राहतको खोजीमा ‘राइडर’

लकडाउनअघि आफ्नो खर्च जुटाउन समस्या नरहेका चालक अहिले काम नपाउँदा छटपटीमा छन्
विजय तिमल्सिना

काठमाडाैं — ३८ वर्षीया भीममाया सुनुवारको दैनिकी २ महिनायता फेरिएको छ । २ वर्षदेखि राइड सेयरिङ सेवा दिने टुटल राइडरका रूपमा आफ्ना ग्राहकलाई एक ठाउँबाट अर्को ठाउँमा पुर्‍याउँदै आएकी उनको दैनिकी स्वयम्भूस्थित आफ्नै डेरामा सीमित छ । पहिलो वर्ष उनले बिहानदेखि बेलुकासम्म टुटल राइडरका रूपमा आफूलाई व्यस्त राखिन् । एक वर्षयता भने उनी बिहान ९ देखि ३ बजेसम्म मात्रै काम गर्थिन् ।


फुलटाइम काम गर्दा उनको कमाइ मासिक ५०–६० हजारसम्म हुन्थ्यो, जुन उनका दुई छोराको पढाइ र घरखर्चका लागि पर्याप्त थियो । एक वर्षयता भने उनी मासिक २० हजार हाराहारीमा कमाउँदै आएकी थिइन् । छोरालाई पढाउने शिक्षिकाबाट पठाओ एपबारे थाहा पाएपछि श्रीमान्को सल्लाहमा उनले टुटललाई आफ्नो कमाइको स्रोत बनाउन थालेकी थिइन् ।

दुई महिनायता उनको आम्दानी शून्यमा झरेको छ । भएको बचत पनि सकिएको छ । ‘अहिले जेनतेन खर्च चलाइरहेकी छु,’ उनी भन्छिन्, ‘मसँगै काम गर्नेहरु पनि खर्च नभएर सरसापटी गरेर चलाइरहेको बताउँछन् ।’

मध्यबानेश्वरमा आफूले चलाएको डेरी पसल नचलेर भाडा तिर्न पनि धौधौ भएपछि गोविन्द कार्कीले पनि आफूसँग भएको मोटरसाइकललाई आफ्नो आम्दानीको स्रोत बनाउने विचार गरे र साढे २ वर्षअघि पठाओमा आबद्ध भए ।

बिहान केहीबेर पसलमा बसेर पठाओ राइडरका रूपमा उनी दिनभर उपत्यकाका एक ठाउँदेखि अर्को ठाउँसम्म गरिरहन्थे । यसो गर्दा उनको कमाइ मासिक ४५ हजार हाराहारीमा हुन्थ्यो । यही आम्दानीबाट शंखमूलमा डेरा गरी बस्ने उनको ५ जनाको परिवार चलिरहेको थियो ।

‘दुई महिनादेखिको लकडाउनले पसलमा पनि आम्दानी छैन,’ उनी भन्छन्, ‘यसअघि पठाओबाट भएको कमाइले भए पनि पसलको भाडा तिर्न पुग्थ्यो । अहिले त तिर्न सकिने स्थिति छैन ।’ यसअघि व्यापार नहुँदा इज्जतका लागि भए पनि समयमै भाडा तिर्ने गरेको भए पनि अब भने घरबेटीसँग गुहार माग्नुको विकल्प नभएको उनी बताउँछन् ।

‘मेरो ठाउँमा अरू भइदिएको भए आत्महत्या गर्थे होलान् । तर म त संघर्ष गर्ने मान्छे हुँ,’ उनी भन्छन् । भूकम्प नआउन्जेल शंखमूलमै उनको डेरी पसल थियो । शंखमूलमा हुँदा राम्ररी चलेको पसल भूकम्पले भत्किएपछि उनले मध्यबानेश्वरलाई व्यापारको स्थल बनाएका थिए ।

भूकम्पमा भत्किएको घर पुनर्निर्माण गरेपछि धनधनीले साढे ७ हजारको मासिक भाडालाई कैयौं गुणा बढाए । ‘भाडा तिर्न सक्दिनँ भनेर पसल मध्यबानेश्वर सारेको थिएँ,’ उनी भन्छन्, ‘पसल चल्न छाड्यो अनि पठाओको राइडर बनें ।’

