जो कोरोनाविरुद्ध खटिरहेछन्

भाइरस प्रकोपविरुद्ध निरन्तर खटिरहेका स्वास्थ्यकर्मीका मुखमा मास्कका डाम देखिन्छन् । मास्कको डोरीले तन्‍किएर उनीहरूका काना राताराता भएका छन् ।
अनुहारबाट पसिनाका थोपा तप्पतप्प चुहिरहेका छन् । कोरोनाविरुद्धको युद्धमैदानमा उत्रिएका स्वास्थ्यकर्मीका आफन्तका आँखामा आँसुको भेलले प्रस्ट्याउँछ, जिम्मेवारी सहज छैन । 
लक्ष्मी लम्साल

बेइजिङ — चीनको हुबेई प्रान्तको राजधानी वुहानका सडकमा केही मानिस ‘मुलुकलाई संकटले घेर्न लाग्यो’ भन्दै राष्ट्रगान गाउन थाले । कोरोना भाइरस संक्रमितलाई बचाउन स्वास्थ्यकर्मी कडा मिहिनेत गरिरहेका थिए तर असफलताले निराश । ८० वर्षीय चिनियाँ श्वासप्रश्वास विशेषज्ञ चोङ नानसानका आँखा यी दृश्यले जलमग्न हुन थाले ।

चिकित्सक नै रहेका उनका विद्यार्थी वुहानमा कोरोनाका कारण खतरनाक अवस्था देखिँदै छ भनिरहेका थिए । उनीहरूमा हतास मनस्थिति प्रस्टै देखिन्थ्यो । सडकमै उत्रिएर जनताले राष्ट्रगान गाउन थालेपछि विशेषज्ञ चोङले चिनियाँ समाचार एजेन्सी सिन्ह्वासँग भने, ‘जनतामा ठूलो हौसला बाँकी रहेको देखें र मन भावविह्वल भयो ।’


उमेरले पाका विशेषज्ञ चोङ कोरोना भाइरसका कारण जनजीवन आक्रान्त भएको देखेर पटकपटक रोइसकेका छन् । गत डिसेम्बरको सुरुवातमै भाइरसको महामारीबारे संकेत गर्ने चिकित्सक ली वेनलियाङको मृत्युमा पनि उनी भक्कानिएका थिए । हाल चिनियाँ सञ्चारमाध्यममा कोरोना भाइरसको संक्रमणले मानवजीवनमा पार्ने असर र जोगिने उपायबारे निरन्तर सुझाव पस्किरहेका चोङप्रति धेरैको आशा र भरोसा अडिएको छ । फेब्रुअरी महिनाभर कोरोनाको संक्रमण उच्चबिन्दुमा पुग्ने र तत्पश्चात क्रमशः घट्दै गएर अप्रिलसम्ममा मत्थर हुन सक्ने उनको विश्‍लेषण छ ।


उनी भन्छन्, ‘कोरोना भाइरसको संक्रमणले श्वासप्रश्वासमा गम्भीर असर गर्छ ।’ सम्बन्धित विषयका ज्ञाता भएकाले उनका भनाइमा विश्वास राख्ने धेरै छन् । उनले चिनियाँलगायत अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चारमाध्यममा कोरोना भाइरससँग सम्बन्धित अनेकन प्रश्नको उत्तर दिइरहेका छन् । उनको सुझाव र जबाफले विचलित जनमानसलाई केही हदसम्म भए पनि राहत दिइरहेको छ । लगभग दुई महिनाको अवधिमा श्वासप्रश्वास विशेषज्ञ चोङ मात्रै कैयौं पटक भावुक भएका छैनन्, प्रकोप नियन्त्रणमा हिम्मतको आँसु दिएर बिदाइ गर्ने अन्य चिकित्सकका आफन्त पनि उत्तिकै भावुक छन् ।


कोरोना भाइरसका कारण सबैभन्दा धेरै प्रभावित वुहान सहरमा खटिएका चिकित्सक र नर्सका आफन्तका बिदाइका फोटा अहिले जताततै देख्न सकिन्छ । भाइरस नियन्त्रण र रोकथामका साथै संक्रमितका उपचारका खट्‍न यतिबेला चीनका कैयौं प्रान्तबाट हजारौं स्वास्थ्यकर्मी वुहान पुगेका छन् । कोरोना भाइरसविरुद्धको लडाइँमा अग्रपंक्तिमा रहेर भिड्‍नुपर्ने भएकाले स्वयं उनीहरूकै जीवनको ग्यारेन्टी छैन । महामारीविरुद्धको लडाइँमा सहभागी हुन जाँदै गर्दा आफन्तले अँगालो हालेर आँसु चुहाइरहेका दृश्य देख्दा जोकोही भावुक हुन्छ ।


