काठमाडौँ — २१ फागुनमा हुने प्रतिनिधिसभा सदस्य निर्वाचन संघारमा छ । मौन अवधि चलिरहेको छ । मतदातासमक्ष सकारात्मक परिवर्तन गर्ने आश्वासनसहित उम्मेदवारहरूले आफ्ना औपचारिक चुनावी गतिविधिलाई बिट मारिसकेका छन् । विभिन्न दलका र स्वतन्त्र उम्मेदवारका चुनावी घोषणा र वाचा सुनिसकेका मतदाता यो शून्य समयमा आफ्नो अमूल्य मतदानको सदुपयोग होस् भन्ने उद्देश्यले सक्षम र गतिलालाई जिताएर संसद् पुर्‍याउन चाहन्छन् । 

पेसा, व्यवसाय वा अध्ययनको सिलसिलामा देशका विभिन्न स्थानबाट काठमाडौं आएर बस्नेको ठूलै जमात छ । कोही रोजगारको खोजीमा त कोही सन्तानको उज्ज्वल भविष्यका लागि आएका छन् । जसरी हरेक मानिसका संघर्ष कथा फरक–फरक छन्, त्यसरी नै उनीहरूका उद्देश्य पनि । काठमाडौंमा विभिन्न पेसा व्यवसाय गरेर बसेका केही नागरिक मतदान गर्न गइसकेका छन् । केही अझै जाने सोचमा छन् । केही भने आर्थिक अभावकै कारण मतदानका लागि गाउँ नजाने सोचमा रहेको बताउँछन् ।

नागरिक के चाहन्छन् । चुनावप्रति उनीहरूको धारणा के छ ? उनीहरूले चाहेको देश कस्तो हो ? कान्तिपुरले केही प्रतिनिधि पात्रसँग यसबारेमा कुराकानी गरेको छ । काठमाडौंको महँगीमा जेनतेन गुजारा चलाइरहेका अमन चौधरी (२०) काठमाडौं, टोखाको ग्रिल हाउसमा काम गर्दै गरेको अवस्थामा भेटिए । सर्लाही, जगतपुरका उनी यहाँ ५ वर्षदेखि काम गर्दै आएका छन् । अमन ९ कक्षामा पढ्दै गर्दा उनका बुबा वैदेशिक रोजगारका लागि साउदी अरब गएका थिए ।

ऋण काढेर गाउँमा घर बनाएका अमनको परिवारलाई नेपाल आउने अघिल्लो दिन बुबाको मृत्यु भएपछि बज्रपात पर्‍यो । त्यसपछि बहिनी र आमाको सहारा नै अमन भए । घर बनाउँदाको ऋणले थिच्दै लग्यो । धेरै पढेर उज्ज्वल भविष्यको कल्पना गरिरहेका अमनले बाध्यतावश पढाइ छोडेर कामको खोजीमा काठमाडौं आए । ‘साथीहरू हातमा किताब, कलम बोकेर पढिरहेका बेला मेरा हातले फलाम समात्नुपर्‍यो,’ अमन दुखेसो पोख्छन् । अमन अहिले मासिक २९ हजार रुपैयाँ कमाउँछन् । त्यसैले बस्ने खाने र बहिनीलाई कक्षा ११ मा पढाइरहेका छन् । आफूले नपढेकाले बहिनीलाई चाहेजति पढाउने अमनको इच्छा छ । 

यतिबेला चुनावी माहोल देख्दा अमनलाई घर जान त मन छ । तर घर जाँदा–आउँदा हुने खर्चले नै उनी अत्तालिए । ‘परिवारमा कमाउने मैले मात्र हो । गाउँ जाँदा–आउँदा खर्च लाग्छ । भोट हालेर आउने बेलासम्म २/४ दिन भए पनि काम गरिन्छ भन्ने पनि भएको छ । के गर्ने दोधारमा छु,’ उनले भने । अमनले अहिलेसम्म एक पटक मात्र भोट हालेका छन् । ‘फेसबुक खोल्यो कि चुनावका बारेमा मात्र समाचार, भिडियो आउँछन् । चासो त लाग्छ नै,’ अमन सबै राजनीतिका बारेमा कुरा गरेको देख्दा, 

