पुराना दलकाे सत्ता-खेलका कारण आम मानिसमा निराशा र आक्रोश पैदा भएको थियो । त्यसबाट उकुसमुकुस मतदाताले यो निर्वाचनमा ‘ब्यालेट’ विद्रोह गरेका छन् ।
काठमाडौँ — प्रतिनिधिसभा निर्वाचनमा कांग्रेस, एमाले र नेकपामाथि ‘खतराको घण्टी’ बज्ने स्पष्ट संकेत प्रारम्भिक मतगणनाले देखाएको छ । ०७९ को आम निर्वाचनमा चौथो स्थानमा रहेको रास्वपा अहिलेको प्रारम्भिक नतिजा हेर्दा पहिलो पार्टी बन्ने निश्चितजस्तै छ ।
काठमाडौंका पूर्वमेयर बालेन्द्र शाहको ‘इन्ट्री’ सँगै सुरु भएको ‘घण्टी’ को लहरले रास्वपा मुलुकको सबभन्दा ठूलो पार्टी बन्दै छ । जेन-जी आन्दोलनअघि सरकारको रहेका कांग्रेस-एमालेले यो निर्वाचनमा सबभन्दा ठूलो धक्का खाएका छन् । विघटित संसदमा ८९ सहित पहिलो भएको कांग्रेस र ७८ सहित दोस्रो दल एमालेले जेन-जी आन्दोलनमा भएको मानवीय क्षतिको ठूलो मूल्य चुकाउने अवस्थामा पुगेका छन् ।
त्यसबेला एमाले अध्यक्ष केपी शर्मा ओली प्रधानमन्त्री र कांग्रेस नेता रमेश लेखक गृहमन्त्री थिए । तत्कालीन माओवादी र एकीकृत समाजवादी (हाल नेकपा) प्रतिपक्षमा थिए । प्रतिपक्षको हैसियतले कांग्रेस-एमाले गठबन्धनलाई खबरदार गरे पनि नजर भने सत्तातिरै थियो । गठबन्धन सरकारलाई करिब दुई तिहाइको दम्भ थियो ।
विशेष महाधिवेशनबाट गगन थापाको नेतृत्वमा कांग्रेस रुपान्तरण भएको थियो । लामो समयदेखि पार्टीमा नेतृत्व हस्तान्तरणको मुद्दा उठेको थियो । थापाको नेतृत्वमा निर्वाचनमा होमिएको कांग्रेस लामो समय सत्ताको अभ्यासका रहेका कारण मतदाताले रुचाएनन् ।
त्यस्तै भदौ तेस्रो साता एमाले महाधिवेशनले केपी ओलीलाई अध्यक्षमा चयन गरेको थियो । जेन-जी आन्दोलन हुनुमा जिम्मेवार रहेको ओली सरकारका कारण मतदातामा आक्रोश मतमा रुपान्तरण हुँदा एमालेलाई ठूलो धक्का लाग्ने देखिएको छ ।
जेन- जी आन्दोलनलाई समर्थन गरे पनि नेकपाको पक्षमा जनमत देखिएको छैन । नेकपा चौथो दल हुने संघर्षमा देखिन्छ ।
२०७२ मा संविधान जारी भएपछि आलोपालो सरकारको नेतृत्व गरेका कांग्रेस, एमाले र नेकपाले जनअपेक्षा अनुसार सुशासन, भ्रष्टाचार नियन्त्रण, सरकारी सेवा, रोजगारी सृजना गर्न सकेनन् । सत्ताको खेलका कारण आम मानिसमा निराशा र आक्रोश पैदा भएको थियो ।
त्यही निराशा र आक्रोशलाई उनीहरुले आशा खोज्दै यो प्रतिनिधिसभा निर्वाचनमा ‘ब्यालेट’ विद्रोह गरेका छन् । मतदाताले आशा खोज्दै रास्वाका वरिष्ठ नेता ‘बालेन’ लाई जनादेशमार्फत मुलुकको नेतृत्वमा पुर्याउने गरी रास्वपालाई रोजेका छन् । निर्वाचनको पूर्ण परिणाम आएलगत्तै रास्वपाको परीक्षा सुरु हुनेछ ।
राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीले काठमाडौं-१ बाट विजय सुरुवात गरेको छ । प्रारम्भिक मतगणना अनुसार रास्वपाले कांग्रेस, एमाले र नेकपा रास्वपाभन्दा निकै पछि छाडेर अघि बढेको छ ।
पूर्वप्रधानमन्त्री एमाले अध्यक्ष ओलीका लागि झापा-५ को मतगणनाले जोखिम देखाएको छ । उनलाई राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीका वरिष्ठ नेता बालेन्द्र शाहले निकै पछि पारेका छन् ।
त्यस्तै रुपन्देही-२ मा रास्वपाका सुलभ खरेल एमालेका उपाध्यक्ष विष्णु पौडेललाई उछिनेर धेरै अघि बढिसकेका छन् । दाङ-२ मा महासचिव शंकर पोखरेललाई जोखिम छ ।
काठमाडौं-५ मा एमाले नेता ईश्वर पोखरेल तेस्रो स्थानमा छन् । रास्वपाका सस्मित पोखरेले निकै नै अघि छन् । कांग्रेस महामन्त्री प्रदीप पौडेल पनि सस्मितभन्दा धेरै पछि छन् । त्यस्तै काठमाडौं-४ मा रास्वपाका पुकार बम एमाले सचिव राजन भट्टराईभन्दा निकै अघि छन् । बमलाई कांग्रेसका सचिन तिमल्सेनाले पछ्याइरहेका छन्।
