सुदूरपश्‍चिममा विपद् व्यवस्थापनको फितलो तयारी- समाचार - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

सुदूरपश्‍चिममा विपद् व्यवस्थापनको फितलो तयारी

सुदूरपश्चिम ब्युरो

धनगढी — सुदूरपश्चिमका कैलाली र कञ्चनपुर बर्खाभर बाढी, डुबान र कटानले प्रभावित हुने गरेका छन् । पहाडी जिल्ला बझाङ, बाजुरा, अछाम, डोटी, दार्चुला, बैतडी र डडेलधुरामा सामान्य झरीमा पनि खसिरहने पहिरोबाट बर्सेनि धनजनको क्षति हुने गरेको छ ।

बाढी, पहिरो र डुबानले जनजीवन प्रभावितको व्यवस्थापनमा स्थानीय तह, प्रदेश सरकार र संघीय सरकारका बीच एकअर्कालाई आदेश दिनेबाहेक खासै योजनाबद्ध रूपमा काम गर्न समन्वय भएको देखिँदैन । कैलाली र कञ्चनपुर बाढी र डुबान समस्यामा कैलालीको दक्षिण पूर्वोत्तर क्षेत्र वर्षायाममा डुबानमा पर्दै आएको छ । कैलालीको मुख्य नदी मोहना, कान्ध्रा र कर्णालीमा आउने बाढीले जिल्लाको पूर्वोत्तर क्षेत्र डुबानमा पर्ने गरेको हो ।

कैलालीका प्रमुख जिल्ला अधिकारी यज्ञराज बोहराले जिल्लाको बाढीग्रस्त क्षेत्रमा विपद् व्यवस्थापनको पूर्वतयारी गरिएको बताए । उद्धार कार्यमा नेपाली सेना, सशस्त्र प्रहरी र नेपाल प्रहरीको परिचालन टोलीसमेत तयारी अवस्थामा राखेको उनले बताए । जिल्लाको चुरे र मोहन्याल गाउँपालिकामा पहिरोको जोखिम क्षेत्रको पहिचान र तराईका भजनी, कैलारी, टीकापुरलगायत पूर्वोत्तर क्षेत्रमा बढी बाढीग्रस्त क्षेत्र पहिचान गरिएको उनको भनाइ छ ।

कैलाली र कञ्चनपुरका मुख्य नदीमा पानीको बहाव नाप्न गेज मिटर राखिएको छ । त्यसले बाढीको खतराको मापन गर्ने र पहिले नै सूचित गर्ने गरेको छ । महाकाली नदी किनारको तटीय क्षेत्रलाई बाढीबाट जोगाउन दार्चुलाको दत्तु, डडेलधुराको परशुराममा गेज मिटर राखिएको छ । जसले नदीको बहाव बढेपछि तटीय क्षेत्रका बासिन्दालाई सतर्क रहन जानकारी दिने गरिएको छ ।

स्थानीय तह सुस्त

दुई दिन परेको सामान्य वर्षाले कञ्चनपुरको महेन्द्रनगरलगायत जिल्लाका थुप्रै ठाउँमा डुबानका समस्या आयो । भीमदत्त नगरपालिका–१८ को सालघारीस्थित सकुम्बासी बस्तीका ३ सयभन्दा बढी घर डुबानमा परे । बजार क्षेत्र पनि जलमग्न हुन पुग्यो । कञ्चनपुरमा भने विपद् व्यवस्थापन र जोखिम न्यूनीकरणका लागि खासै तयारी हुन सकेको छैन । नदी किनारका कति बस्ती र परिवार जोखिममा छन् भन्ने आँकलन हुन सकेको छैन ।

