सनातन माविमा छाएको सन्नाटा- समाचार - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

सनातन माविमा छाएको सन्नाटा

तृप्ति शाही

बैतडी — विद्यार्थीको भीडभाडले चहलपहल भइरहने बैतडीको दुर्गम दोगडाकेदार गाउँपालिका–३ स्थित सनातन धर्म माविमा एक सातायता सन्नाटा छाएको छ ।

कक्षा १२ मा पढिरहेकी १७ वर्षीया भागरथी भट्ट गत बुधबार घर फर्कने क्रममा बेपत्ता भइन् । भोलिपल्ट उनको शव बलात्कारपछि हत्या गरिएको अवस्थामा फेला पर्‍यो । त्यसपछि बन्द विद्यालय बुधबारदेखि खुले पनि विद्यार्थी त्रसित छन् । शिक्षकले पढाउन सकेका छैनन् ।

‘परिवारको सदस्य गुमाउनुपर्दाको पीडा व्यक्त गर्न सकिन्न,’ विद्यालयका प्राचार्य बलदेव नाथले भने, ‘विद्यार्थीले राम्रोसँग पढ्न र हामीले पनि राम्ररी पढाउन सकिरहेका छैनौं । सबै डिस्टर्ब छौं ।’ भागरथीको हत्या घटनाले विद्यार्थीहरू नराम्रोसँग डराएको उनले बताए । ‘यो पीडादायी माहोल साम्य हुने हो कि थप केही घटना हुने हो भन्ने अर्को चिन्ता छ,’ प्राचार्य नाथले भने ।

दोगडाकेदार–४ की रेखा भट्ट भागरथीकै उमेरकी हुन् । उनीहरूको घर फरक वडामा भए पनि विद्यालयमा सँगै हुन्थे । मिल्ने साथीको बलात्कारपछि हत्या भएको खबर सुनेबाट उनी चिन्तित र बेचैन छिन् । साथीको हत्यापछि राम्रोसँग निदाउन नसकेको उनले सुनाइन् । ‘सँगै पढ्ने साथी आँखामा झलझली आइरहन्छे तर अब ऊ फर्केर आउनेछैन,’ उनले बिलौना गर्दै भनिन्, ‘सँगै खाएको, खेलेको र रमाएको कुराको सम्झना आइरहन्छ । अब त सम्झना मात्र बाँकी रह्यो नि ।’

दोगाडाकेदार–३ का हेमन्तकुमार नाथ पनि भागरथीका साथी हुन् । एकै कक्षामा पढ्ने उनी साथीको हत्यापछि तनावमा छन् । ‘असल थिइन्, सबैसँग हाँस्ने, बोल्ने गर्थिन् । घमन्ड भन्ने केही थिएन,’ उनले भने, ‘नजानेको कुरा एक–अर्कालाई सिकाएर पढ्ने गरेका थियौं ।’ घटनापछि त्रास बढेको र विद्यालय आउजाउ गर्न असहज भएको विद्यार्थी बताउँछन् । मनीषा कपाडी पनि यो खबर सुनेदेखि रातदिन चिन्तामा छिन् । ‘विद्यालय आउँदा बाटामा जंगल छ । घटनापछि हिजोआज खुबै डर लाग्ने गरेको छ,’ उनले भनिन्, ‘धेरै जना सँगै भएर बुधबारदेखि विद्यालय गइयो तर सधैं सँगै कहाँ भइएला र ?’ बुधबारदेखि विद्यालय आए पनि पढाइमा ध्यान दिन नसकेको उनको भनाइ छ । ‘अभिभावक पनि डराएका छन्, साथीसंगीबिना एक्लै विद्यालय पठाउन डराइरहेका छन्,’ उनले भनिन् ।

भागरथीको शव फेला परेको बुधबार सातौं दिन भयो । घटनाका दोषी पत्ता नलागुन्जेल शव नबुझ्ने आफन्तको अडानले उनको शव जिल्ला अस्पतालमै छ । अपराधी उम्किन्छन् कि भन्ने डरले शव उठाउन नसकिएको मृतकका काका शंकर भट्टले बताए । जिल्ला प्रहरी प्रमुख डीएसपी नारायणप्रसाद अधिकारीले आफूहरू अनुसन्धानकै क्रममा रहेको बताए । ‘अनुसन्धानको दायरा साँघुरिँदै गएको छ,’ उनले भने, ‘अपराधीलाई नियन्त्रणमा लिन्छौं । पीडितलाई न्याय दिन्छौं ।’ जिल्ला सदरमुकाममा भागरथीको न्यायका लागि विरोधका कार्यक्रम भइरहेका छन् । विद्यार्थी, नागरिक अगुवालगायत संघर्ष समितिले बुधबार पनि दोषी छिटो पत्ता लगाउन माग गर्दै प्रमुख जिल्ला अधिकारीमार्फत प्रधानमन्त्रीलाई ज्ञापनपत्र बुझाएका छन् ।