पढ्दा आफूलाई पनि राजनीति गर्ने इच्छा भएको मुस्कुराउँदै सुनाउँछन् । जुनै पार्टीले जिते पनि देश विकास होस् भन्ने उनको चाहना छ । परिवार पाल्न काठमाडौंमा संघर्षरत अर्की पात्र हुन् दुर्गा सुनार (५२) । टोखामा मकै पोल्दै गरेको अवस्थामा भेटिएकी उनी दिनभर ठेलामा मकै, बदाम र पानी बेचेर गुजारा चलाइरहेकी छन् । नुवाकोट शिवपुरीकी दुर्गा काठमाडौं आएको २१ वर्ष भयो । केही वर्ष अघिदेखि मात्रै उनले मकै पोल्न थालेकी हुन् । श्रीमान्को फर्निचर पसल छ । २ छोरामध्ये एक मलेसिया छन् भने अर्की छोरी बहराइन छिन् । ‘नेपालमै काम पाएको भए कामकै लागि सन्तानलाई विदेश पठाउन मन थिएन,’ दुर्गा सुनाउँछिन् ।

देशको अवस्था र नेताका कुरा सुन्दा दुर्गालाई भोट हाल्न जान त्यति उत्साह छैन । ‘जसलाई भोट दिए पनि आफ्नो दुःख कहीँ जाँदैन । हामीले भोट दिएर गएका कहाँ–कहाँ पुग्छन्, हामी जहाँ को त्यहीँ,’ उनले भनिन्, ‘बजार महँगीले केही कुरा छोइसक्नु छैन । त्यही फर्निचर भएको ठाउँको त मासिक ३५ हजार तिर्नुपर्छ । अरू कुरा छोडौं, यही मकैको घोगा किन्दा कति महँगो छ । नेताले महँगी घटाउने भए पो त भोट दिनु !’ कामै छाडेर खर्च गरीगरी भोट हाल्न नजाने उनी बताउँछिन् । भन्छिन्, ‘मलाई चुनावको खासै चाख पनि लाउँदैन । गाउँ जाने–आउने पैसाले त बरु मकै किनेर पोल्यो भने कमाइ हुन्छ । के गर्नु पेट त पाल्नै पर्‍यो ।’

चुनाव आए पनि फूलमाया तामाङ (४५) लाई त्यसको रौनकले खासै छोएको छैन । रायो, चम्सुर, बेथेलगायतका साग तीनकुने सुविधानगर जाने बाटो छेउमा फिँजाएर बेच्न बसेकी उनको घर सिन्धुलीको रातमाटे गाउँ हो । १५ वर्षअघि काठमाडौं छिरेकी उनी दुवाकोटमा बस्छिन् । भाडाको जग्गामा टहरा बनाएर बसेकी छन् । हरेक दिन भक्तपुरबाट साग किनेर तीनकुने बेच्न ल्याउँछिन् । 

फूलमायाका २१ वर्षीय छोरा पसलमा काम गर्छन् । छोरी ८ कक्षामा पढ्दै छिन् । साग बेचेर थोरै भए पनि घरखर्चका लागि राहत हुने उनी बताउँछिन् । इच्छा भए पनि चुनावमा भोट हाल्न नजाने उनी बताउँछिन् । ‘घर जाँदा र आउँदा ३ हजार जति लाग्छ । त्यति कमाउन कति दिन लाग्छ, त्यति पैसाले त मेरो एउटा काम फत्ते हुन्छ,’ उनले भनिन् । पहिलेजस्तो कमाइ नभएकाले अहिले गाउँ जान पनि आँट नआएको उनी बताउँछिन् । ‘आफूसँग प्रशस्त पैसा भएको भए केही नसोची गइदिन्थें । के गर्नु, कमाइ खासै छैन,’ उनले भनिन् ।

सिन्धुपाल्चोककी लीलामाया श्रेष्ठ गत मंसिरदेखि टोखा भूतखेल पार्क छेउछाउ डालोमा राखेर बदाम/पानी बेच्दै आएकी छन् । तर त्यही पनि अब बेच्न नपाइने सुनेर उनी खिन्न छिन् । ‘यहाँको व्यवस्थापन समितिले अब बेच्न पाइँदैन भन्नुभएको छ,’ उनले भनिन् । २१ वर्षअघि काठमाडौं आएकी लीलामायाले सुरुवातमा कृषि क्षेत्रमा काम गर्थिन् । श्रीमान् ज्यामी काम गर्छन् । तर लीलामायाको स्वास्थ्यमा समस्या आएपछि बदाम बेच्न थालेकी रहिछन् । दैनिक ४/५ सय कमाइरहेकी उनलाई यतिबेला अब के गर्ने भन्ने चिन्ताले सताइरहेको छ । ‘थोरै भए पनि घरखर्चमा राहत भएको थियो । कोठामा बस्नुभन्दा त्यहाँ समय पनि सजिलै जान्थ्यो । अब के गर्ने होला भन्ने कुराले नै पीर परेको छ,’ उनले भनिन् ।

