मेलम्चीको उल्लासमा बिर्सिइएका अनुहार- समाचार - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

मेलम्चीको उल्लासमा बिर्सिइएका अनुहार

बेपत्ता व्यक्तिको आशंका गरिएको कंकालको डीएनए अझै परीक्षण हुन सकेन
ज्यान गुमाएका इन्जिनियरको परिवारले केही राहत पाएनन्
जनकराज सापकोटा

काठमाडौँ — मेलम्चीको मुहान भएको हेलम्बु गाउँपालिका–१, अम्बाथानको १७ नम्बर गेट गत असार ३० मा फुट्दा पानीले इन्जिनियर सतीश गोइत र सवारी चालक राधाकृष्ण थापामगरलाई बगायो । यो घटनाको आठ महिना २० दिनपछि गत शुक्रबार राष्ट्रपति विद्यादेवी भण्डारीले मेलम्ची खानेपानी आयोजनाको पानी वितरणको उद्घाटन गरिन् ।

सिन्धुपाल्चोकको हेलम्बु-१ अम्बाथानमा गत असार ३० गते मेलम्ची खानेपानी आयोजनाको मुख्य सुरुङको १७ नम्बर गेट भत्किंदा पानीले बगाएको गाडी। दायाँ तस्बिरमा इन्जिनियर सतीश गोइत (माथि) र चालक राधाकृष्ण थापामगर (तल) ।

त्यसयता मेलम्चीको पानी काठमाडौं ल्याएको जस लिने राजनीतिक भाषण सार्वजनिक वृत्तमा बाक्लिएका छन् । तर यही मेलम्चीकै पानी ल्याउने क्रममा ज्यान गुमाएका इन्जिनियर र बेपत्ता चालकबारे कसैले बोल्ने ‘कष्ट’ गरेनन् ।

हराएका सवारी चालक राधाकृष्णको दाहसंस्कार परिवारले शवबिनै गरिसकेको छ । शव नभेटिँदै घटनाको ५ महिना १० दिनपछि गत फागुन १० मा खानेपानीमन्त्री मणिचन्द्र थापा, युवा तथा खेलकुदमन्त्री दावा तामाङ र सहरी विकास राज्यमन्त्री रामवीर मानन्धर हतारका साथ मेलम्चीको मुहानस्थल पुगेका थिए । तीनै जनाले कन्ट्रोल कक्षको स्विच थिचेर उद्घाटन गरेपछि अस्थायी डाइभर्सनबाट सुरुङको मुख्य गेटसम्मको २ सय ७० मिटर पानी बग्यो । त्यसपछि मेलम्चीको पानी काठमाडौंसम्म ल्याइपुर्‍याउने काम विभिन्न चरणमा चल्यो ।

घटना हुँदा राधाकृष्णका छोरा संगम मलेसियामा थिए । कोरोना संक्रमणको दर तीव्र बनेकाले मलेसिया–काठमाडौं उडान भन्नेबित्तिकै हुने अवस्थामा थिएन । घटनाको दुई सातापछि बल्लतल्ल उनी नेपाल आए । सुरुवाती दिनमा सुरक्षा निकायले पनि राधाकृष्णको शव खोज्न चासो देखाएको थियो । आफन्तले घटनापछि ४/५ दिनसम्म सम्भावित स्थानमा शव खोजेका थिए । तर समय बित्दै जाँदा खोजीको चासो पनि हट्दै गयो । राधाकृष्णको मृत्यु भएपछि आयोजनाको परामर्शदाताका रूपमा काम गरिरहेको स्पेनको इप्टिसा बेट्स जेभी कम्पनीका तर्फबाट संगमले रेकर्ड किपरको जागिर पाएका छन् ।

