कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

‘तनाव हटाउन सामाजिक सञ्‍जाल कम प्रयोग गर्नुस्’

बुनु थारु

काठमाडौँ — सरकारले लकडाउन गरेपछि सामाजिक सञ्जालमा विभिन्न ट्रोल बने । जस्तो– हाछ्यूँ गर्दा बिरालो तर्सेर भागेको, हातको इसाराले चुरोट मागेको तर नपाउँदा छटपटी भएको, घरको इँटा गनेको आदि । यिनले केही क्षण ‘रिफ्रेस’ बनाउलान् ।

तर यति बेला तपाईंको दिमाग सधैंझैं सामान्य छ त ? पक्कै छैन । लकडाउन फेरि थपिएला कि भन्ने चिन्ता छ तपाईंलाई । कोभिड–१९ को असर कहाँसम्म पुग्ला भनेर सोच्न पनि भ्याउनुहुन्छ । घरमा ग्यास सकियो भने के गर्ने भन्ने अर्को समस्या अघिल्तिर तेर्सिहाल्छ ।


सेल्फ क्वारेन्टाइनमा बसिरहेका धेरैको दिमागमा अनगिन्ती विचार खेलिरहेका छन् । मनोचिकित्सकहरू भन्छन्– महामारीको समयमा स्वतः मानसिक रोग केही हदसम्म बढ्छ ।


विराटनगरकी १९ वर्षीया युवतीमा लकडाउन सुरु भएदेखि अनौठो लक्षण देखा पर्न थाल्यो । उनी जथाभावी बोल्ने, रुने, हाँस्ने, आत्तिने, रातभर नसुत्ने गर्थिन् । उनी स्थानीय क्लिनिकमा गइन्, उपचार गराइन् । समस्या बीसको उन्नाइस नभएपछि उनी मानसिक रोग विशेषज्ञ डा. रितेश थापाको सम्पर्कमा आइन् । ‘गम्भीर मानसिक समस्या साइकोसिस नै भइसकेको रहेछ । परामर्श र औषधिले उनी ठीक हुँदै छिन्,’ डा. रितेशले कान्तिपुरसित भने ।


भक्तपुरका ४५ वर्षीय पुरुषमा आत्तिने बानी देखिन थाल्यो । उनमा विगतमा पनि मानसिक समस्या थियो । तर ठीक भएका थिए । लकडाउनले समस्या उल्टिएको थियो । उनलाई कानमा कसैले बारम्बार एउटै कुरा दोहोर्‍याएजस्तै लाग्थ्यो । कसैले ‘तिम्रो शरीरमा चिप फिट छ, त्यसबाट कोरोना सर्छ’ भनेझैं लाग्थ्यो । मनोपरामर्श लिएपछि उनी अहिले सहज जीवन जिउन कोसिस गर्दै छन् । धेरै सुधार भएको छ ।


डा. रितेशका अनुसार क्वारेन्टाइनमा बसेर दिनभरि सामाजिक सञ्जालमा कोभिड–१९ सम्बन्धी कुरा र भ्रामक समाचार पढ्दा मानिस मानसिक बिरामी बन्दै छन् । घरमै केही नगरी बस्दा कोभिड–१९ बारे सोच्ने, त्यसकै कुरा गर्ने हुनाले आत्तिने, छटपटी र तनाव हुने समस्या बढिरहेको छ ।


मनोचिकित्सकहरूका अनुसार कोभिड–१९ को डर र त्रासले नयाँ मानसिक रोगका बिरामी थपिएका त छन् नै पुराना मानसिक रोगीको व्यथा झन् बढेको छ ।