‘हामीले आवश्यक तयारी गर्न स्थानीय तहलाई भनेका छौं, हाम्रो खासै तयारी छैन,’ जिल्ला विपद् व्यवस्थापन समितिका संयोजकसमेत रहेका कञ्चनपुरका प्रमुख जिल्ला अधिकारी नूरहरि खतिवडाले भने, ‘सधैं डुबान र कटान हुने क्षेत्रमा बस्ती बस्न हुने कि नहुने यस विषयमा सोच्नुपर्ने भएको छ, हामीले सधैं कति उद्धार गर्नु ?’ उनले डुबान हुने क्षेत्रका बस्तीलाई स्थानीय तहले पनि समयमै सार्नुपर्ने बताए ।

पहाडमा पहिरोको जोखिमगत शुक्रबार राति बझाङको केदारस्युँ गाउँपालिका–८ को मल्लेसी गाउँमा आएको पहिरोमा परी ६ जनाले ज्यान गुमाए । एक जना अझै बेपत्ता छन् । २२ वटा घर बगाएको उक्त पहिरोका कारण ३८ घर अझै जोखिममा छन् । पहिरोले बाटोसमेत बगाएका कारण घटना भएको १४ घण्टापछि मात्रै उद्धार टोली घटनास्थल पुगेको थियो । पहिरोमा परी बिचल्ली भएका परिवार अहिले पनि स्थानीय विद्यालय, पहिरोबाट बचेका गोठ र आफन्तका घरमा बसिरहेका छन् ।

मल्लेसी घटना सेलाउन नपाउँदै आइतबार जयपृथ्वी नगरपालिका–७ सुवेडामा गएको पहिरोले एक घर बगाउँदा ११ वर्षीय बालकको ज्यान गयो । जथाभावी बनेका ग्रामीण सडकका कारण जिल्लाका दर्जनौं बस्ती पहिरोको जोखिममा छन् । सेती नदी र अन्य खोला किनारका बस्तीमा बाढीको जोखिम रहेको विभिन्न अध्ययनले देखाएका छन् । पहिरोको जोखिमबारे अध्ययन गर्ने अन्तर्राष्ट्रिय संस्था जियोहजार्ड इन्टरनेसनलले सन् २०१७ मा सार्वजनिक गरेको प्रतिवेदनमा बझाङ पहिरोको उच्च जोखिममा रहेको उल्लेख छ । बझाङमा ७ रेक्टर स्केलभन्दा माथिको भूकम्प गएको अवस्थामा १२ वटा गाउँपालिकाको ६ हजार ६ सय ३० ठाउँमा पहिरो जाने र ठूलो धनजनको क्षति हुने तथ्यांक सो संस्थाले सार्वजनिक गरेको छ ।

प्रकाशित : असार २६, २०७७ ०९:५३
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

एकैरातको पानीले तराई डुबानमा

बर्सेनि डुबानको समस्या देखिए पनि केन्द्र र प्रदेश सरकारले कुनै सहयोग नगरेको स्थानीय तहका प्रमुखहरूले गुनासो गरेका छन् ।
नदी किनारका कति बस्ती र परिवार जोखिममा छन् भन्ने आकलन छैन ।
प्रदेश २ ब्युरो

जनकपुर — बुधबार रातभर परेको पानीले प्रदेश २ का ८ वटै जिल्ला डुबानमा परेका छन् । खोलामा पानीको बहाव तीव्र बनेको छ । तटीय क्षेत्रका बासिन्दामा बगाउने पीर छ । प्रदेशको अस्थायी राजधानी जनकपुर, महानगर वीरगन्ज, राजविराज, लहान, जलेश्वर, मलंगवा, गौर, कलैया लगायतका ठूला सहर एकै रातको वर्षाले डुबानमा छन् ।

लगातारको वर्षापछि जलमग्न भएको रौतहटको चन्द्रपुर–२ स्थित पूर्व-पश्चिम राजमार्गको लच्का खण्ड तस्बिर : शिव पुरी/कान्तिपुर