सर्लाही-४ मा कांग्रेस सभापति गगन थापालाई जित्न उत्तिकै कठिन छ । रास्वपाको तीव्र लहरका कारण थापासहित वरिष्ठ नेताहरु जोखिममा परेका हुन् । मोरङ- ४ मा कांग्रेसका अर्का महामन्त्री गुरुराज घिमिरे तेस्रो स्थानमा छन् । त्यहाँ पनि रास्वपाका सन्तोष राजवंशी धेरै अघि छन् । कांग्रेस नेता शेखर कोइराला पनि मोरङ ६ मा निकै पछि छन् । त्यहाँ पनि रास्वपाकी उम्मेदवार रविना आचार्य धेरै अघि छन् ।
उम्मेदवार भएका एमाले पदाधिकारीहरुमा सचिव भानुभक्त ढकाल झिनो मतले अघि छन् । एमाले महासचिव शंकर पोखरेललाई दाङ- २ मा जित्ने सम्भावना न्यून छ ।
यसअघि पहिलो र दोस्रो भएका कांग्रेस र एमाले दोस्रो र तेस्रो स्थानमा झर्नेछन् । तर संसद्को प्रतिनिधित्वका हिसाबले निकै सानो आकारमा हुने जारी मतगणनाले संकेत गरेको छ ।
रुकुम पूर्वबाट उम्मेदवार भएका नेपाली कम्युनिस्ट पार्टी संयोजक पुष्पकमल दाहाल भने अरु उम्मेदवारभन्दा निकै अघि छन् । माओवादीको आधार क्षेत्रमा रास्वपाको प्रभाव न्यून हुँदा उनलाई जित निकाल्न कठिन छैन । नेपाली राजनीतिका चतुर खेलाडी दाहाल ‘हुलमुलमा जिउ जोगाउनू, अनिकालमा बिउ जोगाउनू’ पर्ने नीतिअनुसार रुकुम पूर्व पुगेका थिए ।
अर्को, माओवादीको राम्रो प्रभाव रहेको कालीकोटमा पनि नेकपाको अग्रता छ । महेन्द्रबहादुर शाही कांग्रेसका हर्षबहादुर बमभन्दा अघि छन् । त्यहाँ रास्वपाका प्रकाश न्यौपाने पाँचौ स्थानमा छन् ।
नेकपाले माओवादी प्रभाव रहेको रुकुम पश्चिम, रोल्पा र सल्यानमा जित निकाल्ने सम्भावना रहेको दाबी गरेको छ । ०७९ को आम निर्वाचनमा तेस्रो स्थानमा रहेको माओवादी यसपटक चौथो स्थानमा हुनेछ ।
प्रारम्भिक मत गणनाको रुझानअनुसार संयोजक दाहालसँग संसद्मा ‘म्याजिक नम्बर’ त नहुने देखिएकाे छ । संसद्मा उनको उपस्थिति भने हुने देखिएको छ ।
रास्वपाको लहरले राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी, मधेश केन्द्रित दल जनता समाजवादी नेपाल, जनमतलाई पनि प्रभाव पार्ने देखिएको छ ।
‘जति ठूलो जित, त्यति धेरै संयमता जरुरी’
लामो र संघर्षपूर्ण इतिहास बोकेका कांग्रेस, एमाले र नेकपा सानाे आकारमा खुम्चिएपछि संसद्मा उनीहरुको भूमिका महत्वपूर्ण हुने छ । रास्वपा संसद्काे ठूलो र सरकारको नेतृत्व गरेको दलका हैसियतले प्रतिपक्ष दलहरुलाई गर्ने व्यवहार र राष्ट्रिय मुद्दामा कसरी सहकार्य गर्छ भन्ने महत्वपूर्ण विषय भएको राजनीतिशास्त्रीले बताएका छन् ।
राजनीतिशास्त्रका प्राध्यापक कृष्ण पोखरेलले रास्वपाले आफूले पाएको जनादेशको उच्चतम कदर गर्दै संयमताका साथ मुलुक सञ्चालन गर्ने परीक्षा सुरु भएको बताए । ‘अहिलेसम्मको मतगणना अनुसार रास्वपाले पहिलो जनमत पाएर ठूलो दल हुने देखिएको छ । ठूलो दलका हैसियतले सरकारको नेतृत्व गर्नेछ,’ उनले भने, ‘लोकतन्त्रमा जति ठूलो जित, त्यति संयमता अपनाएर विपक्षी दलसँग काम गर्नुपर्ने हुन्छ । अब रास्वपाको परीक्षा सुरु भएको छ ।’
राष्ट्रिय सभामा रास्वाको प्रतिनिधित्व नभएको अवस्थामा विपक्षीहरु कांग्रेस, एमाले र नेकपालाई विश्वासमा लिएर राष्ट्रिय मुद्दामा विवेक र बुद्धिमतापूर्वक काम गर्नुपर्ने पोखरेलको भनाइ छ । ‘आफूले पाएको जनादेशको सही सदुपयोग गर्न रास्वपाले कति विवेक पुर्याउँछ, त्यसका आधारमा उसको सफलता देखिनेछ,’ उनले भने, ‘अब रास्वपाले जनचाहना अनुसार काम गर्न सामूहिक बुद्धिमता आवश्यक पर्नेछ ।’
