काठमाडौँ — अचेल एड्स रोगको चर्चा खासै सुनिँदैन । यो रोग लागेपछि ढिलोचाँडो मृत्युकै मुखमा पुगिन्थ्यो भन्दा अहिले धेरैलाई पत्यार नलाग्न सक्छ । तर ५० को दशकमा एड्सलाई विज्ञहरूले सुषुप्त राक्षसको संज्ञा दिएका थिए ।

विज्ञहरू भन्ने गर्थे, ‘एड्स चाँडै विस्फोट हुने ज्वालामुखीजस्तै हो ।’ थाहै नपाई भित्रभित्रै सर्ने र रोग लागेपछि मृत्यु नै हुने भएकाले एड्सलाई सुषुस्त राक्षसको रूपमा हेरिन्थ्यो । 

यौन सम्पर्क वा रगतबाट सर्ने यो रोग अहिले नियमित औषधि सेवन गरेपछि निको हुने गरेको छ । त्यसैले यसको चर्चा कम भएको हो । औषधि पत्ता नलागेका कारण ५० देखि ६० को दशकसम्म एड्सले विश्वलाई नै एकप्रकारले आतंकित बनाएको थियो । एचआईभी एउटा भाइरस जीवाणुको नाम हो । यो भाइरस शरीरमा प्रवेश गरेपछि एड्स लागेको मानिन्छ । नेपाल सरकारले पनि यो रोग नियन्त्रण गर्न विदेशी सहयोग लिएर बर्सेनि करोडौं खर्च गर्दै आएको थियो । 

अफ्रिकामा ४० को दशकमा पत्ता लागेको यो रोगलाई अनुन्धानकर्ताहरूले सन् २००० सम्म एसिया महादेश सबैभन्दा बढी एड्स प्रभावित बन्ने घोषणा गरेका थिए । अफ्रिकाबाट युरोप, अमेरिका हुँदै एसियाली मुलुकमा एड्स फैलिएको थियो ।

एसिया क्षेत्रीय कार्यालय बैंकक एड्स नियन्त्रण तथा रोकथाम परियोजना (एड्स क्याप) का मूल्यांकन तथा सरुवा रोग विशेषज्ञ स्टेफेन चेलले २०५१ मा सार्वजनिक गरेको विवरणमा विश्वभर एड्स रोगीको संख्या ६ लाख पुगेको उल्लेख गरेका थिए । थाइल्याण्डमा मात्र त्यतिबेला ३ हजार १ जना एड्स रोगी भेटिएका थिए । मुम्बइमा झण्डै २ लाख जना महिला यौनधन्दामा लागेका र तीमध्ये लगभग ५० प्रतिशत एड्सबाट पीडित भएको थाई रेडक्रस सोसाइटीको सर्वेक्षणले सार्वजनिक गरेको थियो । 

खुला सिमानाका कारण नेपालबाट भारतमा बर्सेनि ६ देखि ७ हजारको संख्यामा महिलाहरू यौनधन्दाका लागि विभिन्न सहरमा बेचिने गरेको तथ्यांक थाई रेडक्रसले सार्वजनिक गरेको थियो । उनीहरूमध्ये कतिपयलाई एड्स लागेको थाहा पाएपछि निकालिने गरेका थिए भने कोही आफैं फर्कनेहरू पनि थिए । 

नेपालमा त्यतिबेला एड्सका बिरामी राख्ने स्थान थिएन । समाजले पनि एड्स लागेको बिरामीलाई नकारात्मक रूपमा हेर्ने गरेको थियो । नेपाल आएपछि उनीहरूले एड्स सार्ने सम्भावना अझ बढी भएको अभियानकर्ताहरूले बताएका थिए । बाँच्ने अर्को विकल्प नभएका कारण एड्स लागेकाहरू फेरि यौनधन्दामा लाग्ने गरेका थिए । त्यसैले यो रोगलाई झन् भयावह रूपमा फैलाउने चिन्ता गरिन्थ्यो ।