सप्तरी — हनुमाननगर कंकालिनी–१४, रम्पुरा मल्हनियाँस्थित कोशी नदीको पश्चिमी तटबन्धमा मेरो बास छ । अहिले ५४ वर्षको भएँ । सप्तरीको यही गाउँबाहेकको संसार देखेको छैन । अहिलेसम्म अनेक दुःख काटियो । शरीरलाई अलिकति आराम चाहिने बेला हामी बुढाबुढी एकअर्काको सहारा बनेका छौं । गरिबीले कहिल्यै सुस्ताउन दिएन ।

बिहान सूर्य नउदाउँदै छाक टार्ने चिन्ताले सताउन थाल्छ । त्यसैले झिसमिसेमै बाँसको खोजीमा गाउँघर डुल्न थाल्छु । जताततै पाइने भएकाले दुःख छैन । तर, सस्तोभन्दा सस्तो बाँस खोजेर किन्छु । डेढदेखि दुई सयसम्ममा काम चलाउ बाँस मिल्छ । घरमा फर्किएर खाना खाएपछि बाँसको चोया निकाल्छु । एक दिन त चोया तयार पार्दापार्दै बित्छ । कहिलेकाहीँ त दुई दिन लाग्छ । 

चोया तयार भएपछि छिटी, ढाकी र पङ्खा बनाउने चटारो सुरु भइहाल्छ । एउटा बाँसबाट तीन/चारवटा छिटी, ढाकी र दुई वटासम्म पङ्खा बुन्ने गरेको छु । बिहान बुन्न सुरु गरेपछि दिउँसो २/३ बजेसम्म दुई वटाजति छिटी तयार गर्छु । मैले बुनेर सकेपछि त्यही बोकेर श्रीमती बिक्री गर्न गाउँघरमा डुल्छिन् । 

अचेल छिटी, ढाकीको पहिले जस्तो बिक्री पनि छैन । धेरै ठाउँ चहारेपछि बल्लतल्ल एउटा छिटी बिक्री भएपछि दुई सय रुपैयाँसम्म मिल्छ । दिनमा दुइटा बेचे भने चार सय हुन्छ । त्यही कमाइले दिनमा ७० रुपैयाँको एक किलो चामल, १५ रुपैयाँको आधा किलो आलु, ३५ रुपैयाँको खाने तेल, ३० रुपैयाँको मसला किन्ने गरेका छौं ।

अहिले १५ रुपैयाँको आधा किलो प्याज आउँछ । मसला पनि चाहिन्छ । त्यही २० रुपैयाँ बेसार र ३० रुपैयाँको हरियो तरकारी किन्दा नै दुई सय १५ रुपैयाँ खर्च भइहाल्छ । प्रत्येक दिन बाँस खरिद गर्नका लागि दुई सय रुपैयाँ बचत गर्नैपर्छ । एकपटक किनेको खाद्यान्नले तीन/चार छाक टर्छ । 

अचेल बाँसका सामग्री बिक्री नहुँदा हामीलाई छाक टार्नै कठिन हुने गरेको छ । कहिलेकाहीँ दाल–चामल किन्ने पैसा नभएर भोकभोकै सुत्ने गरेका छौं । यस्ता अभावका दिन गनेर साध्य पनि छैन । ऐलानी जग्गामा बनाएको टहराबाहेक हाम्रो सम्पत्ति केही छैन ।

छोरीहरूको बिहे भइसकेको छ । अहिले २५ र २३ वर्षका सञ्जय र दिपेन गरी दुई छोरा छन् । छोराहरूले पनि रोजगारी पाएका छैनन् । कामविहीन भएकाले बुहारी र नाति–नातिनीको रेखदेख गर्न उनीहरूलाई मुस्किल भइरहेको थियो । यहाँ अभाव भएपछि उनीहरू मोरङको कानेपोखरीमा ससुरालीमै बसिरहेका छन् । 

हुन त हाम्रो टहरोमा छोरा–बुहारीलाई सुत्न पनि समस्या छ । ससुरालीमै बसेर दुवैले होटलमा भाँडा माझ्ने र सफाइको काम गरिरहेका छन् । उनीहरूको ससुरालीमा छुवाछूत गर्दैनन् । बुढेसकालमा नाति–नतिनासँग रमाउने रहर कसको हुँदैन र ? तर पापी पेटले पूरा हुन दिएको छैन । छोरीहरू कहिलेकाहीँ माइती आउँदा काममा सघाउँछन् । सधैं माइत आएर सघाउन त सम्भव हुँदैन । 

भोट मागेर फर्किएका जनप्रतिनिधि पनि कहिल्यै सोधखोज गर्न आएनन् । हुन त दलित समुदायका व्यक्तिको सोधखोज गर्ने फुर्सद पो उहाँहरूलाई कहाँ छ र ? सरकारबाट पाउने सेवासुविधा पनि पाउन सकेको छैन ।

जनता आवास कार्यक्रमअन्तर्गत डोम परिवारलाई सरकारले पक्की घर दिन्छ भन्ने सुनेको थिएँ । त्यो घर माग्नका लागि पटक–पटक धाउँदा पनि आफ्नो जग्गा नहुँदा दिन मानेका छैनन् । जग्गा किन्न भन्छन् तर हामीलाई खानै पुगेको छैन अनि जग्गा कहाँबाट किन्न सक्नू ? यो जूनीमा पक्की घरमा बस्ने सपना पनि सपनै रहने भो । 

यसअघि हाम्रा पुर्खा रम्पुरा मल्हनियाँ टोलमा बस्थे । तर त्यहाँ बर्सेनि बाढी पस्न थालेपछि यहाँ सरेको हो । हामी यहाँ बसेको पनि तीन पुस्ता भयो । तटबन्धको पश्चिमतर्फ हामी छौं भने पूर्वतर्फ बद्री, रामवृक्ष, श्याम, रामा र शिवनारायण मरिकको घर छ । उनीहरूले पनि जनता आवास कार्यक्रमअन्तर्गत पक्की घर पाउन सकेका छैनन् । हामीजस्तै टहरामा अभावग्रस्त दैनिकी चलाउँदै आएका छन् उनीहरू पनि ।