गाउँघरमा दाइहरूले क्रिकेट खेलेको देखेरै नै मैले पनि क्रिकेट खेल्न थालेको थिएँ । एसएलसीपछि प्लस टु अध्ययनका लागि कलैयाबाट हेटौंडा गएपछि क्रिकेटप्रति बढी नै लगाव भयो । निरन्तर खेल्न थालें । यू–१६ का प्रतियोगितामा मैले मकवानपुर जिल्लालाई प्रतिनिधित्व गर्दै खेलेको थिएँ । क्रिकेटमा अहिले धेरै परिवर्तनहरू भएका छन् ।

सुरुआती कुरा गर्नुपर्दा स्कुलस्तरीय क्रिकेट खेल्दा कलैयाको सिद्धेश्वर क्रिकेट मैदानको अवस्थामा जुन थियो, अहिले त्योभन्दा पनि खस्किएको छ । त्यो बेला मैदानको लेभल बराबर थियो । घाँससमेत हरियो देखिन्थ्यो । क्रिकेट खेल्न तीनवटा टर्फ विकेट थिए । अहिले एउटामात्र टर्फ विकेट छ ।

मैदानको अवस्था झन् बिग्रिँदै गएको छ । बाउन्ड्री वाल नभएकाले मैदानको बीच भागबाट मान्छेहरू हिँडडुल गर्ने गर्छन् । कलैयामा यसबाहेक अरू कुनै मैदान नहुँदा अन्य खेलका खेलाडी पनि यही खेल्न आइपुग्छन् । जसले गर्दा मैदानको व्यवस्थापनमा समस्या देखिएको छ । बिहान र साँझ युवाहरू मैदानमा फुटबल खेल्छन् । दिउँसो क्रिकेटका खेलाडी अभ्यास गर्छन् । बिदाको दिन स्कुलका विद्यार्थीको खेल्ने थलो पनि यही एउटा मैदान हो । 

खेल मैदान जोगाउन सर्वप्रथम चारैतर्फ बाउन्ड्री वाल निर्माण गर्नुपर्ने आवश्यकता छ । मैदानको व्यवस्थापन बारा क्रिकेट संघलाई दिइँदा राम्रो हुन्छ । टर्फ विकेट निर्माण, ग्राउन्डको रेखदेखका लागि कर्मचारी नियुक्त गर्न आवश्यक छ । कलैयाका अन्य ठाउँमा खेलमैदान नभएकाले बिदाको दिन स्कुले विद्यार्थी क्रिकेट र फुटबल खेल्न यही मैदानमा पुग्ने गर्छन् ।

मैदानको उचित व्यवस्थापनका लागि स्थानीय खेलाडीलाई छुट्टै खेल्ने ठाउँको व्यवस्था मिलाउन सक्नुपर्छ । जुन बेला हामीले क्रिकेट सुरु गरेका थियौं, त्यो बेला मैदानको अवस्था अहिलेभन्दा धेरै राम्रो थियो । त्यसबेला स्थानीय क्लब र जिल्लाको छनोट खेल हुँदा मात्र यहाँ खेल्न पाउँथ्यो । कलैया घर आउँदा अभ्यास गर्ने यही मैदान हो । 

राष्ट्रियस्तरको कुरा गर्ने हो भने नेपाल क्रिकेट संघ (क्यान) बाट अहिले खेलाडीहरूले राम्रै सेवासुविधा पाएका छन् । पहिला कुनै प्रतियोगिता हुँदा साता १० दिनको क्याम्प राखेर खेलाडीले गर्थे । अहिले चाहिँ कुनै ठूलो प्रतियोगिता हुँदा ४० देखि ४५ दिनसम्मको क्याम्प राखिन थालेको छ । प्रोफेसनल स्टाफहरूको समेत व्यवस्था छ । ब्याटिङ कोच, बलिङ कोच, फिल्डिङ कोच, स्ट्रेन्थ एन्ड फिजिकल कोच, फिजियोलगायतका सर्पोटिङ स्टाफको व्यवस्था गरिएको छ ।