लकडाउनका कारण राइड सेयरिङ सेवा बन्द भएपछि पठाओले एक सातादेखि खाद्यान्न डेलिभरीको काम थालेको छ । एक सातादेखि कार्की पठाओबाट घरघरमा खाद्यान्न डेलिभरी गरिरहेका छन् । रिङरोडभित्र डेलिभरी गरेको १ सय रुपैयाँ र रिङरोडबाहिर डेलिभरी गरेको १ सय ५० रुपैयाँ पाउँछन् । यसमा पेट्रोल खर्च र मोबाइल खर्च कटाएर केही मात्र पैसा बच्ने उनको भनाइ छ । ‘पीपीई, मास्क, सेनिटाइजर लगाएर डेलिभरी गर्न जान्छु,’ उनी भन्छन्, ‘त्यही पनि डरले आङ सिरिङ हुन्छ ।’

कार्कीको जस्तै व्यथा छ, ४२ वर्षीय राजेशकुमार श्रेष्ठको पनि । दुई वर्षअघिसम्म पेन्टरका रूपमा काम गर्ने श्रेष्ठले त्यसयता टुटल राइडरको परिचय बनाएका थिए । दैनिक १ हजारदेखि १५ सय रुपैयाँसम्म आम्दानी गर्ने उनको आय २ महिनायता शून्यमा झरेको छ । बचत गरेको पैसा पनि सकिएको छ ।

पुख्र्यौली घर डिल्लीबजार भए पनि उनी ललितपुरको सानेपामा डेरा गरी बस्छन् । लकडाउनयता उनले ललितपुर उपमहागरपालिका–२ बाट ५ किलो चामल, एक प्याकेट नुन र अन्य केही सामग्री राहत पाएका थिए । ‘५ जनाको परिवारका लागि त्यति राहतले कति दिन पुग्थ्यो र ?’ उनी भन्छन्, ‘लकडाउन सुरु हुने बेलामा एकैपटक धेरै सामान किन्दा आफूसँग भएको पैसा पनि सकियो र सामान पनि सकिन लाग्यो । लकडाउन अब एक महिनासम्म पनि भइरह्यो भने त बिजोग हुन्छ ।’

लकडाउनका कारण २ महिनादेखि देशभर यातायात क्षेत्र ठप्प हुँदा राइड सेयरिङबाट आम्दानी गर्नेहरु मात्रै होइन, उपत्यकामा ट्याक्सी चलाइरहेकाहरु पनि निकै मारमा छन् । उपत्यकामा भएका करिब १५ हजार ट्याक्सी चालकको आय पनि लकडाउनमा शून्य छ ।

२ वर्ष कतार बसेर फर्किएका वीरबहादुर तामाङले नेपाल फर्किएर गत दसैंमा ट्याक्सी किनेका थिए । आधा पैसा आफ्नो र आधा पैसा बैंकबाट ऋण लिएर ३३ लाख रुपैयाँमा उनले ट्याक्सी किनेका हुन् । ऋण चुक्ता गर्न उनले मासिक ३५ हजार बैंकलाई बुझाइरहेका थिए ।

ललितपुरको ठेंचुमा बस्दै आएका उनी लकडाउनअघि दैनिक २ हजार देखि २ हजार ५ सयम्म कमाइ हुने गरेको बताउँछन् । उनले आफ्नो ट्याक्सी राइड सेयरिङ सेवा दिने प्लेटफर्म पठाओमा आबद्ध गराएका थिए । ‘नाकाबन्दीका बेलामा बरु ठीक थियो, जसोतसो गाडी चलिरहेको थियो,’ उनी भन्छन्, ‘अहिले त त्योभन्दा नि खत्तम भयो ।’

कतारबाट फर्किएर ट्याक्सी चलाउन थालेका तामाङ जस्तै कोभिड–१९ को प्रभाव कम भएसँगै विदेशबाट फर्किने धेरै नेपाली रोजगारीका लागि यस्तै मोबिलिटी क्षेत्रमा संलग्न हुने सम्भावना उच्च भएको टुटलका प्रमुख कार्यकारी अधिकृत शिक्षित भट्टको टिप्पणी छ । ‘कोभिड–१९ का कारण धेरै नेपाली फर्किंदै छन्,’ उनी भन्छन्, ‘उनीहरु राइड सेयरिङजस्तै स्वतन्त्र रूपले काम गर्न पाइने खालका काममा जोडिन्छन् ।’