उनको परिवारलाई कम्पनीले कामदार बिमाबापतको १० लाख रुपैयाँ थमाएको छ । संगमले भने, ‘त्यसबाहेक अरू क्षतिपूर्ति वा सम्झिने कुनै काम भएको छैन ।’ मेलम्ची आयोजनाका प्रवक्ता राजेन्द्रप्रसाद पन्तले इन्जिनियर सतीशकृष्ण र सवारी चालक राधाकृष्ण दुवै सिनो हाइड्रोमार्फत काम गरेकाले आयोजनाले कुनै क्षतिपूर्ति नदिएको बताए । उनले भने, ‘उचित किसिमले सम्बोधन गरिदिनुहोला भनेर कम्पनीलाई पत्राचार भने गरेका थियौं ।’

मेलम्ची खानेपानी आयोजना : सुरुङको गुणस्तरमाथि छानबिन

संगमकी आमा विस्तारै पति वियोगबाट बाहिर निस्कने प्रयासमा छिन् । संगमले भने, ‘जेनतेन मन बुझाए पनि शव नभेटिएसम्म फर्केर घर आउनुहुन्छ भन्नेजस्तो हुँदो रहेछ ।’ उनले घटना भएको यतिका महिना भइसक्दा पनि राज्यले बुबालाई नसम्झिएको गुनासो सुनाए । उनले भने, ‘मेलम्चीको पानी काठमाडौं लैजान ठूलठूला कर्मचारीको जस्तै मेरो बुबाको पनि योगदान थियो । कम्तीमा बुबाको योगदान सम्झिदिए हुन्थ्यो ।’

घटनाको करिब डेढ महिनापछि घटनास्थलबाट केही पर भीमटार–सिपाघाट क्षेत्रमा एउटा कंकाल भेटिएको थियो । जिल्ला प्रहरी कार्यालय काभ्रेका प्रहरी अधिकारीले उक्त कंकाल राधाकृष्णको हो भनेर लख काटे पनि त्यसलाई पुष्टि गर्ने आधार थिएन । मेलम्ची खानेपानी आयोजनाका प्रवक्ता पन्तले डीएनए परीक्षणका लागि कंकालको नमुना पठाइएको बताए । संगमका अनुसार कंकाल भेटिएपछि उनी र उनकी आमालाई डीएनए म्याचिङका निम्ति भन्दै रगतको नमुना दिन बोलाइएको थियो । उनले भने, ‘अस्पतालमै गएर आमा र मैले रगतको नमुना दिएका थियौं । खै अहिलेसम्म केही खबर गरेका छैनन् ।’

आयोजनाका सामाजिक विकास विज्ञ शम्भु कट्टेलले डीएनए परीक्षणका निम्ति नमुना राखेर कंकाल प्रहरीले नष्ट गरिदिएको बताए । उनले भदौ अन्तिम सातातिर डीएनए परीक्षणका निम्ति प्रहरीको विधि विज्ञान प्रयोगशालामा नमुना पठाइएको भए पनि अहिलेसम्म रिपोर्ट हात नपरिसकेको बताए । उनले भने, ‘विधि विज्ञान प्रयोगशालामा अहिले डीएनए टेस्ट गर्ने केमिकल सकिएकाले परीक्षण नभएको कुरा आयो । यसबारे प्रहरीसँग तारन्तार बुझिरहेका छौं ।’

मेलम्ची सुरुङ : सात दिन पनि टिकेन अडिटको मुख्य गेट

घटनापछि खानेपानी मन्त्रालयका सहसचिव रमाकान्त दवाडीको संयोजकत्वमा गठन गरिएको समितिले प्रतिवेदन तयार पारेको थियो । प्रतिवेदनमा ढोका भत्किनुमा आयोजना, परामर्शदाता र ठेकेदार कम्पनीलाई जिम्मेवार ठहर्‍याइएको छ । प्रतिवेदनमा जे लेखिए पनि घटनाको करिब नौ महिना हुँदा पनि न कोही दोषी ठहर भएका छन् न त कसैमाथि कुनै कारबाही नै गरिएको छ । चालक राधाकृष्णका छोरा संगमले भने, ‘खै के कारणले त्यस्तो दुर्घटना भयो र बुबा घटनामा पर्नुभयो, हामीलाई कसैले केही बताएको छैन ।’

