समावेशी प्रणालीको मर्म नभुल- विचार - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

समावेशी प्रणालीको मर्म नभुल

सम्पादकीय

काठमाडौँ — ठूला राजनीतिक दलहरूले प्रतिनिधिसभामा प्रत्यक्षतर्फ न्यून संख्यामा महिला उम्मेदवार बनाएको दुष्परिणाम संसद्को समावेशी संरचनामा देखिने भएको छ । यसबाट जनप्रतिनिधिमूलक उपल्लो थलोमा महिला प्रतिनिधित्व मात्रै कमजोर हुनेछैन, संघीय संसद्को सम्पूर्ण बनोट नै कम समावेशी बन्ने देखिन्छ । संविधान–कानुनले बाध्य बनाएको अवस्थामा बाहेक दलहरू समानुपातिक–समावेशी प्रणालीप्रति उदासीन बन्नुको परिणति हो यो, जसमा सुधार ल्याउनु अपरिहार्य छ ।

प्रतिनिधिसभाको प्रत्यक्षतर्फ १६५ सिटमा उम्मेदवार बनेका २२५ महिलामध्ये करिब १० जना मात्रै संसद्मा पुग्ने देखिएको छ । समग्र संसद्मा महिलाको न्यूनतम एकतिहाइ उपस्थिति सुनिश्चित गर्न सम्बन्धित दलका तर्फबाट राष्ट्रिय सभामा कायम सदस्य संख्या र प्रतिनिधिसभामा प्रत्यक्षतर्फ निर्वाचित र समानुपातिक निर्वाचन प्रणालीतर्फबाट प्रतिनिधित्व गर्ने कुल सदस्य संख्याको अनुपातमा समानुपातिकबाट प्रतिनिधित्व गराउनुपर्ने महिलाको संख्या निर्धारण गर्नुपर्ने नियम छ । यस्तो अवस्थामा धेरैजसो महिला समानुपातिक सूचीबाटै छान्नुपर्दा अरू सीमान्तीकृत समुदायको समावेशी प्रतिनिधित्व गराउन सकस हुन्छ ।

अर्कातिर, समानुपातिकतर्फ न्यूनतम तीन प्रतिशत मतको सीमा नकटाउने दलले यो सूचीबाट सांसद चयन गर्नै पाउँदैनन, यसको असर समग्र सदनको लैंगिक अनुपातमै पनि पर्न जान्छ । संविधानको परिकल्पना बमोजिमको समावेशी प्रणालीका निम्ति यसरी समानुपातिक सूचीबाट पनि पूर्ण क्षतिपूर्ति हुन सकस देखिनु दुःखद अवस्था हो । यस परिस्थितिमा एकतिहाइ महिला प्रतिनिधित्वबाट संसद्लाई वञ्चित नतुल्याउन निर्वाचन आयोगले दलहरूलाई सम्भव भएसम्म रचनात्मक उपाय तथा निर्देशन दिनुपर्ने देखिन्छ ।

दलहरूले उम्मेदवार चयन गर्दा समावेशी प्रणालीको धज्जी उडाएको यो पहिलो पटक होइन । अघिल्ला निर्वाचनहरूमा मात्र होइन, यसअघि सम्पन्न स्थानीय तह निर्वाचनमा पनि गठबन्धनका बहानामा दलहरूले पालिका प्रमुख वा उपप्रमुखमध्ये अनिवार्य रूपमा एक जना महिला उठाउनुपर्ने कानुनी प्रावधानकै ठाडो उल्लंघन गरेका थिए । प्रमुख र उपप्रमुख आपसमा बाँडेर उम्मेदवारी दिँदा दुवै दलले पुरुष उठाएर समावेशी प्रणालीको अवधारणाकै हुर्मत लिएका थिए । अतः यी सबै चुनावबाट दलहरू मात्र होइन, निर्वाचन आयोग, संसद् र सरकारले पनि पाठ सिक्नुपर्छ । बाध्यकारी अवस्थामा बाहेक समावेशी व्यवस्थाप्रति राजनीतिक नेतृत्व खासै प्रतिबद्ध नरहने देखिइसकेकाले कानुनी व्यवस्था नै सुधारेर दलहरूलाई बाध्य तुल्याउनुपर्छ ।

