कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

यस्तो छ पहिरो गएपछिको लिदीको दृश्य

कान्तिपुर संवाददाता

काठमाडौँ — अविरल वर्षापछि आएको पहिरोले शुक्रबार जुगल गाउँपालिका–२ लिदीमा १३ वटा घर पुरिएका छन् । बिहान साढे ६ बजेतिर माथिपट्टिको डाँडो भासिएर बस्ती छोपेको हो ।

पहिरोमा केही स्थानीय पुरिएको अनुमान गरिए पनि स‌ंख्या यकिन भइनसकेको प्रहरीले जनाएको छ । ‘एक दर्जन घरमा पूर्ण क्षति पुगेको भन्ने छ, कति मान्छे बेपत्ता भए अहिल्यै भन्न सकिने अवस्था छैन,’ जिल्ला प्रहरी कार्यालयका प्रवक्ता डीएसपी माधवप्रसाद काफ्लेले भने, ‘सुरक्षाकर्मी घटनास्थल पुग्दै छन्, तत्कालै उद्धारका लागि जुटिरहेका छौं ।’

गाउँपालिकाका योजना अधिकृत रामबाबु नेपालले भने पुरिएका मध्ये पाँच घरका स्थानीय सम्पर्कविहीन रहेको जानकारी दिए । उनका अनुसार तीन घरमा १३ जना सदस्य थिए । बाँकी दुई घरमा कति थिए, खुल्न सकेको छैन । ‘पहिरोबाट १५ जना भने बाहिर निस्केका छन्,’ उनले भने, ‘उनीहरुलाई नजिकै सुरक्षित स्थानमा राखिएको छ ।’

यसैबीच पहिरोमा पुरिएर घाइते भएका ५ जनालाई उद्धार गरी थप उपचारका लागि हेलिकप्टरमार्फत चौतारा लगिएको छ । अहिले घटनास्थलमा उद्धार र राहतलाई तीव्रता दिन भन्दै सभामुख अग्‍निप्रसाद सापकोटासहितको टोली पुगेको छ ।

सबै तस्बिरहरु : सभामुखको सचिवालय


प्रकाशित : श्रावण ३०, २०७७ ११:५५
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

काम चलाऔं पोहोरकै गीतले

बढेनन् तीजका गीत सिर्जना, दोहोरिँदै महिला मुद्दादेखि ‘नो व्रत प्लिज’ सम्म
रीना मोक्तान

काठमाडौँ — कोरोना संक्रमणको त्रासले सबैलाई घरघर खुम्च्याउँदा यसपटक तीजका पोहोर जति धेरै नयाँ भाका बजारमा आएका छैनन् । धेरै जना भेला भएर नाचगान र खानपान गर्नै नमिल्ने अवस्थाको असर तीज गीत सिर्जनामा परेको प्रस्ट छ ।

यसपालि तीजको माहोल कस्तो होला ? लकडाउनबीच पनि तीजका सिर्जनामा बल गरिरहेका कलाकर्मीलाई यो प्रश्न राख्दा उनीहरूको एउटै जवाफ थियो, ‘यसपालि पोहोरकै गीतले काम चलाउनुपर्ला ।’

बर्सेनि तीजका लागि वैशाख र जेठमा गीत तयार पारिन्छन् । विस्तारै चर्चा पाउँदै ती गीतले तीजमा नाच्ने/नचाउनेलाई रिझाउँथ्यो, सिजनमै लकडाउनले घरभित्र थुनिएर बस्दा यो वर्ष तीजमा कमै गीत रेकर्ड हुने आँकलन उनीहरू गर्थे । १ सय २० दिनपछि अन्त्य भएको लकडाउनले यसपटकको तयारी प्रभावित रह्यो तैपनि गायक र गायिका जुटे । सानो समूहमा काम गर्न मिल्ने भएपछि कतिपयले तीज गीत हतारहतार रेकर्ड गराए । तर गीतहरूले बज्दै प्रचार पाउने अवधि साँघुरियो । यो वर्ष धेरै गीत रेकर्ड भएको बताउँछन् राष्ट्रिय लोक तथा दोहोरी गीत प्रतिष्ठान नेपालका अध्यक्ष रमेश बीजी । ‘यसपालि तीजको गीत रेकर्ड नहोला भन्ठानेको, तर राम्रै संख्यामा भएका छन् । पोहोरको अनुपातमा अझ स्तरीय छन् यसपालि,’ उनले भने, ‘यो असहज परिस्थितिमा पनि कलाकारले गीतमा धेरै लगानी गर्नुभयो ।’