उक्त ढोका भत्किएकै कारण आयोजनाको निर्माण तोकिएभन्दा सात महिना ढिलो भयो । घटनाको विषयमा राष्ट्रिय सभाअन्तर्गतको राष्ट्रिय सरोकार तथा समन्वय समितिको बैठकमा पनि सांसदहरूले प्रश्न उठाएका थिए । साउन १५ मा मन्त्रालयले तयार पारेको प्रतिवेदन अख्तियार दुरुपयोग अनुसन्धान आयोगलाई बुझाइयो । अख्तियारका सहायक प्रवक्ता वेदप्रसाद भण्डारीलाई यसबारे जिज्ञासा राख्दा उनले केही बताएनन् ।

मेलम्चीको मुख्य सुरुङ मार्गभित्र गेट फुटेपछि निस्किएको पानीले क्षति पुर्‍याएको अडिट र हेडवर्क्सस्थल हेर्दै आयोजनाका कर्मचारी (माथि) र सुरुङभित्रैदेखि बगेर आएको गाडी । फाइल तस्बिर : अनिश तिवारी/कान्तिपुर

इन्जिनियर सतीशकृष्णका दाइ आतिश प्रदेश २ का कानुनमन्त्री ज्ञानेन्द्रकुमार यादवको सवारी चालक हुन् । घटनाको दिन उनी कार्यालयको काममा जनकपुरमै थिए । घटना भएको करिब डेढ घण्टापछि आयोजनामै काम गर्ने सतीशका साथीले उनलाई दुर्घटनाबारे बताएका थिए । खबर सुनेपछि ओठतालु सुकेको उनले सुनाए । नसुकोस् पनि किन, सतीशकृष्णलाई भारतको चण्डीगढमा इन्जिनियरिङ पढाउनका लागि खर्च जुटाउन उनले ४ वर्ष साउदी अरबमा काम गरेका थिए । उनले भने, ‘३५ लाख खर्च गरेर भाइलाई इन्जिनियर बनाएका थियौं । उसको पढाइको ऋण पनि तिरिनसक्दै यस्तो घटना भयो ।’

घटनाबारे थाहा पाएको साँझ उनी आफन्तसँग गाडी रिजर्भ गरेर घटनास्थल लागेका थिए । भोलिपल्ट बिहान ६ बजे उनीहरू पुग्दा सशस्त्र प्रहरीको टोलीले सतीशको शव खोजिरहेको थियो । थप उद्धार टोली आउँदै छ भन्ने सुनेपछि उनीहरू घटनास्थल नजिकै बसे । दिउँसो ४ बजेतिर भाइको शव भेटियो । आयोजनाका कर्मचारीले उनलाई दाहसंस्कार खर्च भन्दै एक लाख रुपैयाँ थमाए । त्यही राति १० बजे उनी भाइको शव लिएर जनकपुर हिँडे । भोलिपल्ट बिहान गंगासागरमा भाइको सद्गत सकियो ।

घटनाको केही सातापछि सतीशको परिवारलाई सिनो हाइड्रोले बिमाबापतको रकम बुझ्न बोलायो । १० लाखको बिमा भए पनि उनीहरूलाई घटनालगत्तै किरिया खर्च भनेर दिइएको १ लाख कटाएर ९ लाख दिइयो । आतिशले भने, ‘न हामीलाई कसको गल्तीले मेरो भाइको ज्यान गयो भनेर बताइयो । न बिमाबाहेकको अरू राहत नै दिइयो ।’ घटनापछि उनले खानेपानी विभागको अस्थायी सवारी चालकको जागिर भने पाए । मृतकका बाबु स्थानीय सरकारी स्कुलका निमावि तहका शिक्षक अमर किशोर लाउँलाउँ खाउँखाउँको उमेरमा ज्यान गुमाएको छोरालाई सम्झेर दिन बिताइरहेका छन् ।

कसरी फुट्यो मेलम्चीको मुख्य गेट ?