महिला उम्मेदवार किन कम उठाइन्छ भन्नेबारे एउटा स्थापित भाष्य छ— दलहरू पर्याप्त खर्च गर्न सक्ने र चुनाव जित्ने सम्भावना भएका उम्मेदवार मात्रै उठाउन चाहन्छन् । तर यसपालिकै चुनावलाई हेर्ने हो भने पनि यो बुझाइ गलत देखिन्छ । भर्खर उदाएको राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीबाट ३३ वर्षकी तोसिमा कार्की र २७ वर्षकी सोविता गौतमजस्ता नवयुवाले चुनाव जितेका छन् । र, स्थापित दलका कतिपय उम्मेदवारको तुलनामा उनीहरूको चुनावी खर्च पनि निकै कम देखिन्छ । यस्तै, संसदीय राजनीतिमा नयाँ अनुहार भएर पनि नागरिक उन्मुक्ति पार्टीबाट रञ्जिता श्रेष्ठले चुनाव जितेकी छन् । माओवादीकी रेखा शर्माले त दाङ–२ बाट एमालेका महासचिव शंकर पोखरेललाई नै निकटतम प्रतिद्वन्द्वीमा सीमित गरिदिएकी छन् । यी उदाहरणका आधारमा भन्न सकिन्छ— महिला या पुरुष हुनु र खर्च गर्न सक्नु–नसक्नुले मात्रै चुनावी जितहार निर्क्योल गर्दैनन्; दलीय नेतृत्वले उदार भएर उम्मेदवार छनोटमा ध्यान दिने हो भने धेरै महिलाले जित्न सक्छन् ।

अतः आगामी चुनावबाट दलहरूले प्रत्यक्षतर्फ उम्मेदवार तोक्दा नै समानुपातिक समावेशी प्रणालीको आत्मसात् गर्नुपर्छ । यसमा किन पनि जोड दिनुपर्छ भने, संविधानले बोकेको मर्म समानुपातिक प्रणालीकै कारण मात्र पूरा भैरहँदा सदैव गर्व गर्ने अवस्था रहँदैन । समानुपातिक सूचीबाट तानतुन गरेर मात्रै मुलुकलाई वास्तविक रूपमा समावेशी बनाउने लक्ष्य पूरा हुन सक्दैन । जो प्रत्यक्ष चुनाव लडेर संसद् पुग्न सक्दैनन्, तिनको प्रतिनिधित्वका लागि समानुपातिक प्रणालीको प्रयोग अवश्य सुन्दर पक्ष हो । तर, सबैलाई यसकै भरमा छोड्नु कदापि हुँदैन । प्रत्यक्षमै धेरै महिला उठाएमा चुनाव जित्नेको संख्या स्वतः बढ्न सक्छ । र प्रत्यक्षतर्फ नै बढी महिला चुनिए भने समानुपातिक सूचीमा ठूलो चाप पर्दैन । एकतिहाइ महिला पुर्‍याउन समानुपातिकमा धेरै भर पर्नु परेन भने उक्त सूचीबाट अरू सीमान्तीकृत सूमहका लागि सदस्य चयन गर्न सकिन्छ, जसका कारण लैंगिक कोणबाट मात्र होइन, सम्पूर्ण दृष्टिमा संसद् समावेशी बन्न पुग्छ । त्यसैले आगामी चुनावहरूमा दलहरूले उम्मेदवार चयनमै बुद्धि पुर्‍याउनुपर्छ, जसका लागि आवश्यक कानुनी प्रबन्ध नै मिलाउनु बढी उपयुक्त हुन्छ ।

प्रकाशित : मंसिर ११, २०७९ ०७:३४
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

फ्रान्स नकआउट चरणमा

एएफपी

दोहा — फ्रान्स विश्वकप २०२२ को नकआउट चरणमा पुग्ने पहिलो टोली बनेको छ । केलियन एमबाप्पेप्रेरित फ्रान्सले शनिबार डेनमार्कलाई २–१ ले पराजित गर्‍यो । लगातार दोस्रो खेलमा विजय हात पारेपछि डिफेन्डिङ च्याम्पियन फ्रान्स समूह चरणको एक खेलअगावै अन्तिम १६ मा पुगेको हो । 