पर्साको सीमावर्ती क्षेत्रमा बर्सेनि डुबानको समस्या देखिए पनि केन्द्र र प्रदेश सरकारले कुनै सहयोग नगरेको स्थानीय तहका प्रमुखहरुको गुनासो छ । पकाहामैनपुर गाउँपालिकाका ४ वडा प्रत्येक वर्षामा डुबानमा पर्छन् । भारतीय सीमासँग जोडिएका वडामा ८ फिटसम्म पानी जम्छ । धोबिया टोलमा प्रत्येक वर्ष ८ देखि १० फिटसम्म पानी जम्ने गरेको गाउँपालिका अध्यक्ष विजय चौरसियाले बताए । पालिकाका करिब हजारभन्दा बढी घर प्रत्येक वर्ष डुबानले प्रभावित हुने गरेका छन् । ‘बाढी आउँदा घर वा विद्यालयको छतमा ओत लाग्छन्,’ उनले भने, ‘प्रभावितलाई गाउँपालिकाले खानाको व्यवस्था गर्छ ।’ सीमा जोडिएको भारतीय रेल्वे ट्रयाक र दुईवटा भारतीय नहरका कारण वर्षाका बेला डुबान हुने गरेको उनले बताए ।

पर्साको ठोरी गाउँपालिकामा वर्षात्मा बाढीको पानी जम्ने समस्या नभए पनि बाढीसँगै आउने माटो, ढुंगा, बालुवाले गाउँ र खेत नै छोपिदिने गरेको छ । पालिका अध्यक्ष पदमलाल श्रेष्ठका अनुसार वडा १, २ र ३ बढी प्रभावित छन् । ३५ सय घरधुरी बाढीले प्रभावित हुने गरेको उनले बताए ।

तयारीमा बस्न निर्देशन

रौतहटमा जिल्ला प्रशासन कार्यालयले केही दिन तयारी हालतमा बस्न स्थानीय तहलाई निर्देशन दिएको छ । सबै नगरपालिकाका प्रमुखलाई बोलाएर जिल्ला विपद् व्यवस्थापन समितिको बैठकले बाढी र डुबानले जाखिममा रहेको भन्दै तयारी गर्न निर्देशन दिएको हो । गत वर्षको असार र साउनमा रौतहटको ८० प्रतिशत भूभाग डुबानमा परेको थियो । डुबान र बाढीमा गत वर्ष रौतहटमा १५ जनाको ज्यान गएको थियो । मौसम विज्ञान विभागको बाढी पूर्वानुमान महाशाखाले तीन दिन नदीहरुमा बहाव बढ्ने भन्दै सतर्क रहन आग्रह गरेको छ । केही नदीमा पानीको बहाव बढेर खतराको तहसम्म पुग्ने अनुमान गरिएपछि जिल्लामा त्रास बढेको हो ।

यसपटक वाग्मती लालबकैया नदी नियन्त्रण आयोजना परवानीपुरले भत्किएको स्थानमा मर्मत गरिसकेकाले केही राहत हुने प्रमुख जिल्ला अधिकारी वासुदेव घिमिरेले बताए । ‘बाढी र डुबानबाट जोगिन र क्षति कम गर्न सबै स्थानीय तहलाई तयारी हालतमा बस्न भनेको छु,’ उनले भने । गत वर्षको साउनमा जिल्लाभर ४ हजारभन्दा बढी घर बाढीले पूर्ण क्षति पुर्‍याउँदा २० हजारभन्दा बढी विस्थापित भएका थिए । दशगजामा एकतर्फी लगाइएको बाँधका कारण पानीले निकास नपाउदा बर्सेनि डुबानको समस्या निम्तिने गरेको हो ।

पानीको निकास नहुँदा बस्ती डुबेको भन्दै सप्तरीको तिलाठी कोइलाडी गाउँपालिकाको सकरपुरा लगायतका बासिन्दाले बुधबार प्रमुख जिल्ला अधिकारीलाई ज्ञापनपत्र बुझाए । सप्तकोसी नदीको कटानको त्राससँगै अन्य नदीको तटबन्ध बर्सेनि भत्किँदा कैयौं बस्ती संकटमा पर्दै आएका छन् । कोसी नदी, त्रियुगा, सुन्दरी, महुली, खाँडो, खडग, बलान, कजरा, मुतनी, घोडदह, भलुवाही, गंगाजली, जिता, सुरङ्गा, पौडा, बिहुल, पाची, अमहा, सुखलाहीलगायत नदी र खोलाको बाढीले अधिकांश क्षेत्र प्रभावित हुँदै आएका छन् ।

