निःसन्तान उपचार भन्नेबित्तिकै धेरैले ‘इन भिट्रो फर्टिलाइजेसन’ (आईभीएफ) भन्ने सोच्छन् । ‘टेस्ट ट्युब बेबी सोचेकै छैन, त्यहाँसम्म किन जाने ?’ भन्ने प्रश्न धेरैको हुन्छ । निःसन्तान उपचारको सामान्य पद्धति पनि नबुझाउन सकेकाले यो कुरा उठेको हो ।

कुनै जोडी एक वर्षसम्म नियमित रूपमा शारीरिक सम्पर्कमा रहेको छ । कुनै पनि परिवार नियोजन प्रयोग गरेको छैन । तैपनि बच्चा भइरहेको छैन भने सबैभन्दा पहिला हामी त्यस्ता दम्पतीको मूल्यांकन गर्छौं । हामीले पहिलो दुवैको उमेर हेर्छौं । त्यसमा पनि महिलाको उमेर ३५ वर्षभन्दा माथि छ भने उनको परीक्षण सुरु गर्छौं । यस्तै, पुरुषको पनि उमेरअनुसारका विभिन्न परीक्षणहरू हुन्छन् ।

कतिपय अवस्थामा छलफल गरेर काउन्सिलिङ र सामान्य औषधिले नै समस्याको समाधान हुन्छ । त्यसले समस्या समाधान नभएमा हामी ‘इन्ट्रायुटेरस इन्सेमिनेसन’ (आईयूई) बाट सम्भव छ कि भनेर हेर्छौं । त्यसमा पुरुषको शुक्रकिटलाई सफा गरेर राम्रो मात्रामा छानेर पाठेघरभित्र लगेर राखिन्छ । जसका कारण कुनै अवरोधबिना शुक्रकिटले अन्डासँग जोडिन पाउँछ र बच्चा बस्न सहयोग पुग्छ । त्यसरी पनि सम्भव नहुने देखिएमा मात्रै टेस्टट्युब बेबी जसलाई हामी आईभीएफ भन्छौं, त्यसतर्फ सोच्ने हो ।

अर्को कुरा आईभीएफ गर्नेबित्तिकै शतप्रतिशत सफलता प्राप्त हुन्छ भन्ने हुँदैन । यो विषय धेरैलाई बुझाउन जरुरी छ । किनभने विभिन्न वैज्ञानिक अध्ययनले नै यसको सफलता दर वा भनौं बच्चा घरै लैजाने अवस्था ४० देखि ४५ प्रतिशत भनेको छ । नेपालमा पनि त्यही नै हो ।

टेस्टट्युब बेबीको सफलता दर श्रीमान् र श्रीमतीमा दुवैमा भरपर्ने गर्दछ । जसमा उमेर पनि पर्छ । शुक्रकिटको क्वालिटी कस्तो छ ? स्पीड कति छ ? के समस्याका कारण उनीहरूलाई टेस्टट्युब बेबी आवश्यक परेको हो । त्यो सबै हेर्नुपर्छ । नेपालमा आईभीएफका बारेमा जुन दक्ष जनशक्ति आवश्यक पर्छ, त्यसको कमी छ । हामीकहाँ आईभीएफ सेवा सुरु भएको लगभग २५ वर्ष हुन लाग्यो । २०७५ सालमा सरकारले यसलाई विशिष्टीकृत सेवाअन्तर्गत राखेर केही नियमहरू बनाएको छ । एमबीबीएस वा एमडी गरेर एक वर्ष फेलोसिप गरेकाले मात्रै गर्न पाउने भनिएको छ । तर, त्यसले समस्याको सम्बोधन गर्दैन किनभने पहिला नै पढेर वा तालिम लिएर आएर राम्रो काम गरिरहेकाहरू पनि छन् ।