पठाओका क्षेत्रीय निर्देशक असीममान सिंह बस्न्यात आफ्नो प्लेट–फर्मममा ६० हजार मानिस जोडिएको बताउँछन् । ‘कोही फुल–टाइम र कोही पार्ट–टाइम राइडका रूपमा जोडिएका छन्,’ उनी भन्छन् । पछिल्लो समय ट्याक्सीको सेवा पनि सुरु गरेको पठाओमा ५ हजार ट्याक्सी आबद्ध भएको उनले जानकारी दिए । टुटलमा २५ हजार राइडर दर्ता भएको भट्टको भनाइ छ ।

आगामी दिनमा अझै बढी मानिस यो क्षेत्रमा आबद्ध हुने भएकाले सरकारले कोभिड–१९ पछिको अवस्थामा यो क्षेत्रलाई फस्टाउने खालको नीति बनाउनुपर्ने उनको तर्क छ । भन्छन्, ‘लकडाउनपछिको केही महिना प्लेटफर्म प्रयोग गरेबापत मेरो कम्पनीले लिने कमिसन नलिन म तयार छु । धेरै मानिस यसमा आबद्ध भए मोबिलिटी बढाउनेखालको नीति सरकारको पनि हुनुपर्छ ।’

राष्ट्रिय श्रमशक्ति सर्वेक्षणका अनुसार नेपाली श्रम बजारमा ७० लाख ८६ हजार जना कार्यरत छन् । तीमध्ये ४४ लाख ११ हजार अनौपचारिक र र २६ लाख ७५ हजार औपचारिक क्षेत्रमा काम गर्छन् । करिब ८५ प्रतिशत कामदार सहरी क्षेत्रमा भएको सर्वेक्षणले देखाएको छ । प्रकाशित : जेष्ठ ८, २०७७ ०८:०१

प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

पहुँचका भरमा कोरोना परीक्षण !

मन्त्री, नेता या अस्पताल निर्देशक चिनेको भन्दै शक्तिको आडमा परीक्षण गराउने बढेका छन् । त्यस्ता व्यक्ति न संक्रमण फैलिएको जिल्लाबाट आएका हुन्छन्, न उनीहरुमा कोरोनाको कुनै लक्षण नै हुन्छ । यदि परीक्षण नगरिदिए कतिपयले आकस्मिक कक्षका चिकित्सकसँग झगडासमेत गर्ने गरेका छन् ।
फातिमा बानु

काठमाडौँ — कोरोना संक्रमणले बढी प्रभावित क्षेत्रमा पीसीआर विधिबाट पर्याप्त परीक्षण नभइरहेका बेला राजधानी र प्रयोगशाला भएको क्षेत्रमा पहुका भरमा परीक्षण गराउने बढेका छन् । संक्रमणको खास जोखिम नभएका र कोरोनाको कुनै लक्षण नभएका व्यक्तिहरुले पहुचका भरमा परीक्षण गराइरहेका छन् ।

जसका कारण जोखिम पहुँच देखाएर कोरोना परीक्षण गराइदिनप्यो भन्दै शुक्रराज ट्रपिकल तथा सरुवारोग अस्पताल टेकु काठमाडौंमा पुहचवाला व्यक्ति आउने गरेका छन् । ती व्यक्ति न संक्रमण फैलिएको जिल्लाबाट आएका हुन्छन् न उनीहरुमा कोरोनाको कुनै लक्षण हुन्छ । उनीहरुले आफ्नो इच्छा अनुसार परीक्षण गरिदिएनन् भनेर उनीहरु आकस्मिक कक्षमा चिकित्सकसँग झगडा गरिरहेका पनि भेटिन्छन् । मन्त्री, नेता या अस्पताल निर्देशक चिनेको भन्दै शक्ति देखाएर देखाएर झगडा गर्ने गरेको आकस्मिक कक्षमा खटिएका एक चिकित्सले बताए ।