जसले गर्दा खेलाडीले धेरै नै सुविधा पाएका छन् । विगतको तुलनामा अहिले घरेलु क्रिकेटका प्रतियोगिता धेरै हुन थालेका छन् । दुई वर्षअघिसम्म घरेलु क्रिकेट प्रतियोगिताको नाममा पीएम कपमात्र थियो । अहिले एनपीएल, जय ट्रफी, अर्जुन ट्रफी, निधि कप, वीर गणेशमान कपलगायतका प्रतियोगिताले घरेलु क्रिकेट खेलाडीलाई राम्रो अवसर दिइरहेको छ । 

सन् २०१८ मा पहिलो पटक म राष्ट्रिय टिममा प्रवेश गर्दा र अहिलेको तुलनामा खेलाडीले धेरै नै अवसर र सेवासुविधा पाएका छन् । त्यसबेला सपोर्ट स्टाफ एक जना मात्र हुन्थ्यो । एक प्रशिक्षक र एक म्यानेजर मात्र हुन्थ्यो । त्यसबेला न क्याम्प धेरै दिनको हुन्थ्यो न त छनोट प्रतियोगिता नै धेरै हुन्थे । राष्ट्रियस्तरको प्रतियोगिता गराएर अहिले खेलाडी छनोट गर्न थालिएको छ । विगतमा सिधै क्याम्पमा बोलाएर अधिकांश खेलाडी छनोट गरिन्थ्यो । खेलाडीले अहिले आफ्नो क्षमता प्रदर्शन गर्ने भरपूर मौका पाएका छन् ।

पहिला त खेलाडीले तलब पनि पाउँदैनथे । अहिले त खेलाडीले वर्गीकरणअनुसार नियमित तलब पाउने व्यवस्था छ । क्यानकै आयोजनामा तीन महिनाअगाडि सम्पन्न नेपाल प्रिमियर लिग (एनपीएल) ले खेलाडीलाई व्यावसायिक बन्न अझ धेरै प्रेरित गरेको छ । खेलाडीले अन्तर्राष्ट्रिय खेलाडीसँगै अभ्यास गर्ने मौका पाएका छन् । ड्रेसिङ रुम सेयर गरेका छन् । अन्तर्राष्ट्रिय एक्सपोजर पाएका छन् । यी सब कुराले नेपाली खेलाडीको मनोबल बढेको छ । एनपीएल जस्ता ‘फ्रेन्चाइज’ लिगले नेपाली खेलाडीलाई आत्मनिर्भर बन्न सजिलो पारेको छ । 

क्यानले अहिले प्रत्येक प्रदेशमा प्रशिक्षक नियुक्त गरेको छ । हरेक जिल्लामा एउटा प्रशिक्षक राखेर नियमित अभ्यास गराउन सकियो भने अझ धेरै राम्रा खेलाडी उत्पादन हुन्छन् । ग्रासरुटमा अझ राम्रो संरचना बनिसकेको छैन । घरेलु क्रिकेटलाई बलियो बनाउन क्लबस्तरीय क्रिकेट प्रतियोगिता सञ्चालनमा ल्याउन आवश्यक छ । क्लबस्तरीय क्रिकेटमा स्थानीय खेलाडीले प्रदर्शन गर्ने अवसर पाउँछन् । 

विगतमा कलैयामा क्रिकेट प्रतियोगिता खेल्न मुम्बई र कोलकाताबाट क्लबहरू आउने गर्दथ्यो । भैरहवा, विराटनगर र काठमाडौंका टिमसमेत प्रतियोगिता खेल्न कलैया क्रिकेट मैदानमा पुग्थ्यो । तर, अहिले त्यो स्थिति छैन । अहिले कुनै पनि क्लब क्रिकेट प्रतियोगिता आयोजना हुन सकेको छैन । जसले गर्दा खेलाडीले धेरै खेल्ने अवसर पाएका छैनन् । स्थानीय खेलाडीमा क्रिकेटप्रति त्यति उत्साह देखिँदैन । मिहिनेत मात्र गरेका छन् । तर, समयमा प्रतियोगिता खेल्ने अवसर पाउँदैनन् । त्यसले गर्दा उनीहरू निरुत्साहित हुन्छन् ।