ट्रान्सकल्चरल साइकोसोसल अर्गनाइजेसन नेपालले कोभिड–१९ सम्बन्धी मनोसामाजिक परामर्श दिन हटलाइन सञ्चालन गरिरहेको छ । एक सातादेखि सञ्चालन गरिएको हटलाइनमा बुधबारसम्म २७ जनाले कल गरिसकेका छन् । फोन गर्नेमा धेरै पुरुष छन् । क्लिनिकल साइकोलोजिस्ट र साइकोसोसल काउन्सिलरले बिहान ८ देखि साँझ ६ बजेसम्म मानसिक समस्यासम्बन्धी परामर्श दिन्छन् । संस्थाका कार्यकारी निर्देशक डा. कमल गौतमका अनुसार धेरै जनाले मानिसमा कोभिड–१९ कसरी सर्छ भनेर जिज्ञासा राख्छन् । ‘निद्रा नलाग्दा, आत्तिँदा, घाँटी खसखस गर्दा कोरोना हो कि भनेर फोन गर्ने पनि छन्,’ उनले भने, ‘कोरोना लागिहाल्छ कि भन्ने शंका गरेर मनमा कुरा खेलाउने र छटपटी हुने समस्या साझा रूपमा देखिएको छ ।’


चिकित्सकहरूले परामर्श दिएर औषधि प्रेस्क्राइब गरे पनि औषधि किन्न समस्या छ । ‘सरकारले स्काइप तथा टेलिमेडिसिन सेन्टरबाट कसरी परामर्श दिने, कसरी औषधि प्रेस्क्रिप्सन गर्ने भनेर गाइडलाइन बनाउनुपर्छ,’ डा. गौतमले भने ।


मनोचिकित्सक डा. कपिल उपाध्यायलाई केही दिनअघि तेह्रथुमकी एक शिक्षिकाको फोन आयो । आफ्नो ठाउँमा कोभिड–१९ को संक्रमण फैलियो भने के गर्ने भनेर उनी निकै तनावमा रहिछन् । ‘अहिले सहरमा मात्र होइन गाउँमा पनि मानसिक समस्या देखिन थालेको छ । सहरका मान्छे कामविहीन भएर घरमै बसेका छन्, व्यायायमा पनि हुँदैन,’ उनले भने, ‘कामले शारीरिक स्फूर्ति राख्नुका साथै दिमाग ताजा बनाउन गाउँमा सम्भव छ ।’


विश्वभरि नै कोभिड–१९ महामारीका रूपमा फैलिइरहँदा मनमा डर हुनु मानवीय स्वभाव भएको चिकित्सकहरू बताउँछन् । ‘सकारात्मक सोचले दिमाग मात्र होइन, शरीर पनि बलियो बनाउँछ,’ डा. उपाध्यायले भने, ‘महामारीसँग भिड्न सक्छु भन्ने सकारात्मक विचार राख्ने गरे यस्ता समस्याबाट मुक्त भइन्छ ।’


तनावरहित कसरी हुने ?

  • सामाजिक सञ्जालमा धेरै समय नबिताउने
  • कोभिड–१९ सम्बन्धी समाचार धेरै नपढ्ने, आधिकारिक मिडियाको मात्र भर पर्ने
  • आफूलाई व्यस्त राख्ने तथा मनमा लागेका कुरा गर्ने
  • परिवारसँग समय बिताउने
  • पोषणजन्य आहार खाने
  • किताब पढ्ने, लेख्ने, फिल्म हेर्ने
  • सामान्य व्यायाम र योग गर्ने
  • पर्याप्त निदाउने
  • जाँडरक्सी र अन्य लागुपदार्थबाट टाढा रहने
  • महामारी बिस्तारै साम्य हुन्छ भन्ने सोच राख्ने
प्रकाशित : चैत्र २०, २०७६ १४:१०
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

कोरोना अस्पतालसँग ‘डर’

पर्याप्त पूर्वाधारबिना खोलिएका कोरोना विशेष अस्पताल, तिनमा भइरहेको ‘लापरबाही’ र ज्वरोका बिरामीलाई उपचारमा नआउन निजी अस्पतालले जारी गरेको सूचनाले सर्वसाधारणमा चिन्ता बढाएको छ । 
दीपेन्द्र बडुवाल

