आफ्नै काखमा हुर्किएको भेडा मर्दा सारै नमज्जा लाग्छ
गोरखा — चुमनुब्री गाउँपालिका–३ सिर्दिवासको न्याकगाउँमा मेरो बसोबास छ । यो गोरखाको लेक हो । यहीँ जन्मिएर दुःखमै हुर्किएँ । पढ्नका लागि लेकमा स्कुल थिएन । गुजाराका लागि बुवाले भेडा पाल्नु भएको थियो । सानैदेखि म पनि भेडाको गोठ आउने जाने गर्थें । त्यही १६/१७ वर्षको उमेरमा विवाह भयो । बिहेवारी गरेपछि व्यवहारले च्याप्यो । अनि त म पनि भेडा पाल्नतिरै लागेँ । अहिले ४० वर्ष भइसक्यो । भेडाको पछिपछि दौडिरहेको छु ।
अहिले ६० वर्षको भएँ । यतिन्जेल भेडी गोठालोबाहेक नोकरी गरिएन । खेतीपाती गर्ने सुर नै भएन । सानैदेखि भेडाको पछि दौडिएर होला– वनमै हिँड्ने, वनमै बास बस्ने बानी परिसक्यो । अहिले मसित ७० वटा भेडा छन् । लेकबेसी गर्दै भेडाको स्याहार गर्दैमा दिन बित्छ । कहिले पूर्व पुग्छु त कहिले पश्चिम । बास बस्ने कुनै ठेगान हुँदैन । सिर्दिवास क्षेत्रका चार/पाँच वटा खर्कमा भेडा पुर्याउँछौं । हिँडेर ५/६ दिन लाग्ने ठाउँसम्म लेक छ । चामल, कोदोको पिठो, ओड्ने ओछ्याउने सबै बोकेर भेडाको पछिपछि कुद्ने हो ।
जंगलमै आगो फुक्यो, त्यहीँ बास बस्यो । भेडाले घाँस पाएको बेला कतै दुई सातासम्म एकै स्थानमा बास बस्नुपर्छ । कुनै दिन एकै रात पनि एक ठाउँमा बस्न पाइँदैन । ५/६ वटा गाई पनि छन् । भेडा गाउँको खर्कमा मात्र होइन, लमजुङसम्म चराउन पुर्याउने गरेको छु । पहिले यही गाउँका १५/१६ जनाको भेडीगोठ थियो । अरूले दुःख भएर भेडापालन छाडे । म सहित चार जना भने अझै भेडा पालेर नै निर्वाह गर्छौं । भेडा पाल्न सारै दुःख छ । स्याहार्न पर्यो, भुत्ला बढ्छ काट्न पर्यो । बिरामी पर्छन्, हेर्न पर्यो ।
कति भेडाका बच्चा त के रोगले हो, त्यसै मर्छन् । यसरी आफ्नै काखमा हुर्किएको भेडा मर्दा सारै नमज्जा लाग्छ । दुःख छ, भेडा मर्यो भनेर पनि यो काम छाड्न मन लाग्दैन । तीन छोरा, दुई छोरी यही भेडा पालेर हुर्काएँ । जेठो छोरोलाई भेडाको पालो दिन लगाउँदा पढाउन पाइनँ । दुई छोरालाई पढाउँदै छु । नुन, तेल, चामल सबै किन्ने यही भेडा बेचेको पैसाले हो । कसै गरे पनि महिनामा १०/१५ हजार खर्च त भइहाल्दो रहेछ ।
हाम्रो गाउँमा धान खेती हुँदैन । चामलदेखि हरेक थोक किन्ने हो । कोदो, मकै बारीमा हुन्छ । महिनामा एक/दुई बोरा चामल किने टरिहाल्छ । खर्च भनेको नै खानमा हो । वनमा हिँड्ने म लगाउन त नफाटेको भए जस्तो लगाए पनि चलिहाल्छ ।
एउटा साँढ बेच्न पाए २५/२६ हजार आउँछ । सानो ठूलो हेरेर भाउ हुन्छ । कुनैलाई १२/१३ हजारमा पनि बेच्नुपर्छ । महिनामा एउटा भेडा बेच्न सके घरको गर्जो टर्छ । धेरैले पाल्न छाडेर पनि होला, भेडा बिक्री गर्न त्यति धेरै समस्या छैन । कोही बेला त ग्राहक लेकमै आइपुग्छन् । छोराहरूलाई पढाउन, चाडपर्वमा एकसरो लुगा किन्न यही भेडा बेचेको पैसाले पुगेको छ । शरीरमा त्यस्तो ठूलो बिमार छैन । हिँड्दा लागेको चोट त गाउँघरकै जडीबुटीले पनि ठिक पारिहाल्छ । दुःख भनेको नै वनमै हिँड्ने काम हो । बानी परेर होला यही वन, यही लेक प्यारो लाग्छ ।
श्रीमतीलाई पनि बुढ्यौली लाग्दै गयो । छोराहरू पढ्दै छन् । अहिले मलाई भेडा हेर्न पालो दिने मान्छे छैन । घरमा मुस्किलले एक रात आएर बस्न पनि समस्या छ । बर्खाको बेला गाउँ नजिकै भेडा झारेको बेला घर बस्न पाइन्छ । अरू बेला गाउँकै साथीको भेडामा मिसाएर पालो लगाएर कहिलेकाहीँ एक रातलाई घर पुग्ने गर्छु । श्रीमतीले खर्च सकिएका बेला खेताला खोजेर ज्याला दिएर चामल, नुन, तेल गोठमै पठाउँछिन् । नत्र घरका कोहीको फुर्सद भए ल्याइदिन्छन् । ४० वर्षदेखि वनमा बितेको जिन्दगी भएर मेरो मन वनमै रमाएको छ ।
प्रस्तुति : हरिराम उप्रेती
