फ लागेको इन्द्रावती । तस्बिर सौजन्य : सुदर्शन आचार्य

हाइड्रोलोजिस्ट राजेन्द्र शर्माले हिमनदीले बगाएर ल्याएको ग्रेगानबाट बनेको चौर कमजोर भएर बगेपछि तल्लो तटीय क्षेत्रमा असर पुर्‍याएको बताए । त्यसैगरी भूगोलविद् नरेन्द्रराज खनालले अहिलेसम्म सार्वजनिक भएका भिडियो र तस्बिर हेर्दा असार पहिलो साता र शनिबार बाढी सुरु भएको स्थल (स्रोत) अझै यकिन गर्न नसकिने बताए । ‘त्योभन्दा अझै माथिबाट पहिरो सुरु भएको हुन सक्छ,’ उनले भने, ‘बीच–बीचमा भएका पुराना पहिरोमा यो वर्ष थपिएपछि ठूलो मात्रामा ढुंगा–माटो तीव्र गतिमा तलतिर बगेको देखिन्छ ।’

विपद् व्यवस्थापन प्राधिकरणका कार्यकारी अध्यक्ष अनिल पोखरेलले भ्रेमाथाङभन्दा माथि नै पहिरोको स्रोत हुन सक्ने भएकाले अध्ययन जारी राखेको बताए । ‘स्रोत पुग्न ५–६ दिन हिँड्नुपर्ने देखिन्छ,’ उनले भने, ‘डोजरले नछोएको क्षेत्रमा पनि पहिरो जान सक्छ भन्ने प्रमाणित भएको छ, कमसल भूबनोट भएको क्षेत्रमा थोरै वर्षाले पनि क्षति निम्त्याउन सक्छ भन्ने देखियो ।’

प्रकाशित : श्रावण १८, २०७८ ०७:३४
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×