सप्तरी नदी कटान डुबानको उच्च जोखिममा रहे पनि सरकारी स्तरबाट तयारी भने सन्तोषजनक छैन । सहायक प्रमुख जिल्ला अधिकारी जयकुमार घिमिरे बाढी आए उद्धारदेखि अन्य कार्यको तयारी पूरा भएको दाबी गर्छन् । तर जिल्लामा कुन–कुन नदी र कति जनसंख्या जोखिममा छन् भन्नेबारे जिल्ला प्रशासनमा कुनै तथ्यांक छैन ।

सिरहामा भने मुख्य रूपमा बलान, कमला, गागन र घुर्मी खोलाको बाढीबाट समस्या हुँदै आएको छ । सहायक प्रमुख जिल्ला अधिकारी अनुज भण्डारीका अनुसार बलान खोलाले लहान नगरपालिकादेखि भगवानपुरसम्मको क्षेत्र, कमला नदीले करजनहा र कल्याणपुर, सिरहा र गागन खोलाले धनगढी र गोलबजार क्षेत्र तथा घुर्मी खोलाका कारण मिर्चैया र कल्याणपुर क्षेत्रमा जोखिम छ । बाढीको जोखिमका कारण सिरहा प्रशासनले नदी किनारमा रहेकालाई त्यहाँबाट हट्न एक महिनाअघि निर्देशन गरेको थियो । मनसुन प्रतिकार्य योजना बनाइएको र खोज तथा उद्धारका लागि ३ वटा रबरबोटसहित ५ वटा बोट तयारी अवस्थामा राखिएको सहायक प्रजिअ भण्डारीले बताए ।

बासकै समस्या

बारामा बाढी जोखिम क्षेत्रका बासिन्दा अस्थायी बास खोज्न थालेका छन् । दर्जनभन्दा बढी ठाउँका बस्ती बर्सेनि डुबानमा पर्ने गरेका छन् । अहिले नै आफू बासको जोहोमा लागेको फेटा गाउँपालिका–१ भलुहीका राजकिशोर दास तात्वाले बताए । वर्षामा बाढी आएका बेला ओत लाग्ने ठाउँ कतै नहुँदा तीन दशकदेखि उनीहरुको बसोबासनजिकैको विद्यालयमा हुन्छ । ‘हिउँदमा हामी स्थायी रूपमा बस्छौं, वर्षामा अस्थायी हुन्छौं,’ उनले भने, ‘तीन दशकदेखिको बसाइ यस्तै चलिरहेको छ ।’ दासको घरसँगै बंगरी खोला बगेको छ । खोला छेउमा दास परिवारजस्तै सयौंको बसोबास छ । बाढी आएपछि यहाँका भलुही, भर्वलिया, रजबटिया, बिनबलिया, त्रिवेणी, एकबनियालगायत बस्तीमा भागाभाग हुने गरेको छ ।

जिल्लाकै दुधौरा, लालबकैया, पसाहा, थलही, तियरलगायत खोला छेउको बस्तीका बासिन्दाको पीडा उस्तै छ । वर्षामा हुन सक्ने सम्भावित घटनालाई ख्याल गरी तयारी भइरहेको प्रमुख जिल्ला अधिकारी रुद्रप्रसाद पण्डितले बताए ।