वर्षमा एकचोटि यू–१६, यू–१९ र पीएम कपको छनोट प्रतियोगिता भएमात्र खेलाडीले खेल्न पाउने हुन्छ । स्थानीयस्तरमा अरू प्रतियोगिताहरू पनि हुनुपर्छ । पहिला स्कुल र कलेजस्तरीय प्रतियोगिता धेरै हुन्थे, तर, अहिले ती प्रतियोगिताहरू पनि हराएर गएका छन् । यी प्रतियोगिताहरू सञ्चालन भएमा सानै उमेरदेखि खेलप्रति उत्साह हुन्थ्यो । उनीहरूले खेल प्रदर्शनको एउटा प्लेटफर्म पाउँथे । सानो उमेरदेखि खेल्ने त्यही खेलाडी पछि सिनियर टिमबाट खेल्थे ।

आजकल ती प्रतियोगिताहरू भएका छैनन् । पहिला स्थानीयस्तरमा समेत क्लबहरूबीच प्रतियोगिता हुन्थे । अहिले ती क्लबहरूसमेत लोप भएका छन् । बारामै गन्जभवानीपुर, प्रसौनी, भलुहीतिर प्रतियोगिता हुन्थ्यो । खेलाडीले प्रतियोगिताहरू खेल्न पाएन भने प्रशिक्षण गरेर मात्र केही फाइदा नै हुँदैन । आफ्नो खेल प्रदर्शन गर्न कुनै प्लेटफर्म त हुनुपर्छ नै । प्रतियोगिता हुँदै हुँदैन, खेलाडीले सिधै छनोट खेल खेल्ने बाध्यता छ । 

वर्षमा एकचोटि छनोट खेलमात्र हुने र अरू प्रतियोगिता नहुने हो भने त परिवारबाट पनि खेलाडीले साथ र सहयोग पाउन गाह्रो हुन्छ । प्रतियोगितामा राम्रो प्रदर्शन गरेपछि परिवारले थाहा पाउँछ अनि ‘प्राउड’ फिल गर्छन् । आफ्नो बच्चालाई खेल्न परिवारले पनि प्रोत्साहन दिन्छ । 

मेरो गाउँ पतौरामा समेत त्यतिबेला टेनिस बलको क्रिकेट खेल्ने दुई टिम हुन्थे । तर, अहिले एउटा टिमका लागि समेत खेलाडी अपुग हुन्छ । गाउँमा पहिला जस्तो क्रिकेट खेलिँदैन अहिले । क्रिकेट मात्र हैन, अन्य खेलकुद गतिविधि पनि शिथिल अवस्थामा पाउँछु । क्रिकेट मात्र हैन पहिला फुटबल, भलिबल जस्ता खेल पनि गाउँमा युवाले अत्यधिक रुचाउँथे । यसबारे जिल्ला खेलकुद विकास समितिले गम्भीर भएर विचार गर्नुपर्ने अवस्था आइसकेको छ । 

खेलकुदप्रति नयाँ पुस्ता किन आकर्षित नभएका हुन् भन्ने विषयमा गहन विचारविमर्श गर्नुपर्छ । यस क्षेत्रमा खेलकुद पूर्वाधार निर्माण नहुँदा पनि खेलकुदप्रति आकर्षण नभएको हो जस्तो लाग्छ । कलैयामात्र नभई यहाँबाट १२ किलोमिटरको दूरीमा रहेको आर्थिक तथा व्यापारिक नगरी वीरगन्जमा समेत खेलकुद पूर्वाधार निर्माण हुन सकेको छैन । झन्डै एक दशकदेखिको जग्गाको मुआब्जा विवाद समाधान नहँॅदा नारायणी क्रिकेट मैदानको स्तरोन्नति हुन सकेको छैन । छेउमै रहेको नारायणी फुटबल मैदान पनि लामो समयदेखि जीर्ण छ । पुनर्निर्माणका लागि सरकारले बजेट उपलब्ध नगराउँदा निर्माण कार्यले गति लिन सकेको छैन ।