कञ्चनपुर — प्रायः अङ्गिया र घघरियासहितको परम्परागत पहिरनमा सजिएका छन् । कसैले धोती र ब्लाउज पनि लगाएका छन् । सबै जना गीत गाउँदै पिङ (साउनको डोला) मा रमाउँदै छन् । पिङ छेउमै बसेका महिलाहरू पनि साउनको डोलामा गाइने गीत गाइरहेका छन् ।

कैलाली र कञ्चनपुरमा मात्रै बसोबास भएको राना थारू समुदायले आइतबार धूमधाम साथ तीज मनाए । उनीहरूले दुई सातासम्म साउनको डोलामा पिङ खेल्दै आइतबार तीजको समापन गरेका हुन् । राना थारू समुदायले साउन शुक्ल तृतीयाका दिन तीज मनाउँछन् । तीजभन्दा १५ दिन अघिनै साउनको डोला राखिन्छ । प्रायः सालको बल्ली र त्यसकै अन्य काठलाई बाबियो वा मालुको डोरीले बाँधेर साउनको डोला मनाइन्छ । त्यही डोलामा हरेक दिन साँझ महिलाहरू पिङ खेल्छन् । विभिन्न गीतहरू पनि गाउँछन् ।

‘भाइ भतिजाको दीर्घायुका लागि यो पर्व मनाउने गरिन्छ, त्यस्तै गीत पनि गाउँछौँ,’ भीमदत्त नगरपालिका–१६ नयाँ कटानकी कैलाशु रानाले भनिन्, ‘रोपाइँ सकिएपछि थकाइ मार्ने र दिदीबहिनीबीच भेट हुने माध्यम पनि यही तीज हो ।’ उनका अनुसार तीजका दिन महिलाहरू व्रत बस्छन् । विभिन्न किसिमका खानाका परिकार बनाइन्छ । दिउँसोको समयमा सिरु (एक प्रकारको घाँस) मा गाँठा पारिन्छ । विवाहित महिलाले ७ वटा र अविवाहितले ५ वटा गाँठा पार्छन् । उक्त गाँठो पारिएको घाँस चाँदीको सिक्काले काटिन्छ । त्यसपछि सबै एकपटक पिङमा रमाउँछन् ।

साँझपख महिलाहरू खानाका परिकार र गाँठो पारिएको घाँस नजिकको नदी वा खोलामा बगाउँछन् । त्यसपछि घर फर्केर खाना खान्छन् । ‘अरूले मनाउने तीजभन्दा हाम्रो तीज एक महिना अघि हुन्छ,’ किस्मती रानाले भनिन्, ‘यो एक महिनासम्म मनाउँछौँ ।’

तर पछिल्लो समय तीज मनाउने चलन भने घट्दै गएको छ । विगतमा एक महिनासम्म साउनको डोलामा रमाउँदै तीज मनाउने चलन भए पनि अहिले भने १०/१५ दिन मात्रै मनाइन्छ । साउनको डोलामा खेल्नेहरू पनि निकै कम छन् । ‘पहिले जस्तो सबै फुर्सदिला पनि छैनन्, फेरि सबैले मनाउँदैनन् पनि,’ किस्मतीले भनिन्, ‘पहिले जस्तो सामग्री समेत पाइँदैन ।’

साउनको डोला बनाउनेदेखि पूजा गर्नेसम्मका काममा प्राकृतिक सामग्रीको प्रयोग हुन्छ । कमिलाको पूजा गरेर साउनको डोलाको प्रारम्भ गरिन्छ । त्यसमा पनि काठ र बाबियो वा मालुको डोरीको प्रयोग गरिन्छ । ‘तर अहिले काठ पनि पाइँदैन, जंगलमा बाबियो र मालु पनि पाइन छाड्यो,’ राना थारु समुदायका अगुवा चेतराम रानाले भने, ‘विगतमा घरघरबाट काठ ल्याउँथे, डोरीका लागि सबै जना युवा जंगलमा जान्थ्यौँ, दुईचार दिन लगाएर डोरी बनाइन्थ्यो ।’