‘कोही वडाको चिठि लिएर आउँछन् कोही मन्त्रालयको,’उनले भने,‘जसले जे भने पनि हामीले शंकास्पद व्यक्तिको मात्रै स्वाब संकलन गर्ने हो, अरुलाई सल्लाह दिने हो ।’ पावर देखाएकै भरका केही व्यक्ति लाइन बसेर सेवा लिन मान्दैनन् । सरकारी कर्मचारी, पत्रकार, प्रहरी या जनप्रतिनिधिले अस्पतालमा आएर यस्तो व्यवहार देखाउने गरेको निर्देशक डा.सागरकुमार राजभण्डारीले बताए । ‘हामीले लक्षण देखिएका र जोखिम जिल्लाबाट आएकालाई प्राथमिकता दिन्छौं,’उनले भने, ‘मन्त्रालयको पावर देखाउनेलाई उतै जानुस् भन्छौं ।’ कसैले जिद्दी गरेकै आधारमा परीक्षण गरे स्रोतसाधन खर्च गर्ने बेला नभएको उनले बताए ।

इच्छा र पहुँच भएकै आधारमा जोसुकैले कोरोना परीक्षण गरेर स्रोतसाधन खर्च गर्नु उचित नभएको जनस्वास्थ्य वैज्ञानिक समिर दिक्षितले बताए । अहिलेको अवस्थामा रोगको लक्षण देखिने, क्वारेन्टाइनमा बस्ने संक्रमण फैलिएको ठाउँमा बस्ने या संक्रमितको कन्ट्याक ट्ेरृसिङमा भेटिएकालाई मात्रै परीक्षण आवश्यक भएको उनले बताए ।‘

सांसद, पत्रकार, ट्याक्सी ड्राइभरको टेस्ट भैरहेको सुनिन्छ,’ उनले भने, ‘सिमित स्रोतसाधन भएको अवस्थामा सबैलाई टेस्ट गर्दा भोलि वास्तविक बिरामीले सेवा नपाउने स्थित आउन सक्छ ।’ कसैलाई परीक्षण गराउने इच्छा नै छ भने सरकारले यसको शुल्क तोक्नुपर्ने उनले बताए । मापदण्ड बनाइएर अनावश्यक या पहुँचका आधारमा हुने परीक्षण तत्काल रोक्नुपर्ने उनले बताए । ‘मास्क लगाएर हिँड्दा सम्भावित जोखिमबाट बच्न सकिन्छ,’उनले भने,‘टेस्ट गरेर साध्य छैन, एकपटक टेस्ट गराउँदैमा सँधैका लागि ढुक्क भइने पनि होइन ।’

परीक्षण गर्न सिफारिस माग्न स्वास्थ्य मन्त्रालयमा दिनहुँ मानिसहरु आउने गरेको स्वास्थ्य मन्न्त्रालयका प्रमुख विशेषज्ञ डा.रोशन पोखरेलले बताए । ‘ कहिले औषधि व्यवसायी कहिले, प्रहरी त कहिले पत्रकारले आइरहन्छन्, ’ उनले भने, ‘एक जना प्रहरी संक्रमित भयो भन्दैमा सबैको परीक्षण गर्न आवश्यक छैन, साध्य पनि छैन ।’ घरमा बस्ने या संक्रमति ठाउँमा नगएका मानिसको परीक्षण आवश्य छैन भन्दा पनि नटेर्ने गरेको उनले बताए । अहिलेको अवस्थामा राज्यलाई भार पर्ने काम नगर्न उनले अनुरोध समेत गरे ।

परीक्षणका लागि धेरै जिद्दी गर्नेलाई आरडीटी परीक्षण गराएर पठाउने गरेको उनले बताए । ‘१० जनालाई आरडीटी पोजेटिभ आयो भने एक जनालाई पीसीआरसम्म गर्न सकिन्छ,’ उनले भने, ‘पीसीआर एकपटक गर्दैमा रोग छैन भनेर बस्ने कुरा पनि होइन, समुदायमा परीक्षणबारे चेतनाको स्तर नै बढेन ।’ स्वास्थ्य मन्त्रालयसँग अहिले एक लाख १० हजार पीसीआर परीक्षण गर्ने किट, सामग्री र ८० हजार आरडीटी किट छन् । हाल देशभर हरेक दिन ५ हजार वटा पीसीआर गर्ने क्षमता भएको डा.पोखरेलले बताए । उनका अहिले देशभर दैनिक तीन हजारवटासम्म परीक्षण भइरहेका छन् ।

प्रकाशित : जेष्ठ ८, २०७७ ०७:५७
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×