ओत लाग्ने ठाउँ छैन

सर्लाहीको दक्षिणी क्षेत्रस्थित तटीय क्षेत्रका दर्जनौं बस्ती बर्सेनि डुबानमा पर्छन् । ठूलो मात्रामा जनधनको क्षति हुँदै आए पनि व्यवस्थापनमा तीनै तहको सरकार चुकेको छ । तटीय क्षेत्रका जोखिमयुक्त बस्तीमध्येको एक हो धनकौल गाउँपालिका–३ ढापटोल । वाग्मती नदी किनारमा रहेको ढापटोलमा ८० घरधुरी दलित बस्ती छ । यहाँका स्थानीय हरेक वर्ष वर्षाको बेला त्रासमा बस्ने गरेका छन् । बस्तीको पश्चिममा वाग्मती नदी र पूर्वमा मनुष्मारा खोला छ । नदी र खोलाको बीचमा रहेकै कारण यो बस्ती बर्सेनि वर्षाका बेला जोखिममा पर्ने गरेको छ । ‘बाढी आयो भने घरमा बस्न सकिँदैन, बाहिर ओत लाग्ने ठाउँ हुँदैन । बालबच्चासहित भिजेर रात कटाउनुपर्छ,’ स्थानीय लखपतिया देवीले भनिन्, ‘जोखिममा रहेको नदीको बाँधमै आएर बस्छौं, अर्को विकल्प हुँदैन ।’

धनुषामा उच्च सतर्कता

धनुषामा बाढी र डुबानको जोखिम क्षेत्रमा सुरक्षा निकायलाई अलर्ट गरिएको छ । कमला नदीको बाढीले र डुबानको जोखिममा रहेको जनकनन्दनी गाउँपालिका, कमला नगरपालिका र मुखियापट्टी मुसहरनियको जोखिम क्षेत्र पहिचान गरी सुरक्षा निकायलाई अलर्ट गरिएको धनुषाका प्रमुख जिल्ला अधिकारी कोषहरि निरौलाले बताए । ‘जनकनन्दनीमा रेल्वे लिक निर्माणले गाउँको पानी थुनिने गर्छ,’ निरौलाले भने, ‘कमला नदीको बाढी गाउँमा प्रवेश गर्न सक्ने खतरा छ ।’

बर्सेनि डुबानमा पर्दै आएकालाई उद्धार गरेर विद्यालयमा ल्याउने व्यवस्था थियो । यसपालि विद्यालयमा क्वारेन्टाइन बनाइएकाले व्यवस्थापनमा समस्या हुने सम्भावना छ । धनुषामा डुबान क्षेत्रमा उद्धारका लागि प्रदेश सरकार र जिल्ला विपद् कोषबाट २ वटा रबरबोट खरिद गरी सशस्त्र प्रहरीलाई प्रदान गरिएको छ । डुबान क्षेत्रका लागि लाइफ ज्याकेट र ट्युब खरिद गरिएको प्रजिअ निरौलाले बताए ।

महोत्तरी सदरमुकाम जलेश्वर पनि बाढीको जोखिममा छ । जिल्लाको मटिहानी, बथनाहा, मनरा सिस्वा बर्सेनि डुबानमा पर्दै आएका छन् । डुबान क्षेत्रमा खोज, उद्धार र राहतको तयारीसँगै सुरक्षा निकायलाई तयारी अवस्थामा राखिएको प्रजिअ कृष्णबहादुर कटुवालले बताए । ‘बिग्ही, रातुसहित अन्य नदीमा आउने बाढीले जिल्लामा खतरा छ,’ उनले भने, ‘डुबान क्षेत्रमा खोज र उद्धारको जिम्मेवारी प्रहरीलाई र राहत तथा बास स्थानको जिम्मेवारी स्थानीय तहलाई तोकेका छौं ।’

-अवधेशकुमार झा (सप्तरी), सन्तोष सिंह (सिरहा), ओमप्रकाश ठाकुर (सर्लाही), शिव पुरी (रौतहट), लक्ष्मी साह (बारा) र भूषण यादव (वीरगन्ज)

प्रकाशित : असार २६, २०७७ ०९:४५
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×