फेस्टिभलले फिल्मलाई राम्रो बुस्ट गर्ने रहेछ, फिल्म हेर्नेको संख्या बढ्दो रहेछ, ग्लोबल बजारमा कनेक्ट हुन पाइने रहेछ
हरेक फिल्ममेकरको अन्तर्राष्ट्रिय फेस्टिभलमा आफ्नो फिल्म देखाउने सपना हुन्छ । मसँग केही विषय थिए, जुन भन्नैपर्छ जस्तो लाग्यो । फिल्म बनाएँ ‘सङ्स अफ लभ एन्ड हेट ।’ मैले मास्टर्स पढ्दा बनाएको फिल्म हो यो । मास्टर्स बेल्जियमको लुका स्कुल अफ आर्टसमा मैले फिल्म निर्देशन पढें ।
फिल्म कलेजको अन्तिम समयतिर, फाइनल प्रोजेक्ट बनाउनुपर्ने थियो । मसँग हाइकिङ र घुम्न जाँदाका केही पुराना फुटेज थिए । तिनै फुटेजहरू चलाएर सर्ट फिल्म बनाउनुपर्छ भन्ने सोच आयो ।
सुरुमा स्क्रिप्ट लेखेर, डाइलग लेख्दै थिएँ । पछि लेख्ने क्रममा छाडिदिएँ । मसँग पुरानो फुटेज छ, यही जोडेर बनाउँछु भन्दा साथीहरू चकित भए । शिक्षकहरू पनि । उहाँहरूले नगरचाहिँ भन्नुभएन । कसरी हुन्छ भनेर कन्भिन्स गर्न लगाउनुभयो । मैले बुझाएँ, तर उहाँहरू कन्भिन्स हुन सक्नुभएन । मेरो दिमागमा चाहिँ यो फिल्म बन्छ भन्ने थियो ।
सन् २०२३ को जनवरीतिर मैले फिल्मका लागि चाहिने मुख्य आइडिया भेटें । कथामा रेडियो शो छ । फिल्मलाई ५/६ महिना लगाएर एडिट गरियो । जुनमा सकियो । ग्य्राजुएसन भयो । फेस्टिभलहरूमा पनि अप्लाइ गरें । ६ महिनापछि बर्लिनबाट जवाफ आयो । बर्लिन अन्तर्राष्ट्रिय फिल्म फेस्टिभलमा फिल्म ‘सङ्स अफ लभ एन्ड हेट’ ले स्पेसल मेन्सल अवार्ड जित्यो पनि ।
फेस्टिभलले फिल्मलाई राम्रो बुस्ट गर्ने रहेछ । फिल्म हेर्नेको संख्या बढ्दो रहेछ । बर्लिनमा हाम्रो ४ वटा स्क्रिनिङ थियो । सबै स्क्रिनिङको हल बुक भएको थियो । फिल्मलाई दिने माइलेज फेस्टिभलले एकदमै राम्रो गर्दोरहेछ । ग्लोबल बजारमा कनेक्ट हुन पाइने रहेछ । नेपालमा फिल्म स्कुल छन् । फिल्म स्कुलका साथीहरूले सर्ट फिल्म बनाइरहेका हुन्छन् । सर्ट फिल्म भनेको सामान्यतयाः फिचर फिल्मका लागि अभ्यास नै हो । भोलि सबैलाई फिचर फिल्म बनाउनु छ । फिचर फिल्म बनाउन आफूलाई केही हदसम्म प्रमाणित त गर्नैपर्छ ।
आफ्नो फिल्म मेकिङ बुझ्न सर्ट फिल्म उपयुक्त बाटो हो । सर्ट फिल्मको महत्त्व मैले देखेको त्यहीं हो । मल्टिपल सर्ट फिल्म बनाएर त्यो सिक्नुपर्छ भन्ने हो । नत्र त बजारको हिसाबमा भ्यालु कम छ । म आफ्नो कला बुझ्छु, त्यसलाई निखार्दै वा विकास गर्दै जान्छु भन्नलाई सर्ट फिल्म हो ।