बुटवल — साँझ–बिहान किराना र तरकारी पसलमा सर्वसाधारण झुम्मिएका हुन्छन् । मुखमा मास्क लगाएका उनीहरू एक अर्कासित कुरा गर्दैनन् । काम सकिएपछि घर फर्किन्छन् ।

कोही मानिस देख्यो कि तर्किन्छन् । सबै सहर र गाउँमा एउटै मनोकांक्षा झल्किन्छ, ‘ज्वरो आएर अस्पताल जानु नपरोस् ।’

कोभिड–१९ को सम्भावित जोखिमबाट जोगाउन सरकारले लकडाउन गरेको छ । नागरिक घरभित्र समेटिएका छन् । ज्वरो आइहाले अस्पतालमा उपचार पाइन्छ कि पाइँदैन भन्ने चिन्ता सर्वसाधारणमा छ । रुपन्देहीका अस्पतालमा ज्वरो आएका व्यक्तिले उपचारका लागि भौंतारिनुपरेको, एम्बुलेन्स नपाएको जस्ता खबर सार्वजनिक भइरहेका छन् ।

निजी अस्पतालले ज्वरो आएका बिरामीलाई अस्पताल नआउन सूचना जारी गरेका छन् । पाल्पास्थित लुम्बिनी मेडिकल कलेजले ज्वरो बाहेकका बिरामीलाई मात्र भर्ना गर्ने जनाएको छ । अन्य निजी अस्पताल मेडिकल कलेजले ज्वरो जाँच्न नमान्दा बिरामी र तिनका आफन्तले मानसिक तनाव झेल्नुपरिरहेको छ ।

बुटवलको धागो कारखानामा बनाइएको अस्थायी कोरोना विशेष अस्पतालमा गत आइतबार सैनामैना नगरपालिकाका बाबुराम थापाको ज्यान गयो । गत चैत ६ गते दुबईबाट फर्किएका थापालाई कोभिड–१९ संक्रमणको आशंकामा उक्त अस्पतालमा आइसोलेसनमा राखिएको थियो । चैत १३ गते लुम्बिनी प्रादेशिक अस्पतालमा जँचाउन आएका उनलाई चिकित्सकले तुरुन्तै कोरोना अस्पताल ‘रिफर’ गरेका थिए ।

बजारपूर्व एकान्तमा रहेको रुग्ण कारखानामा बनाइएको अस्पतालमा उनलाई एक्लै राखिएको परिवारको दाबी छ । श्रीमती रीतासित बाबुरामले ‘भिडियो कल’ मा चिकित्सक नआउने र आफैंले ज्वरो नापेर औषधि खाने गरेको बताएका थिए । त्यहाँ कुरा गर्ने र उनको अवस्था बुझ्नेसम्म कोही थिएन ।

उनको मृत्यु भएको अर्को दिन मात्र उनको स्वाबको नमुना परीक्षणको रिपोर्ट आएको थियो । उनमा कोभिड–१९ नरहेको देखियो । कोभिड–१९ आशंका मात्र गरिएका व्यक्तिको उपचार नपाएर मृत्यु भएको यो खबरले सर्वसाधारण चिन्तित छन् ।

ज्वरो आएका बिरामीलाई सीधै आइसोलेसनमा राख्दा बाबुरामको शव उठाउने र परिवारलाई समवेदना दिने कोही छैनन् । कोभिड–१९ संक्रमण नभएको पुष्टि भइसक्दा समेत आफन्त र छिमेकी संशयमा छन् । बिहीबार बिहानसम्म बाबुरामको शव प्रादेशिक अस्पतालको शवगृहमा छ । उनकी पत्नी रीता न्यायको पर्खाइमा छिन् । न्याय कसले दिने टुंगो छैन ।