यतिबेला देश चुनावमय भएको थाहा छ उनलाई । तर स्वास्थ्यमा समस्या भएकाले गाउँ नजाने बताउँछिन् । ‘भोट हाल्न जान त हुन्थ्यो तर अलि बिरामी पनि छु । गाडीमा हिँड्नै हुँदैन, निकै गाह्रो हुन्छ,’ उनले भनिन्, ‘दिनभरि दुःख गरेर बेलुका खाने हामीजस्तालाई चुनाव आए पनि के ? नआए पनि के ?’ तैपनि जसको सरकार आए पनि देशमा शान्ति छाओस् भन्ने प्रार्थना गरेको उनी बताउँछिन् ।

टोखामा कपडा व्यवसाय गरेर बसिरहेकी शशिकला बुढाथोकी (३२) सर्लाही हरिवनकी हुन् । उनी पनि कामै छोडेर भोट हाल्न गाउँ जान नसक्ने बताउँछिन् । पहिलेजस्तो व्यापार नभएर पनि चिन्तित उनी महँगीले थप पीडा दिएको सुनाउँछिन् । ‘पहिला कपडा पसल निकै राम्रो चल्थ्यो । आजकल महँगी पनि छ । त्यही भएर पहिलाको जस्तो व्यापार छैन,’ उनी भन्छिन्, ‘पेसा व्यवसाय भएपछि लगानी गरेको हुन्छ । चुनाव भनेर चटक्कै आफ्नो काम छोडेर जाने कुरा पनि भएन ।’ अहिलेसम्म भोट हाल्न जाने मेसो नमिलेको बताउने उनी गाउँबाट पनि भोट हाल्नका लागि धेरैले फोन गरेर बोलाएको सुनाउँछिन् । 

शशिकलालाई पहिले राजनीतिबारे खासै चासो थिएन । तर आजकल सामाजिक सञ्जालमा देखिने समाचारका साथै चुनावसम्बन्धी भिडियोले कौतुहलता जागेको रहेछ । ‘फेसबुक, टिकटक, इन्स्टाग्राम जे खोल्यो त्यहीमा चुनावको समाचार, भिडियो आउँछन् । आजकल चुनावप्रति निकै रुचि लाग्न थालेको छ,’ उनी भन्छिन् ।

पढेर पनि भनेअनुसार काम नपाएका बर्दियाका शेरसिंह सिजापति (२८) लाई चुनावताका निकै रिस उठ्छ । हेल्थ असिस्टेन्ट उनी केही समय प्यूठानमा काम गरेपछि विगत ९ महिनादेखि काठमाडौं, बसुन्धारा बस्दै आएका छन् । तर केही काम नपाएपछि उनी कहिलेकाहीँ पठाओ चलाउँछन् । 

चुनाव आए पनि उनी गाउँ नजाने सोचमा रहेको बताउँछन् । ‘भोट हाल्न त जाने सोच थियो तर पैसाले रोकेको छ । पैसाको जोहो भए त बाइक लिएर जाने थिएँ,’ ९ महिनादेखि काठमाडौं आएर पनि जागिर नपाएका उनी रुष्ट सुनिन्छन्, ‘पढेर पनि जागिर खोज्दा पाइँदैन । अनि कसलाई भोट हालेर के पो हुने हो र ?,’ साथी, सहकर्मी विदेशिएको देख्दा उनको मन दुख्दो रहेछ । ‘तर हामीजस्ता युवा पढेर पनि यहाँ बेरोजगार बस्नुपरेको देख्दा पनि दुःख लाग्छ । अब देशमै रोजगार सिर्जना होस् भन्ने चाहना छ,’ उनी चुनावपछि बन्ने सरकारले बेरोजगारी अन्त्य र युवाका मुद्दालाई सम्बोधन गरोस् भन्ने चाहन्छन् ।

उदयपुर कटारी घर भएका दिलीप माझी पठाओ चलाउँदै गरेको अवस्थामा भेटिए । उनी केही समय अगाडिसम्म कोरियन भाषा प्रशिक्षण लिँदै थिए । सोचेअनुरूप नतिजा नआएपछि अहिले पठाओ मात्र चलाउने गरेको बताए । उनलाई चुनावमा घर जान मन लागे पनि नजाने निर्णयमा पुगेको सुनाए । ‘जान त मन छ नि । मलाई त चुनाव चाडपर्वजस्तै रमाइलो लाग्छ । तर जाँदा–आउँदा आफ्नै खर्च हुने हो, त्यसैले मन भएर पनि पैसाले गर्दा रोक्कियो,’ उनले भने । चुनावमा जान नपाए पनि राम्रोले जितून् भन्ने उनी चाहन्छन् । जुन पार्टीको