दोगडाकेदार–७ चडेपानीकी भागरथीको शव बलात्कारपछि हत्या गरिएको अवस्थामा गत बिहीबार खोचलेक चडेपानी ग्रामीण सडक खण्डको लवलेक जंगलमा सडकबाट १ सय मिटर तल वनमाराको झाडीमा फेला परेको थियो । सनातन धर्म माविमा १२ कक्षामा अध्ययनरत उनी बिहान १० बजे विद्यालय गएकी थिइन् । २ बजेसम्म पढाइ सकेर केही साथीसँग घर हिँडेकी उनी साँझ घर पुग्न पाइनन् । त्यही दिन बेपत्ता उनको शव बिहीबार भेटिएको थियो ।

प्रकाशित : माघ २९, २०७७ ०७:२४
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

विदेशी लगानी भित्र्याउन राष्ट्र बैंकको स्वीकृति नचाहिने

विदेशी लगानी तथा विदेशी ऋण व्यवस्थापन विनियमावली २०७७ को मस्यौदा तयार
कान्तिपुर संवाददाता

काठमाडौँ — प्रत्यक्ष वैदेशिक लगानी (एफडीआई) निरन्तर घटिरहेका बेला राष्ट्र बैंकको पूर्वस्वीकृतिबिनै विदेशी लगानी ल्याउन पाउने व्यवस्था हुन लागेको छ । खास गरी विदेशी लगानी रहेका कम्पनी वा उद्योगले सम्भाव्यता अध्ययन तथा पूर्वसञ्चालन खर्चका लागि पूर्व स्वीकृतिबिनै विदेशी लगानी ल्याउन पाउने व्यवस्थाका लागि राष्ट्र बैंकले विदेशी लगानी तथा विदेशी ऋण व्यवस्थापन विनियमावली, २०७७ को मस्यौदा तयार पारेको छ ।


सुझावका लागि सार्वजनिक गरिएको उक्त विनियमावली राष्ट्र बैंकको वेबसाइटमा राखिएको छ । प्राप्त सुझावका आधारमा विनियमावलीलाई अन्तिम रूप दिइने राष्ट्र बैंकले जनाएको छ । विदेशी लगानी स्वीकृत गर्ने निकाय (उद्योग विभाग र लगानी बोर्ड) बाट स्वीकृति लिएपछि विदेशी मुद्रा भित्र्याउन राष्ट्र बैंकको पूर्वस्वीकृति नचाहिने प्रावधान मस्यौदामा छ । यसरी रकम ल्याउँदा बैंकिङ प्रणालीको भने प्रयोग गर्नुपर्नेछ । रकम भित्र्याएको ६ महिनाभित्र यसको जानकारी भने राष्ट्र बैंकलाई गराउनुपर्छ ।

विदेशी लगानी ल्याउने स्वीकृतिकै लागि लगानी बोर्ड, उद्योग विभाग हुँदै राष्ट्र बैंकसम्म आइपुग्दा लामो समय लाग्थ्यो । सोही समस्या समाधान गर्न पूर्वस्वीकृति ल्याउनु नपर्ने व्यवस्था गर्न लागिएको राष्ट्र बैंकले जनाएको छ । प्रस्तावित व्यवस्था कार्यान्वयनमा आएपछि प्रक्रियाका लागि मात्र खर्च हुने समय बच्ने राष्ट्र बैंकको दाबी छ ।

सञ्चालनका क्रममा रहेका वा आइसकेका व्यवसायमा विदेशी मुद्रा भित्र्याउँदा भने राष्ट्र बैंकलाई जानकारी गराउनुपर्नेछ । विदेशी लगानी प्रोत्साहनका लागि उद्योग विभागमा एकल विन्दु सेवा गत वर्षदेखि नै सञ्चालनमा छ । यद्यपि सोचेअनुरूप वैदेशिक लगानी भित्रिन सकेको छैन । गत पुससम्म मुलुकमा ७ खर्ब ६६ अर्ब रुपैयाँ विदेशी लगानी भित्रिएको छ । गत आर्थिक वर्षको सोही अवधिको तुलनामा यो करिब ३७ प्रतिशत घटेको हो ।