बुटवलस्थित एक निजी अस्पतालमा कार्यरत मुक्तिराज पौडेल कोरोना अस्पताललाई ‘क्वारेन्टाइन’ मात्र भन्न मिल्ने दाबी गर्छन् । बुटवल उपमहानगरपालिकाको अगुवाइमा तयार गरिएको उक्त अस्पतालमा अक्सिजन नाप्ने अक्सिमिटर, नेबुलाइजर, आईसीयू र भेन्टिलेटर नै नरहेको उनले बताए । उनले निजी अस्पताललाई सरकारीकरण गरेर आइसोलेसन अस्पताल बनाउन सुझाव दिए ।
आलोचना भएपछि बुटवलको गौतमबुद्ध सामुदायिक मुटु अस्पतालले आईसीयू जडान गर्न थालेको छ । प्रदेश सरकारले धागो कारखानालाई आइसोलेसन अस्पतालका रूपमा विकास गर्न एक करोड रुपैयाँ उपलब्ध गराउने निर्णय गरेको छ । त्यसअनुसार व्यवस्थापन भइसकेको छैन ।

प्रदेश सरकारले धागो कारखानासहित भैरहवास्थित भीम अस्पताल, दाङको प्रादेशिक आयुर्वेद अस्पताल, बाँकेको खजुरास्थित प्रखर सुशील कोइराला क्यान्सर अस्पताललाई आइसोलेसन अस्पताल बनाउन बजेट छुट्याएको हो । यी अस्पतालमा कक्ष, खाट, ओछ्यान व्यवस्थापन गरिए पनि आईसीयू र भेन्टिलेटरको व्यवस्थापन हुन सकेको छैन ।

जिल्ला अस्पतालमा समेत केही कक्षलाई ओइसोलेसनका रूपमा प्रयोग गर्न छुट्याइएको छ । पाल्पाका तीन अस्पतालमा १८ वटा आइसोलेसन कक्ष बनाइएको छ । त्यहाँ भने भेन्टिलेटर सुविधा छ । भैरहवास्थित भीम अस्पतालमा एउटा भेन्टिलेटर छ । अन्यमा अहिलेसम्म व्यवस्थापन हुन सकेको छैन ।

प्रदेश स्वास्थ्य निर्देशनालयका अनुसार प्रदेशका १२ वटै जिल्लामा तयार भएका एक सय ९६ वटा क्वारेन्टाइनमा एक हजार हाराहारी मानिस बसिरहेका छन् । प्रदेशका एक सय नौ स्थानीय तहले क्वारेन्टाइनका लागि तीन हजार छ सय ९९ बेड तयार गरेका छन् । क्वारेन्टाइन र आइसोलेसन बेडमा झन्डै तीन सय स्वास्थ्यकर्मी खटिएको प्रदेशका सामाजिक विकास मन्त्री सुदर्शन बरालको भनाइ छ । तर यस्ता क्वारेन्टाइनमा न्यूनतम मानवीय आवश्यकता छैनन् । क्वारेन्टाइन केन्द्र सुविधाविहीन भएको भन्दै त्यहाँ राखिएकाले छाड्ने गरेका छन् ।
अस्थायी प्रयोजनका लागि हतारहतारमा प्रदेशका एक सय नौ वटै स्थानीय तहले पाँचदेखि ५० शय्यासम्मका क्वारेन्टाइन केन्द्र सञ्चालनमा ल्याएका छन् । त्यस्ता क्वारेन्टाइनमा खानेपानी, शौचालय, बिजुली लगायतका सुविधा छैनन् । तराईका जिल्लामा खोलिएका क्वारेन्टाइनमा मच्छडले टोकेर हैरान हुन्छ । कतिपय स्थानमा खाना र खाजाको व्यवस्थापनमा समस्या छ । आइसोलेसन र क्वारेन्टाइनमा कार्यरत कर्मचारी र स्वास्थ्यकर्मीका लागि सुरक्षा सामग्रीको अभावले व्यवस्थापनमा समस्या भइरहेको छ ।