आतिशको परिवारले केही राहत मिल्छ कि भनेर प्रदेश २ का मुख्यमन्त्रीलाई पनि पत्र लेखेको थियो । तर प्रदेश सरकारले घटना वाग्मती प्रदेशमा भएका भन्दै राहत दिन नसकिने बतायो । उनले चित्त बुझाएको भाकामा भने, ‘हामीले कसैलाई चिनेको छैन । कसैले थप केही सोधेको पनि छैन । भाइको ज्यान गए पनि उसले गरेको कामले गर्दा काठमाडौंको मान्छेले पानी खान पाएछन् ।’

काठमाडौंवासीलाई पानी खुवाउन दुई दशकदेखि राष्ट्रिय गौरवको आयोजनाका रूपमा अघि बढाइएको र हरेक सरकारको चुनावी नारा बनेको मेलम्ची खानेपानी आयोजनामा कार्यरत कर्मचारीले ज्यान गुमाउनुको यकिन कारण पत्ता लगाउने विषय कसैको प्राथमिकतामा परेको छैन । करिब २९ अर्ब रुपैयाँ खर्च भइसकेको आयोजनामा उक्त घटना हुनुको जिम्मेवार को थियो ? उनीहरूलाई सम्झिने कसले ? जिम्मेवार निकायको सरोकारबाट यो विषय हराएपछि सम्बन्धित परिवारलाई यही प्रश्नले घोचिरहेको छ ।

यसरी भएको थियो दुर्घटना

अनिश तिवारी (सिन्धुपाल्चोक)

बहुप्रतीक्षित मेलम्ची खानेपानी आयोजनाको मुहानस्थल हेलम्बु–१, अम्बाथानमा ‘रिभिनिङ पार्ट’ र गेट नम्बर १७ लाई तयारी राख्नेलगायतका काम हुँदै थिए । सुन्दरीजलसम्म पानी लैजानका लागि महत्त्वपूर्ण मानिने मुख्य सुरुङको मेन गेट अर्थात् गेट नम्बर १७ लाई बलियोसँग लगाउन ३ सातासम्म लाग्ने जानकारी मेलम्ची खानेपानी आयोजनाले दिएको थियो । यता मुख्य सुरुङको गेट नम्बर १७ सम्म पानी पुर्‍याएपछि मुहानस्थलमा कर्मचारीलगायत सबै उत्साहका साथ आयोजनामा खटिरहेका थिए ।

साताअघिदेखि गेट नम्बर १७ र गेट भल्भमा केही समस्या देखिएकाले दिउँसो १२ बजेतिर दुई इन्जिनियरसहित हेल्पर र प्राविधिक सवारी लिएर सुरुङभित्र बुझ्न गए । टोलीमा साइट इन्जिनियर शेखर खनाल, सब हेल्पर पेम्बा लामा, सवारी चालक राधाकृष्ण थापामगर र इन्जिनियर सतीशकृष्ण गोइत थिए । उनीहरूले सुरुङको प्राविधिक समस्या नियाल्दै थिए । सुरुङबाट एक्कासि ड्याम्म आवाज आयो । आयोजनाका कर्मचारी र केही परका गाउँलेमा खैलाबैला मच्चियो । उनीहरू अम्बाथान हेडबक्सस्थलमा जम्मा भए । सुरक्षाकर्मी आइपुगे । एकैछिनमा गेट नम्बर १७ भत्काएर आएको बाढीले सुरुङ, गेट र अन्य संरचना ध्वस्त भत्काउँदै लग्यो । हेर्दाहेर्दै चालक थापामगरले चलाउने गरेको बा१झ १७६४ नम्बरको रातो स्कार्पियो बाढीले बगाएर मेलम्चीमा मिसायो । साइट इन्जिनियर शेखर खनाल, सब हेल्पर पेम्बा लामा त्यही बाढीमा भेलमा बग्दै गरेको देखेपछि सुरक्षाकर्मी र स्थानीयले बग्दाबग्दै उद्धार गरे ।