२०७६ पुससम्म यस्तो लगानी १२ अर्ब २० करोड रुपैयाँ थियो । यसलाई कोरोनाका कारण विश्वव्यापी रूपमा विदेशी लगानी प्रभावित भइरहेका बेला नेपालमा पनि त्यसको असर देखिएका रूपमा विश्लेषण गरिएको छ । चालु आर्थिक वर्षका ६ मध्ये पाँच महिनामा लगातार एफडीआई घटेपछि यसलाई कोरोनाको प्रभावका रूपमा हेरिएको हो ।

अहिले खासगरी तीन कारणले नेपालमा विदेशी लगानी घटिरहेको राष्ट्र बैंकका पूर्व कार्यकारी निर्देशक नरबहादुर थापाले बताए । पहिलो, कोभिड–१९ का कारण विश्वव्यापी रूपमा विदेशी लगानी घटिरहेकाले नेपालमा पनि त्यसको असर देखिएको हो । दोस्रो, विदेशी लगानी तथा प्रविधि हस्तान्तरण ऐन २०७५’ लगानीकर्ताको अपेक्षाविपरीत (अनुदार) आएकाले धेरै विदेशी लगानी आउन नसकेको हो । हाल भारतलगायत धेरै राष्ट्रले विदेशी लगानीकर्तालाई पूर्वस्वीकृति लिनु नपर्ने व्यवस्था गरेका छन् । स्वदेशी र विदेशी लगानीकर्तालाई समान व्यवहार गरेका छन् । तर नेपालमा अझै पनि विदेशी लगानीकर्ताले पूर्वस्वीकृति लिनुपर्छ ।

तेस्रो, विदेशी लगानी तथा प्रविधि हस्तान्तरण ऐन २०७५ मा विदेशी लगानीको सीमा (थ्रेसहोल्ड) ५० लाख रुपैयाँबाट बढाएर न्यूनतम ५ करोड रुपैयाँ पुर्‍याइएको छ । यो व्यवस्था पनि विदेशी लगानीकर्ताका लागि प्रतिकूल सावित भएको छ । विद्यमान नीतिगत व्यवस्थामा सुधार नगर्दासम्म अपेक्षित रूपमा धेरै लगानी भित्र्याउन कठिन हुने थापाले बताए । अहिले राज्यस्तरबाट (सरकारदेखि सरकार) केही विदेशी लगानी आए पनि आम नागरिक (जनता) को स्तरमा सहज रूपमा विदेशी लगानी आउन नसक्ने उनको दाबी छ ।

गत आर्थिक वर्षका सबै महिनामा उच्च दरले बढेको विदेशी लगानी चालु आर्थिक वर्षको सुरुकै महिनामा घटेको थियो । गत साउनमा विदेशी लगानी ३.३ प्रतिशतले घटेर १ अर्ब ४४ करोड रुपैयाँमा सीमित भएको थियो । भदौमा विदेशी लगानी २३.३ प्रतिशत बढेर २ अर्ब ४४ करोड रुपैयाँ भित्रियो । तर असोजमा यस्तो लगानी २६.८, कात्तिकमा २४ र मंसिरमा साढे ३१ प्रतिशतले घट्यो । पुसमा पनि सोही प्रवृत्ति दोहोरिएको राष्ट्र बैंकको ६ महिनाको मासिक प्रतिवेदनले देखाएको छ ।

पछिल्ला वर्षमा नेपाल भित्रिने विदेशी लगानीमध्ये अधिकांश हिस्सा जलविद्युत् आयोजनामा आउने गरेको छ । गत तीन आर्थिक वर्षमा मुलुक भित्रिएको एफडीआईमध्ये जलविद्युत् क्षेत्रमा आएको लगानी औसत ९० प्रतिशत हाराहारी रहेको राष्ट्र बैंकको तथ्यांक छ । लगानीको सम्भावना राम्रो रहेको, प्रतिफलको सुनिश्चितता भएको, पुनर्कर्जासँगै अन्य सहुलियत कर्जाको उपलब्धतालगायत कारण विदेशी लगानीकर्ता जलविद्युत् क्षेत्रमा आकर्षित देखिएको जानकारहरू बताउँछन् । लगानीका लागि अझै पनि जग्गा प्राप्ति, स्थानीय निकायको किचलोलगायत थुप्रै व्यावहारिक कठिनाइ छन् । यही कारण विदेशी लगानीकर्ता स्वस्फूर्त रूपमा आउन सकेका छैन । व्यावहारिक जटिलता न्यूनीकरण नगरेसम्म अपेक्षित रूपमा विदेशी लगानी भित्रिन नसक्ने उनीहरूको सुझाव छ ।

प्रकाशित : माघ २९, २०७७ ०७:२३
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×