कैयौं वैज्ञानिक भाइरस निदानका उपाय पत्ता लगाउन अनवरत खटिरहे पनि त्यसले सार्थकता पाउन नसकिरहेका बेला स्वास्थ्यकर्मी नै बिरामीका अन्तिम भरोसा हुन् । चीनले महामारीविरुद्ध कैयौं स्वास्थ्यकर्मीलाई अग्रपंक्तिमा उभ्याएको छ । पेसागत धर्म निर्वाह गर्ने विषयमा चिनियाँ नागरिकलाई सायदै कसैले छेक्न सक्छ । किनकि भावनात्मक एकता भएर मुलुकभित्रको समस्यासँग जुध्नु उनीहरूको एउटा मौलिक विशेषता हो भन्दा पनि हुन्छ । यहाँ प्रगतिशील समूह वा प्रजातान्त्रिक समूह, फलानो पार्टी वा गुट भन्ने देखिँदैन। न दुर्गम र सुगमको भेदभाव नै छ।


भाइरस प्रकोपविरुद्ध निरन्तर खटिरहेका स्वास्थ्यकर्मीका मुखमा मास्कका डाम देखिन्छन् । मास्कको डोरीले तन्किएर उनीहरुका काना राताराता भएका छन्। अनुहारबाट पसिनाका थोपा तप्पतप्प चुहिरहेका छन् । कोरोनाविरुद्धको युद्धमैदानमा उत्रिएका स्वास्थ्यकर्मीका आफन्तका आँखामा आँसुको भेलले प्रस्ट्याउँछ, जिम्मेवारी सहज छैन । कोरोना भूमिलाई कर्मभूमि बनाउन वुहान हिँडेका स्वास्थ्यकर्मीका दायित्व बिरामीको जीवन बचाउनु हो तर उनीहरूको आफ्नै जीवन पो रहन्छ कि रहँदैन, थाहा छैन । त्यसैले, वुहानमा स्वास्थ्य सेवा प्रदान गर्न हिँडेका आफन्तलाई बिदाइ गर्नेले ‘अलबिदा’ को संकेत गरिरहेका छन् ।


भाइरस संक्रमित क्षेत्रमा खटिँदा स्वास्थ्यकर्मीले धेरै कुराको माया मारेका छन् । महिला नर्स र चिकित्सकले आफ्ना कपाल मुड्याएका छन् । भाइरसबाट जोगिन उनीहरूले टाउको वरिपरिका रौं काटेर सुरक्षा टोपी पहिरिएका हुन् । चिकित्सकले सुरक्षा पोसाक लगाउनैपर्छ । सबैले लगाउने पोसाक उस्तै हुने भएकाले एकले अर्कालाई चिन्न सक्ने अवस्था छैन । उनीहरूले एकअर्कालाई चिन्न सुरक्षा पोसाकबाहिर मार्करले नाम लेखेका छन् । अनि साथै लेखेका छन्, ‘च्या यौ अर्थात् होस्टे हैंसे ।’


उनीहरूले डाइपर लगाएर शौचालय जाने समय बचाइरहेका छन् । आँखा, कान, नाक, मुख सबै बन्द गरेर सेवामा खटिनु पर्दा पोसाक लगाउन र उतार्ने त्यति प्रचूर समय पनि उनीहरूलाई उपलब्ध छैन ।


भाइरस संक्रमण क्षेत्रमा खटिने स्वास्थ्यकर्मी यी र यस्तै टिठलाग्दा तस्बिर इन्टरनेटमा देखिन्छन् । कतिपय स्वास्थ्यकर्मी त कुर्सीमै निदाइरहेका हुन्छन्। कडा मिहिनेत र अबिराम कामका कारण मेडिकल टिम थकानले लखतरान् देखिन्छन् । उनीहरूले घर गएर विश्राम गर्ने अवसर पाएका छैनन्, जहाँ पाइन्छ त्यहीं टाउको अड्याएर लडिरहेका दृश्यले जोकोहीको दारूण हृदय पनि पग्लिन्छ ।


अहिलेसम्म कोरोनाविरुद्धको युद्धमा अग्रपंक्तिमा रहने सैन्यशक्ति भनेकै स्वास्थ्यकर्मी हुन् । उनीहरूसँग गोलाबारूद होइन, विवेक र मानवीय संवेदना प्रस्टै देखिन्छ । वुहान वुछाङ अस्पतालका निर्देशक लिउ चमिङसहित हालसम्म सात जना स्वास्थ्यकर्मीले बिरामीलाई बचाउन खोज्दाखोज्दै आफ्नो जीवन गुमाइसकेका छन् । १७ सयभन्दा बढी स्वास्थ्यकर्मी आफैं संक्रमित भइसकेका छन् । यी स्वास्थ्यकर्मीलाई ‘सुपर हिरो’ नभनेर कसलाई भन्ने ? जसरी सिनेमा खेल्ने पात्रले दुःख कष्टमा सहायता गर्छ र दर्शकबाट सुपर हिरोको उपमा पाउँछ । यथार्थमा आफ्नो जीवनको प्रवाह नगरी अरूको जीवन बचाउने कर्ममा खटिएका चिकित्सकजस्तो ‘सुपर हिरो’ संसारमा अरू को हुन सक्छ ? प्रकाशित : फाल्गुन ७, २०७६ ०९:२२

ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

पूर्णसाक्षर हुनमा काठमाडौं पछाडि

गणेश राई

काठमाडौँ — बत्तीमुनि अँध्यारो भनेझैं वाग्मती प्रदेशको काठमाडौं पूर्णसाक्षर जिल्ला घोषणा हुन सकेको छैन । प्रदेशका १३ मध्ये ११ जिल्ला पूर्णसाक्षर घोषणा भइसकेका छन् । काभ्रेपलाञ्चोक बुधबार पूर्णसाक्षर जिल्ला घोषणा हुँदै छ ।तर मुलुकको सबभन्दा धेरै जनसंख्या रहेको काठमाडौं महानगरपालिका पूर्णसाक्षर महानगर बन्न सकेको छैन । 

हालसम्म काठमाडौं जिल्लाका ११ महानगर/नगरपालिकामध्ये कीर्तिपुर, तारकेश्वर, कागेश्वरी र दक्षिणकाली मात्र पूर्णसाक्षर नगर घोषणा गरिएका छन् । कीर्तिपुर नगरपालिका ०७३ मै पूर्णसाक्षर नगर घोषणा गरिएको हो ।


दक्षिणकाली नगरपालिकालाई मंगलबार शिक्षा, विज्ञान तथा प्रविधि मन्त्री गिरिराजमणि पोखरेलले पूर्णसाक्षर नगर घोषणा गरे । तथ्यांकअनुसार काठमाडौं जिल्लाको जनसंख्या १७ लाख ४४ हजार २४० रहेको छ । जसमा काठमाडौं महानगरपालिमा १० लाख ३ हजार २८५ जना बसोबास गर्छन् । काठमाडौं शिक्षा विकास तथा समन्वय इकाई प्रमुख नन्दलाल पौडेलका अनुसार बूढानीलकण्ठ, नागार्जुन, चन्द्रागिरी, टोखा र गोकर्णेश्वर नगरपालिकालाई यसै महिना पूर्णसाक्षर नगर घोषणा गरिनेछ । ‘काठमाडौं महानगरपालिका लाई आउँदो चैतभित्र पूर्णसाक्षर घोषणा गर्ने लक्ष्य रहेको छ,’ पौडेलले भने, ‘युनेस्कोको मापदण्ड अनुसार ९५ प्रतिशत साक्षर पुगेमा पूर्णसाक्षर मानिन्छ ।’

महानगर प्रमुख विद्यासुन्दर शाक्यले महानगरमा बाहिरी जिल्लाबाट बसाइँसराइ गरी आउने जनसंख्या बढिरहेकाले पूर्णसाक्षर घोषणा गर्न ढिलाइ भएको दाबी गरे । स्थानीय तहको निर्वाचनपछि वडा कार्यालयले वडावासीको लगत लिएपछि समस्या पैदा भएको उनले जनाए । महानगरमा बाहिरी जिल्लाबाट बसाइँसराइ गरी आउनेको लगतसमेत संकलन गरिएकाले पुनः साक्षरता कक्षा सञ्चालन गर्नुपरेको दाबी गरे । प्रावधानअनुसार ६ महिनाभन्दा बढी स्थायी बसोबास गर्नेलाई साक्षरता मापन गर्नुपर्ने हुन्छ । ‘सबै वडालाई पत्राचार भइसकेको र कार्यक्रमको तयारी भइरहेको छ,’ मेयर शाक्यले भने, ‘तालिकाअनुसार वडा–वडाबाट पूर्णसाक्षर घोषणा गरिनेछ ।’

हालसम्म वाग्मती प्रदेशका ललितपुर, सिन्धुपाल्चोक, भक्तपुर, चितवन, धादिङ, दोलखा, मकवानपुर, नुवाकोट, रामेछाप, रसुवा र सिन्धुली पूर्णसाक्षर जिल्ला घोषणा भइसकेका छन् । आगामी वैशाख (२०७७) मा पूर्णसाक्षर प्रदेश घोषणाको तयारी भइरहेको जानकारी वाग्मती प्रदेश शिक्षा विकास निर्देशनालय निर्देशक चन्द्रप्रसाद लुइँटेलले दिए ।

‘काठमाडौंका स्थानीय तहले ढिलाइ गरेकाले समस्या आएको हो,’ काठमाडौं बसाइँ सरेर आउने बढेपछि साक्षरता कक्षा सञ्चालन गरिएको रिपोर्ट पाएको उल्लेख गर्दै उनले भने, ‘काठमाडौं घोषणा भएलगत्तै वैशाखभित्र वाग्मती प्रदेशलाई पूर्णसाक्षर प्रदेश घोषणा गर्ने तयारीमा छौं ।’

तथ्यांकअनुसार प्रदेशको जनसंख्या ५५ लाख २९ हजार ४५२ छ । जसमा २७ लाख ८१ हजार हजार ८१९ महिला र २७ लाख ४७ हजार ६३३ पुरुष छन् । १२ लाख ७० हजार ७९७ घर संख्या रहेका छन् ।

प्रकाशित : फाल्गुन ७, २०७६ ०९:२२
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×