मेलम्चीमा प्राथमिक उपचारपछि उनीहरूलाई श्री एयर लाइन्स हेलिकप्टरबाट उद्धार गरेर उपचारार्थ काठमाडौंको ग्रान्डी अस्पताल लगियो । त्यतिखेर सुरुङबाट काठमाडौंको सुन्दरीजल जोड्ने सुरुङमार्गको ‘जिरो ग्रेनेज’ देखि ८ सय मिटरसम्म पानी पठाइएको थियो । आयोजनाका एक प्राविधिकका अनुसार मुख्य सुरुङबाट गेट फुटेर फर्किएको पानीको बाढीले बीचको गेट भल्भ टुटाएर मुख्य सुरुङसँग बीचमा जोडिने सहायक अम्बाथन अडिटबाट निस्किएको थियो । ‘त्यही क्रममा उनीहरूलाई बीचैबाट बगाएको हो, गेट नम्बर १७ मा त सुरुदेखि समस्या देखिएको थियो,’ एक प्राविधिकले भने ।

उनका अनुसार मेलम्ची आयोजनाको ग्याल्थुम, सिन्धुदेखि अम्बाथानसम्म ३ वटा अडिट पानी बालुवा थिग्राएर फाल्न बनाइएका छन् । ‘मान्छे र सवारी छिर्ने सुरुङबाट एक्कासि बाढी आउनु, बीचैमा अडिटसँग जोडिएको गेट भल्भको नट वा गेट कुनै कारणले खुस्किनु जस्ता समस्या देखिन्छ,’ उनले भने ।

प्रकाशित : चैत्र २६, २०७७ ०७:०१
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

१६ कम्पनीको ६ अर्ब रुपैयाँको आईपीओ आउँदै

कान्तिपुर संवाददाता

काठमाडौँ — सेयर बजारले हरेक दिन नयाँ रेकर्ड बनाइरहेका बेला थप १६ कम्पनीले प्राथमिक सेयर (आईपीओ) निष्कासन गर्न लागेका छन् । सेयर निष्कासन अनुमतिका लागि ती कम्पनीले नियामक निकाय धितोपत्र बोर्डमा आवेदन दिइसकेका छन् ।

सामान्यतया बोर्डबाट अनुमति पाएको दुई महिनाभित्र सेयर निष्कासन गरिसक्नुपर्ने कानुनी व्यवस्था छ  । सेयर निष्कासनका लागि बोर्डमा आवेदन दिएका १६ कम्पनीले ५ अर्ब ८८ करोड ५० लाख रुपैयाँ बराबरको ५ करोड ८८ लाख ५० हजार

कित्ता सेयर निष्कासन गर्ने जनाएका छन् । तीमध्ये १३ वटा जलविद्युत् र ३ वटा अन्य समूहअन्तर्गतका कम्पनी छन् । जलविद्युत् कम्पनीमध्ये प्रायःले स्थानीय र बाँकीले सर्वसाधारणका लागि सेयर निष्कासन गर्न लागेको बोर्डले जनाएको छ  ।

आवेदन दिएका जलविद्युत् समूहका कम्पनीमध्ये साहस ऊर्जा लिमिटेड, सामलिङ पावर कम्पनी, बुद्धभूमि नेपाल हाइड्रोपावर, सयपत्री हाइड्रोपावर, बलेफी हाइड्रोपावर, ग्रिन भेन्चर लिमिटेड, अपर सोलु हाइड्रो इलेक्ट्रिक कम्पनी, हिमालयन हाइड्रोपावर लिमिटेड, मध्यभोटेकोसी जलविद्युत्, न्यादी हाइड्रोपावर, सीईडीबी हाइड्रोपावर डेभलपमेन्ट कम्पनी र विन्ध्यवासिनी हाइड्रोपावर डेभलपमेन्ट कम्पनीले स्थानीय तथा सर्वसाधारणका लागि गरेर दुवैखाले सेयर निष्कासन गर्नेछन् । मैलुङ खोला जलविद्युत्ले भने सर्वसाधारणका नाममा सेयर निष्कासन गर्नेछ ।

