काठमाडौँ — ‘केटी भएकै कारण जहिल्यै डरमा बाँचिरहेकी हुन्छु । आज के हुन्छ र कसले के गर्छ भन्ने चिन्ता सधैं मनमा रहिरहन्छ,’ सार्वजनिक यातायातमा दैनिक घर र कार्यालय आउजाउ गर्ने काठमाडौं थानकोटकी एक युवतीले दुई दिनअघि फेसबुकमा पोखेको पीडा हो यो ।

ती युवतीका अनुसार केही दिनअघि मात्र साँझ घर फर्किने बेला खचाखच भरिएको बसमा एक व्यक्तिले उनलाई यौन दुर्व्यवहार गरेपछि बाध्य भएर फेसबुकमा पीडा पोखेकी हुन् । जबकी उनले दुर्व्यव्यवहार गर्ने युवकविरुद्ध तत्काल प्रतिवाद गरेपनि यात्रुको भीडमा उनी एक्लै भईन् । बसमा भएको भीडले उनका पीडा सुन्नै चाहेन । यात्रुहरूको मौनता देखेर उनी आफैं निरीह भई अन्यत्र गएर बसिन् ।

तर, यो पीडा उनले पहिलोपटक भोगेको भने थिएन । ‘यस्तो परिस्थिति मैले धेरैपटक भोगिसकेकी छु । अझै कति भोग्नुपर्ने हो ?’ उनले फेसबुक स्टाटसमा थप लेखेकी छन्, ‘तर यहाँ कसलाई के मतलब !’ शहरकै सार्वजनिक यातायातमा पनि यौन दुर्व्यवहार भोग्ने महिलाहरु कैंयन छन् । केहीले प्रतिवाद गरेर कानुनी बाटो समाए पनि धेरैले ती युवतीले जस्तै सहेर बस्न बाध्य छन् ।

प्राप्त तथ्याङ्क र प्रवृत्ति हेर्ने हो भने पनि हाम्रो सार्वजनिक यातायात महिलाका लागि पूर्णतः सुरक्षित देखिँदैनन् । साउन २०८२ देखि गत जेठ मसान्तसम्मको ११ महिनामा काठमाडौं उपत्यकाका सार्वजनिक स्थल तथा सार्वजनिक यातायातमा महिलामाथि अश्लील हर्कत गर्ने, शारीरिक यौनजन्य दुर्व्यवहार गर्ने, अपशब्द बोल्ने तथा अन्य दुर्व्यवहार गर्ने आरोपमा १ हजार ९ सय ३६ जनालाई प्रहरीले पक्राउ गरेको थियो । तीमध्ये ७६ जनाविरुद्ध प्रहरीले मुद्दा चलाइएको थियो ।

यस्तै प्रकृतिका गतिविधिमा संलग्न रहेको आरोपमा साउन २०८१ देखि असार २०८२ सम्म ४ हजार १ सय ३३ जना पक्राउ परेका थिए । तीमध्ये १ सय ९९ जनाविरुद्ध मुद्दा चलाइएको प्रहरीले जनायो । काठमाडौंबाहेक देशका अन्य क्षेत्रमा पनि गत साउनदेखि जेठसम्मको ११ महिनामा सार्वजनिक स्थल र सार्वजनिक यातायातमा महिला र बालबालिकालाई यौनजन्य हिंसा गरेको आरोपमा ११ जना पक्राउ परिसकेका छन् । तथ्यांकको तुलनात्मक अध्ययन गर्दा सार्वजनिक यातायातमा महिलाविरुद्ध हुने यौनहिंसाका घटनामा पक्राउ पर्नेको संख्या पछिल्लो समय केही घटेको देखिएपनि समस्यारहित भने हैन । अझै पनि हाम्रा सार्वजनिक यातायात महिलामैत्री छैनन् भन्ने प्रमाण प्रहरीले उपलब्ध गराएको तथ्यांकले नै दिन्छ ।

सार्वजनिक यातायातमा महिलाहरू असुरक्षित हुने क्रम नरोकिएपछि सरकारले परीक्षणका लागि महिला मैत्री ब्लु बस सेवा सञ्चालन गर्न लागेको छ । साउनदेखि सरकारले महिलाहरूका लागि छुट्टै सेवा दिन निःशुल्क ब्लु बस सञ्चालनमा ल्याउने तयारी गरिरहेको हो । साउनबाट नमुना परीक्षणका रूपमा ४ रुटमा ८ वटा ब्लु बस संचालनमा ल्याउने गरी छलफल भइरहेको छ । तर, ब्लु बसको खाँचोबारे हामीले सोध्दा अधिकांश महिला यात्रुले महिलालाई छुट्टै बसको व्यवस्था गर्नुको साटो भएकै सार्वजनिक यातायातलाई सुरक्षित बनाउन अनुरोध गरेका छन् ।

तर, के महिलाहरूका लागि छुट्टै र निःशुल्क यात्रा गर्न पाउने ब्लु बस सार्वजनिक यातायातमा महिलाहरूले भोग्ने हिंसाको समाधान हो त ? यातायात क्षेत्रका जानकार यसलाई दिगो समाधान त मान्दैनन् नै, उल्टो सरकारको स्विकारोक्तिले अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा महिलाका लागि नेपाल असुरक्षित छ भन्ने अर्थ लाग्ने तर्क गर्छन् । हामीले केही महिला यात्रुलाई पनि सोध्यौं– ब्लु बसबारे तपाईंको धारणा के छ ? केहीले सुविधा हुने भने पनि अधिकांश भन्छन्, ‘बरु सरकारले सशुल्क बसमै पनि महिलाहरू जुनसकै समयमा यात्रा गर्दा यौनजन्य हिंसा नहुने वातावरण बनाइदिए पुग्छ ।’