काठमाडौँ — उनी सन् १९५३ मे २९ लाई खुसीको दिनका रुपमा सम्झना गर्न चाहन्छन् । त्यसैले उनले टोलीका ८२ वर्षीय पर्वतारोही लर्ड हन्डसहित १० जना सदस्यसँग त्याङ्बोचेमा पुनर्मिलनको योजना बनाएका थिए । उनलाई आफू १२ हजार फिटमा पनि बस्न नसक्ने भइसकेकामा खिन्न लागेको थियो । भन्छन्, ‘अब त म हिमाली संसारका निम्ति बूढो प्राणी भइसकेँ ।’

सगरमाथा आरोहणका प्रथम नायक सर एडमण्ड हिलारीले ३२ वर्षअघि त्रिभुवन विमानस्थलको एउटा कुनामा बसेर सुनाएको अनुभूतिका केही अंश हुन् यी । सगरमाथा आरोहरोहणको ४० औं वार्षिक उत्सव मनाउन नेपाल आएका हिलारी त्यतिबेला ७३ वर्षका थिए । तर पनि उनी खुम्बु क्षेत्रको त्याङ्बोचेमा टेलिभिजन कार्यक्रममा सगरमाथा आरोहण टोलीसँग वार्ता गर्ने तयारीमा थिए । 

वार्ताका लागि २०४९ चैत १८ गते विमानस्थलमा लुक्लाका लागि हेलिकोप्टर कुरिरहेका सर्वोच्च शिखरका प्रथम हिमनायक हिलारीले कान्तिपुरसँगको संक्षिप्त कुराकानीमा २०४६ पछि नेपालमा भएको राजनीतिक परिवर्तनदेखि खुम्बु क्षेत्रमा शेर्पा समुदायको संस्कृति र उन्नतिसम्मको अनुभव सुनाउँदै भनेका थिए, ‘खुम्बु क्षेत्रमा सडक लैजाने सपना देख्नु हुँदैन । त्यस्तो भयो भने शेर्पाहरू आफ्नो सुन्दर घरबारी छोडेर सडक किनारमा झुप्रो बारेर बस्नेछन् ।’

सडक पुर्‍याउँदा फोहर नै फोहर हुने र पहिरो जाने समस्या पनि उत्तिकै बढ्ने उनको जिकिर थियो । तर उनले लुक्ला विमानस्थल पक्की बनाउन भने सुझाएका थिए । विमानस्थल कच्ची भएका कारण विमान तीन पटक दुर्घटना भएको उनले सुनाए । ‘केही विशेषज्ञहरुले हिमाली भागमा आणविक भट्टी बनाएर यस भेगको इन्धन आपूर्तिलाई सहज बनाउने योजना बनाएको सुनेर म निकै चिन्तित छु,’ उनले भनेका थिए, ‘हिमालमा आणविक भट्टीको सोचाइ डरलाग्दो सनक हो ।’

साना विद्युत् आयोजना भए पनि अपर्याप्त भएकाले सोलार, हिटर र मट्टीतेलको प्रयोग बढाउनुपर्ने सुझाव उनले दिएका थिए । हिमाली क्षेत्रमा व्यापक रूपमा वृक्षरोपण गर्नुपर्ने पनि उनको सुझाव थियो । 

हिलारीले स्थापना गरेको हिमालय ट्रस्टले त्याङ्बोचेमा गुम्बा, खुम्जुङ विद्यालय, खुण्डे अस्पताल, वन परियोजना निरीक्षण गर्ने योजना बनाएका छन् । खुम्बु क्षेत्रमा बिरामी परेपछि उनलाई दुई वर्षअघि हेलिकोप्टरबाट उद्धार गरिएको थियो । त्यसैले उनले आफूलाई हिमाली संसारका निम्ति बूढो प्राणी भनेका थिए । 

सगरमाथा चढेपछिको चार दशकमा उनी कति पटक नेपाल आए, याद त छैन तर सम्झन्छन्, ‘पञ्चायतमा प्रधानपञ्च भएकाहरु धेरै जना बहुदलपछि गाउँ विकास समितिको अध्यक्ष हुनुभएछ ।’