फ्रान्सले अन्तिम खेल ट्युनिसियाविरुद्ध खेल्नेछ, जसले फ्रान्सका लागि समूह विजेताको खेलको अर्थ राख्नेछ । पहिलो हाफको गोलरहित बराबरीलाई चिर्दै एमबाप्पले थियो हर्नान्डेजको पासमा गोल गर्दै फ्रान्सलाई ६१ औं मिनेटमा अग्रता दिलाएका थिए ।

एन्ड्रेज क्रिस्टियन्सेनले हेडमा गोल गरेपछि डेनमार्कले ६८ औं मिनेटमा खेल बराबरीमा ल्याएको थियो । तर एन्टोइन ग्रिजमनको लामो पासमा २३ वर्षे एमबाप्पेले नजिकको दूरीबाट गोल गरेर फ्रान्सको विजय निश्चित गरेका थिए ।

अस्ट्रेलियाको पहिलो विजय

अस्ट्रेलियाले अन्तिम १६ मा पुग्ने आशा जीवितै राख्नेक्रममा शनिबार ट्युनिसियाविरुद्ध १–० को विजय हात पारेको छ । विश्वकप इतिहासमै टोलीको यो तेस्रो जित हो । स्ट्राइकर मिचेल डुकले २३ औं मिनेटमा गरेको हेड गोल अस्ट्रेलियालाई विजय दिलाउन पर्याप्त बन्यो ।

ट्युनिसियाका बाक्लो समर्थकको हुटिङमाझ गोल गरेका डुकले उक्त गोल छोराप्रति समर्पित गरे । विश्वकपका लागि अस्ट्रेलियाली टोलीमा परेपछि उनले आफ्नो छोरालाई भनेका थिए । त्यसपछि छोराले उनलाई राम्रो खेल्न प्रेरित गरेका थिए । डुकले विश्वकपमा गोल गरे छोराको नाममा खुसी मनाउने प्रतिबद्धता जनाएका थिए ।

पहिलो खेलमा अस्ट्रेलिया फ्रान्ससँग ४–१ ले पराजित भएको थियो । अन्तिम खेलमा डेनमार्कलाई पराजित गरेमा अस्ट्रेलिया नकआउट चरणमा पुग्नेछ ।

लेवान्डोस्कीको पहिलो गोल

रोबर्ट लेवान्डोस्कीले विश्वकपमा पहिलो गोल गरेपछि पोल्यान्डले शनिबार साउदी अरेबियामाथि २–० को विजय हात पारेको छ । यस नतिजाले समूह ‘सी’ सबैका लागि खुला भएको छ । साउदीले पहिलो खेलमा दाबेदार अर्जेन्टिनालाई २–१ ले स्तब्ध पारेको थियो ।

मेक्सिकोसँग पहिलो खेलमा पोल्यान्ड गोलरहित बराबरीमा रोकिँदा बार्सिलोनाका स्ट्राइकर लेवान्डोस्कीले पेनाल्टीमा गोल गर्न चुकेका थिए । तर, ८२ औं मिनेटमा गोल गरेपछि उनी विश्वकपकै आफ्नो पहिलो गोल भएका कारण भावुक हुन पुगेका थिए । लेवान्डोस्कीकै पासमा पियोटर जिलिन्स्कीले पोल्यान्डलाई ३९ औं मिनेटमा अग्रता दिलाए ।

मध्यान्तर हुनु ठीकअगाडि क्रिस्टियन बिलिकले सालेह अल सेहरीलाई लडाएपछि साउदीले पेनाल्टी पाएको थियो । तर सलिम अल–दावसारीको पेनाल्टी प्रहार पोल्यान्डका गोलरक्षक विज्सिएच स्जेस्नीले बचाउ गरेका थिए । सन् १९८६ यता पहिलोपल्ट नकआउट चरणमा पुग्ने आसमा रहेको पोल्यान्डले त्यसका लागि अन्तिम खेलमा अर्जेन्टिनालाई पन्छाउनुपर्नेछ ।

प्रकाशित : मंसिर ११, २०७९ ०७:३०
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×