काठमाडौँ — पछिल्ला केही महिनायता चिनियाँ आर्टिफिसियल इन्टेलिजेन्स (एआई) कम्पनीहरूले पुँजी बजारमा एकपछि अर्को कीर्तिमानी उचाइ हासिल गरिरहेका छन् ।

चिप निर्माता मेटाएक्सले गत साता सांघाई स्टक एक्सचेन्जमा गरेको उल्लेखनीय सुरुवातले स्थानीय एआई क्षेत्र उत्साही बनेको छ । सो कम्पनीको सेयर मूल्य आईपीओ खुल्ने दिन नै करिब ६ सय प्रतिशतले उक्लँदै ७ सय युआनमा कारोबार भएको थियो । सो आईपीओमार्फत मेटाएक्सले करिब ६० करोड अमेरिकी डलर उठायो । यसले एआई हार्डवेयर क्षेत्रमा चिनियाँ घरेलु कम्पनीहरूप्रति लगानीकर्ताको बढ्दो चासो देखाएको छ ।

बजार अनुसन्धान संस्था ‘फ्रस्ट एन्ड सुलिभन’ ले चीनको एआई चिप बिक्री २०२५ मा करिब ५४ अर्ब डलर रहेको र २०२९ सम्म १ सय ८९ अर्ब अमेरिकी डलर पुग्ने अनुमान सार्वजनिक गरेको छ । मेटाएक्स मात्र होइन, गएका केही सातामा थुप्रै चिनियाँ स्टार्टअप र प्रविधि कम्पनीहरूले उल्लेख्य प्रगति सार्वजनिक गरेका छन् । यसले पश्चिमी मुलुकमा बनेका एआई हार्डवेयरको विकल्प विकास गर्ने चीनको व्यापक प्रयासलाई संकेत गरेको छ । एनभिडियासँग तुलना गरिँदै आएको घरेलु जीपीयू निर्माता ‘मुर थ्रेड्स’ को सेयर मूल्य पहिलो कारोबार दिनमै ४ सय प्रतिशतभन्दा धेरैले बढेको थियो ।

रोयटर्सका अनुसार आईपीओकै कारण मुर थ्रेड्सको बजार मूल्यांकन २०२४ मा आम्दानीको तुलनामा १ सय २३ गुणा माथि पुगेको छ । २०२५ मा यो २ सय ४२ प्रतिशतसम्म बढेर १.५ अर्ब युआन पुग्ने अपेक्षा गरिएको छ । यसैबीच, बीआर १०० जस्ता एआई जीपीयूका लागि चिनिने बिरेन टेक्नोलोजी हङकङ स्टक एक्सचेन्जमा आईपीओ जारी गर्ने तयारीमा छ । त्यसबाट करिब ६२ करोड अमेरिकी डलर उठ्ने लक्ष्य लिइएको वाल स्ट्रिट जर्नलमा पत्रकार शेरी सिनले उल्लेख गरेकी छन् । ‘ग्राफिक्स प्रोसेसिङ युनिट क्षेत्रमा चीनका चार साना शक्तिमध्ये एक मानिने बिरेन टेक्नोलोजीले २४ करोड ७७ लाख सेयर निष्कासन गर्दै छ,’ उनले लेखेकी छन्, ‘हङकङको सेयर बजारमा एआई कम्पनीहरूको आकर्षण बढेको देखिन्छ ।’

२०२५ मा एआईका कारण ५० हजारभन्दा बढीले गुमाए रोजगारी

यस्तो उछाल स्टार्टअपमा मात्र सीमित नरहेर ठूला चिनियाँ कम्पनीहरूमा पनि देखिन थालेको छ । बाइडुको एआई चिप इकाइ कुनलुनसिन हालै करिब ३ अर्ब अमेरिकी डलर बजार मूल्यांकनमा पुगेको छ र सूचीकरणको प्रयास सुरु गरिसकेको छ । हङकङ र न्युयोर्कमा सूचीकृत अलिबाबाको यस वर्षको सेयर मूल्य पछिल्लो चार वर्षयताकै धेरै ८० प्रतिशतले वृद्धि भएको छ । कम्पनीले तीन वर्षभित्रमा एआई पूर्वाधार र एआई–जेनेरल इन्टेलिन्स वा ह्यमुन–लेभल इन्टेलिजेन्सका लागि ५३ अर्ब अमेरिकी डलर लगानी गर्ने योजना सुनाएको छ ।

यी चिनियाँ एआई–चिप कम्पनीहरूको पछिल्लो प्रगति विश्वव्यापी एआई हार्डवेयर आपूर्ति शृंखलामा देखिएको अस्थिरतासँग पनि जोडिएको विश्लेषकहरू बताउँछन् । लामो समयदेखि एआई जीपीयू बजारमा प्रभुत्व जमाउँदै आएको अमेरिकी कम्पनी एनभिडिया अमेरिकी सरकारको निर्यात नियन्त्रणका कारण दबाबमा देखिएको छ । अमेरिकी कम्पनीका चिप चीन पठाउन कडाइ गर्दा स्थानीय चिप निर्माता झनै बलिया हुने भन्दै हालै मात्र अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले एनभिडियाको एच२०० चिप निर्यात गर्न अनुमति दिएका छन् ।

युरोन्युजका अनुसार अप्रिलमा अमेरिकाले चीनतर्फ उन्नत चिप निर्यातमा थप कडाइ गरेकाले एच२० चिप बेच्न नपाउँदा एनभिडियाले ५.५ अर्ब अमेरिकी डलर बराबरको क्षति बेहोर्नुपरेको थियो । एनभिडिया प्रमुख जेन्सेन हुआङले यस्तो निर्यात प्रतिबन्धलाई ‘असफल’ रणनीति भनेका थिए । ‘यी कदमले स्थानीय कम्पनीहरूलाई अझ तीव्र रूपमा अघि बढ्न ऊर्जा र आत्मबल दिएको छ,’ उनले फर्च्युन म्यागाजिनसँग भनेका थिए । वाल स्ट्रिट जर्नलका रोरी जन्स र ट्रेन्सी चुको समाचारअनुसार एआई प्रविधिमा बेइजिङ र वासिङ्टनबीच प्रतिस्पर्धा बढिरहे पनि अमेरिकी लगानीकर्ताहरूले चिनियाँ एआई कम्पनीमा पैसा खन्याइरहेका छन् ।

द गार्डियनका अनुसार २०२१ मा अमेरिकी प्रतिबन्ध सुरु हुँदा चीनको एआई चिप बजारमा एनभिडियाको हिस्सा करिब ९५ प्रतिशत थियो । यो घटेर हाल करिब ५० प्रतिशतमा झरेको छ । निर्यात नियन्त्रणले सिर्जना गरेको अवसरको फाइदा उठाउन एकपछि अर्को चिनियाँ घरेलु कम्पनीहरू दौडमा देखिएका छन् । यसैबीच २०२५ बाट अमेरिकाभित्रै पनि केही ठूला कम्पनीहरूले एनभिडियाको प्रभुत्वलाई चुनौती दिन खोजिरहेका छन् । तर, विश्वव्यापीस्तरमा एनभिडियाको आकार र प्रभावका कारण त्यसको उल्लेख्य सामना गर्न सकेका छैनन् ।