जलविद्युत्बाहेक अन्य तीन कम्पनीमा मनकामना स्मार्ट लघुवित्त वित्तीय संस्था, जीवन विकास लघुवित्त वित्तीय संस्था र डिस मिडिया नेटवर्क छन् । यी कम्पनीले सर्वसाधारणका लागि सेयर निष्कासन अनुमति मागेका छन् ।

पछिल्ला दिनमा दोस्रो बजारमा सूचीकृत हुने नयाँ कम्पनीमा जलविद्युत् धेरै छन् । कम्पनी थपिएसँगै बजारमा जलविद्युत् क्षेत्रको बाहुल्य पनि बढ्दै गएको छ । हाल सेयर बजारमा ३८ वटा जलविद्युत् कम्पनी सूचीकृत छन् ।

सेयर निष्कासनका लागि आवेदन दिएका संस्था जोड्दा ५० हाराहारी पुग्ने देखिन्छ । सेयर निष्कासन गरिसके पनि सूचीकृत नभएका, निष्कासन तयारीमा रहेका र निष्कासन अनुमतिका लागि आवेदन दिएका कम्पनी संख्या हेर्दा चालु वर्षभित्रै सेयर बजारमा सूचीकृत कम्पनी तीन दर्जनभन्दा बढी पुग्ने जानकारहरू बताउँछन् ।

निर्माणको चरणमा धेरै जलविद्युत् कम्पनी रहेकाले पनि पछिल्ला दिनमा सेयर जारी गर्नेमध्ये तिनै कम्पनी देखिएका छन् । हाल सेयर बजारको कुल कारोबारमा जलविद्युत् समूहको हिस्सा औसत करिब ४ प्रतिशत मात्र छ । सूचीकृत कम्पनी संख्या बढेपछि एकातिर कुल कारोबारमा जलविद्युत् समूहको हिस्सा थपिनेछ भने अर्कातिर लगानीकर्ताले लगानी विविधीकरण (पोर्टफोलियो म्यानेजमेन्ट) सुविधा पाउने बताइएको छ । जलविद्युत् कम्पनीले कम्तीमा १० प्रतिशत सेयर आयोजना प्रभावित स्थानीयलाई दिनुपर्ने कानुनी व्यवस्था छ ।

स्थानीयलाई सेयर बाँडफाँटपछि सर्वसाधारणका लागि सेयर निष्कासन गर्नॅपर्छ । लकडाउनअघि सेयर बजारमा जलविद्युत् कम्पनीको सेयरमा लगानीकर्ताको आकर्षण कम थियो । यही कारण लामो समय डेढ दर्जनभन्दा बढी जलविद्युत् कम्पनीको सेयर अंकित मूल्य १ सयभन्दा कम थियो । तर लकडाउनपछि खुलेको बजारमा परिस्थिति बदलिएको छ । अरू कम्पनीको तुलनामा जलविद्युत् कम्पनीमा लगानीकर्ताको आकर्षण बढेको छ ।

यही कारण सेयर मूल्य धेरै बढ्ने कम्पनीमा अधिकांश जलविद्युत् नै छन् । सेयर मूल्य धेरै कम भएको समयमा जलविद्युत् समूहका कम्पनीमा लगानी गरेका लगानीकर्ताले अहिले राम्रो मुनाफा आर्जन गर्न सफल भएको सेयर ब्रोकरहरू बताउँछन् ।

प्रकाशित : चैत्र २६, २०७७ ०६:२९
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×