‘सिको’ ले समस्या
कोभिड–१९ संक्रमणको जोखिम बढ्न थालेपछि चितवनको भरतपुर महानगरपालिकाले स्थानीय प्रदर्शनी केन्द्रमा ७२ घण्टामा कोरोना विशेष अस्पताल निर्माण गर्ने घोषणा गर्‍यो ।

नयाँ प्रदर्शनी हललाई विभाजन गरेर शय्या तयार गरियो । भरतपुर ‘मेडिकल सिटी’ का रूपमा विकास भइरहेकाले त्यहाँ स्वास्थ्य उपकरण र जनशक्ति अन्य जिल्लामा भन्दा धेरै छन् । त्यसैले महानगरपालिका अस्पताल बनाउन सफल भयो । तर त्यसले पनि उपचारमा विश्वास आर्जन गर्न सकेको छैन । चितवनमै भरतपुर अस्पताललाई कोरोना अस्पतालमा रूपान्तरण गर्न दबाब छ । महानगरले बनाएको कोरोना अस्पतालमा मिर्गौला रोगीको उपचार क्रममा मृत्यु भएपछि आलोचना भइरहेको छ ।

भरतपुर महानगरपालिकाले अस्पताल बनाएर चर्चा पाएपछि त्यसको सिको अरूले गरे । बुटवल उपमहानगरपालिकाले बन्द रहेको धागो कारखानाको भवनमा यस्तो अस्पताल बनाउने घोषणा गर्‍यो । २४ घण्टाभित्र तयार गर्ने भनेर रातदिन काम गरियो ।

कोभिड–१९ संक्रमित कोही नभएको र क्वारेन्टाइनमा चाप नरहेको हुनले त्यति हतार जरुरी थिएन । प्रदेश सरकारले समेत धागो कारखानामा अस्पताल बनाउने निर्णय गरेपछि मिलेर सुविधासम्पन्न बनाउन सक्नुपर्थ्यो । तर सिको गर्ने होडले समस्या र अविश्वास निम्त्याएको छ । अहिले यहाँ रहेका सरकारी र केही ठूला निजी अस्पताललाई नै कोरोना विशेष बनाउनुपर्ने दबाब बढ्न थालेको छ ।

यस्ता विशेष अस्पतालको टिप्पणी गर्दै चिकित्सक प्रमोद लामिछानेले सामाजिक सञ्जाल फेसबुकमा लेखेका छन्, ‘बुवाले श्राद्धमा बिरालो बाँध्नुभएको थियो भनेर छोराले पनि त्यसै नगरौं ।’ चीनको वुहानमा महामारीका कारण अस्पतालमा बिरामी नअटेपछि १० दिनमा नयाँ संरचना बनाइएको उल्लेख गर्दै उनले लेखेका छन्, ‘यहाँ महामारी नहुँदै गोठ, गोदाम र हन्टेड हाउसलाई कोरोना अस्पाताल बनाइयो । कुनै सुविधाबिनै बिरामी राखेर उपचार गर्न थालेका छौं ।’

लामिछानेका अनुसार अहिले मुलुकमा १२ हजार सरकारी र निजी अस्पतालमा ३५ हजार शय्या उपलब्ध छन् । बिरामीको चाप छैन । ती भरिएपछि मात्र यस्ता अस्थायी संरचना बनाउनुपर्ने उनको जोड छ । ‘तयारी आवश्यक छ । तर एउटा अस्पताल भरिएपछि अर्कोमा लैजानुपर्छ र उपचारमा संलग्न स्वास्थ्यकर्मीका लागि आवश्यक सुरक्षा सामग्री प्रमुख जिल्ला अधिकारीमार्फत बाँड्नुपर्छ,’ उनले सुझाव दिए ।

प्रकाशित : चैत्र २०, २०७६ १४:०७
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×