काम गर्न मात्रै कुनै गाह्रो छैन तर त्यसलाई पैसामा बदल्न कठिन रहेछ
दाङ — मैले सानैदेखि सुन्दै आएको थिएँ, हलो जोते खान पाइन्छ । यही भनाइले मेरो मनमा जरा गाडेको थियो । त्यसकारण मैले बाल्यकालदेखि कृषिबाहेक अरु केही गरिनँ । हलो छोड्दै छोडिनँ । अहिले पनि त्यस्तै लाग्छ । हलोजुवा र खेती मेरो जीवनको आदर्श हो । म अहिले राप्ती गाउँपालिका–५ कालापानीमा बस्छु । ५२ वर्षको भइसको तर खेतबारीमा नियमित खट्छु ।
सुरुमा बंगलाचुली गाउँपालिकाको कोला भन्ने ठाउँमा बस्थेँ । त्यहाँबाट बसाइँसराइ गरेर २०४५ सालमा कालापानी झरेको हुँ । तराई झरेर पनि खेती नै गरेँ । मैले कहिल्यै पनि ज्याला–मजदुरीजस्ता कुनै पनि काम गरिनँ । हलोबाहेक अरुमा विश्वासै लागेन ।
आफ्नै खेतीपाती गरेर जीवन बिताइयो । त्यही कर्मको फल अहिलेसम्म खाइरहेको छु । मेरो घर–परिवार चलाउने मुख्य माध्यम नै खेतीपाती हो । त्यही कामको मूल्यांकन गर्दै यस वर्ष क्रियटिभ पोसिबिलिटिज नेपाल र राप्ती गाउँपालिकाले मलाई गाउँपालिकाकै उत्कृष्ट कृषकका रूपमा पुरस्कृत तथा सम्मानित गरे ।
यस्तो पुरस्कार पाइएला भनेर खेती गरेको पनि होइन । आफ्नै सुरमा काम गर्दा पनि मूल्यांकन हुने रहेछ भन्ने अहिले महसुस भएको छ । कर्म गरेपछि फल पाइन्छ भन्ने उखान पनि सही रहेछ । मैले स्कुलमा धेरै समय बिताउन पाइनँ । अक्षरसम्म चिन्ने पढेको छु । ४ कक्षामात्रै पढेको हुँ तर अनुभवले म जतिसुकै पढेलेखेका मान्छेसँग पनि बहस गर्न सक्छु ।
देशको राजनीति र कृषिबारे मलाई धेरै चासो छ । यसबारे कुरा गरिरहन्छु । म कृषि र नेपालको अर्थतन्त्रबारे केही टिप्पणी गर्न पनि सक्छु । देशको अर्थतन्त्र बलियो बनाउन कृषि नै गर्नुपर्छ । नेपालमा कृषिमै धेरै सम्भावना छ । मिहिनेती मान्छेले गर्ने काम नै कृषि हो । मिहिनेत गर्न नसक्ने मान्छे यो पेसामा प्रगति गर्न सक्दैन, टिक्न पनि सक्दैन ।
कृषि गर्न पनि जान्नु पर्छ । कृषि नजान्ने र अल्छीमान्छेले गर्ने पेसा होइन । यसमा ज्ञान र मिहिनेत चाहिन्छ । कुन बेला कस्तो खेती गर्ने भन्ने जानेर मात्र गर्नुपर्छ । बजारको माग हेरेर खेती गर्नुपर्छ । निरन्तर काममा पनि लागिरहनुपर्छ ।
काम गर्नभन्दा कामलाई पैसा पार्न कठिन हुने अनुभव मैले गरेको छु । काम गर्न मात्रै कुनै गाह्रो छैन तर त्यसलाई पैसामा बदल्न कठिन रहेछ । बाहिरी देशबाट आउने कृषि उत्पादनसँग प्रतिस्पर्धा गर्न हामीलाई गाह्रो भैरहेको छ । हाम्रो भन्दा भारतबाट सस्तोमा कृषि उत्पादन आइरहेको छ । त्यसकारण हामीलाई हाम्रो उत्पादनमा पैसा पार्न गाह्रो भैरहेको छ ।
मैले सुरुमा मूला खेती गरेको थिएँ । अहिले सिजन अनुसार टमाटर, भेडे खुर्सानी, करेला, भिन्डी, काँक्रा, लौका, सिमीलगायतका तरकारी खेती गर्छु । यसबाट वार्षिक ३ लाखबढी आम्दानी भइरहेको छ । कृषिमा दुःखमात्रै छैन, जान्ने हो भने राम्रो आम्दानी पनि छ । मैले कृषिबाटै कमाएर १ कट्ठा ६ धुर जग्गा थपेँ । १२ कट्ठा जग्गा भाडामा लिएर खेती गरिरहेको छु ।
मैले कमाएको पैसाबाट घरखर्च चलाएर केही बचत गर्छु । अनि त्यसबाट कृषिमै थप कामहरू गर्छु, लगानी बढाउँछु । अन्य बालीभन्दा तरकारीबाट बढी फाइदा हुने गर्छ । नगद कारोबार हुने र बजारमा माग पनि तरकारीकै बढी हुन्छ । कुन समयमा कुन तरकारीको माग छ भन्ने थाहा भने पाउनुपर्छ । माग अनुसार खेती गर्न जानियो भने राम्रो आम्दानी गर्न सकिन्छ ।
मैले तरकारीसँगै ३ भैंसी र ६ वटा बाख्रा पनि पालेको छु । दैनिक ३ लिटर दुध बेच्छु । भैंसी पाल्दा तरकारीमा मल पनि हुने, दुध खान र बेच्न पनि पाइने भएकाले मैले भैंसी र तरकारी खेती छोडेको छैन । भैंसी र माटोसँगै जीवन बिते पनि मलाई सन्तुष्टि छ । केही पछुतो छैन । सामान्य अवस्थामा थिएँ । अहिले पनि सामान्य अवस्थामै जीवन चलेको छ ।
मेरा तीन छोरीमध्ये जेठी मेनुका र माइली वसन्तीको १२ कक्षा पढेर विवाह भयो । कान्छी अनु डिग्री पढ्दै छिन् । एकमात्र छोरा भानु १२ कक्षा पढेर रोजगारीका लागि मलेसिया गए । श्रीमती लालमाया र म केही मजदुरको साथ लिएर खेती गर्छौं । तीन जना नियमित मजदुर छन् । जसले तरकारी खेतीमा काम गर्छन् ।
अब पुरस्कार पाएको २५ हजार रुपैयाँले प्लास्टिक टनेल बनाएर थप तरकारीको बीउ तयारी गर्ने मेरो योजना छ । मैले कृषिबाट कमाएको पैसा कृषिमै लगानी गर्छु । जीवन कृषिमै बितिगयो । अब तागतले सक्दासम्म यही काम गर्ने हो । लगानी पनि कृषिमै गर्ने हो । कृषिमा नमुना कामहरू गर्न मन छ । हलोसँगै जीवन बिताइदिन मन छ ।प्रस्तुति : दुर्गालाल केसी