सर्ट फिल्ममा फर्महरूसँग खेल्न पाइयो । न्यारेसनसँग खेल्न पाइयो । फरक टेक्निक प्रयोग गर्न पाइयो ।बाहिरी देशमा अडियो भिज्युअल डिपार्टमेन्ट भनेरै छुट्याएका हुन्छन् । बेल्जियम फिल्म स्कुल पढ्ने विद्यार्थीका लागि छुट्टै कोर्स थियो । त्यो फिल्म स्कुल पढ्ने विद्यार्थीलाई मात्र पैसा दिन । मैले पनि पाएँ । ती देशहरू फिल्मको विकासमा सचेत छन् । उनीहरू आफ्नो फिल्म क्षेत्र, अडियो भिज्युअल इन्डस्ट्री विकास गर्न लागिपरेका हुन्छन् ।
बेल्जियममा रोचकचाहिँ पासआउट भए पनि मैले ग्य्राजुएसन प्रोजेक्टलाई अप्लाइ गर्न पाउँथें । उनीहरूले ५० हजार युरो दिन्थे । त्यो अप्लाइ गरेको चार विधा फिक्सन, डकुमेन्ट्री, एनिमेसन, एक्सपेरिमेन्टललाई ५०–५० हजार युरो छुट्याइएको थियो । यो बेल्जियमभरका फिल्म स्कुलबाट पासआउट भएकाले अप्लाइ गर्न पाउँथे ।
फिल्म संरक्षणमै उनीहरूको आफ्नै अर्काइभ हुन्थ्यो । यसले फिल्म क्षेत्रको विकासमा योगदान पुर्याएको थियो । नेपालमा अहिले फिल्म स्क्रिनिङ, प्रोजेक्सन, हलका विषयलाई अझ सक्रिय बनाउन, अवार्ड कार्यक्रमले फिल्ममेकरलाई चिनाउने खालका कार्यक्रममा सरकारी निकायले सहभागिता जनाइरहेको देखिन्छ ।
नेपाली फिल्मलाई अन्तर्राष्ट्रिय बजारसँग कनेक्ट गर्ने, अन्तर्राष्ट्रिय मार्केटमा पुगेर आइसकेका फिल्ममेकरसँग मिलेर कार्यक्रम गर्ने, बजार खोज्ने जस्तो काम भएकै छैन । बजार त धेरै फराकिलो छ ।
पछिल्लो दशकयता एउटा ट्रेन्ड विकास भयो । सर्ट फिल्म बनाउने, बाहिर अप्लाइ गर्ने, बाहिरबाट फन्ड ल्याउने, फन्ड ल्याएर नेपालमा फिल्म बनाउने, त्यो फिल्म बाहिरै लगेर बेच्ने । सीमित मात्रमा रिजल्ट पनि नआएको होइन । तर, यसले व्यक्तिगत रूपमा फिल्ममेकरलाई मात्र सहयोग गर्यो । चेतना त प्रोड्युसरहरूमा पनि बढाउनुपर्यो नि ।
हामीले बाहिरबाट फन्ड ल्याएर जहिलेसम्म नेपालमा आएर फिल्म बनाउने सोच राख्ने हो भने त्यो प्रभावकारी छैन । यहीं लगानी जुटाउन सक्नुपर्छ । बाहिरबाट त केही फिल्ममेकरले मात्र पाउँछन् । एक–दुई जना फिल्ममेकरले गर्न सक्नुहोला । तर, त्यो स्पेसचाहिँ यहाँ बनेन । जबसम्म हामीले यहीं कन्भिन्स गरेर गर्न सक्दैनौं । फिल्म क्षेत्रको विकासमा अड्चन आइरहन्छ ।