यसपटक डेढ सय वटाका हाराहारीमा गीत रेकर्ड भएको उनले बताए । पोहोर ५ सय तीज गीत रेकर्ड भएको थियो । संकटबीच सयभन्दा बढी गीत रेकर्ड हुनु पोहोरको अनुपातमा धेरै भएको उनको तर्क छ । कुनै बेला तीजमा ५० भन्दा बढी गीत गाउने गायिका राधिका हमाल भन्छिन्, ‘यसपालि त नहोला/नहोला भन्दाभन्दै धेरै पो तीज गीत आए ।’

८० प्रतिशत द्विअर्थी

यसपालि रेकर्ड भएका तीज गीतमध्ये ८० प्रतिशत द्विअर्थी र उच्छृंखल छन् । ‘उत्तानो परें म मकैबारीमा,’ ‘साइँली रोयो उत्तानो परेर’ र ‘बोको’ जस्ता द्विअर्थी शीर्षकका गीतहरू

युट्युबमा भ्युज बढाउने सोचले सार्वजनिक भए । अध्यक्ष बीजी यसपालि तीजका मौलिक भाका समेटेका गीत भने कम सार्वजनिक भएको बताउँछन् । ‘तीजका नाम पारेर धेरै गीत आए । तर तीजकै गीत कम आए,’ उनले भने, ‘कति तीज गीतको शीर्षकमै आपत्ति भयो । अपाच्य शब्दहरू । व्यापार गर्न, भ्युज बढाउने सोचले गरिएका ती हर्कतहरूलाई प्रतिष्ठानद्वारा परिवर्तन गरायौं ।’

शीर्षक परिवर्तन नगर्नेलाई भने प्रतिष्ठानको न्यूनतम सेवासुविधाबाट बहिष्कार गरेको उनी बताउँछन् । त्यस्ता गीतलाई सिफारिस नै नदिएको उनको भनाइ छ । ‘जसरी केटाहरूले साडी लाएर गीतलाई रत्यौली बनाए । त्योचाहिँ तीजको नाममा अत्यन्तै दुःखदायी कुरा भयो । वास्तवमा ती गीत तीज गीत होइनन् । भ्युज बढाएर व्यापार गर्न खोज्नेहरूको काम हो,’ बीजीले भने, ‘वास्तवमा फ्यानहरूले कलाकारलाई कहाँ भेटौं, कहाँ देखौं भन्ने हुन्थ्यो पहिला । तर आज तीनै फ्यानले थुक्ने बेला आयो यस्तो हर्कत देखेर ।’ दर्शकलाई आकर्षित गर्न उच्छृंखल शब्द समेटिएका गीतले तीजको मौलिकतामा प्रहार गरेको उनी बताउँछन् । गत वर्ष गायक दुर्गेश थापाले ल्याएको ‘बीच बीचमा’ ले तीजमा तहल्कै पिट्यो । यसपालि उनैलाई

पछ्याउँदै दर्जनभन्दा बढी गीत सार्वजनिक भए । दुर्गेशकै शैली पछ्याउँदै ‘नाच्ने हो छेउछेउमा,’ ‘घरको छतमा,’ ‘हाम्रो तीजमा नआऊ बीचमा,’ ‘बारीको पाटामा’ र ‘सुन केटा हो’ जस्ता गीतहरू सार्वजनिक भए । यी गीतहरू मूलतः ‘बीच बीचमा’ को जवाफमा दिन बनेको देखिन्छ । यी गीतहरूमा गितार, ड्रमसेट अनि माइक छुटेका छैनन् । गायक प्रकाश सपूत तीजका गीतमा महिलाका पीडा, दुःख अनि खुसीका कुरा समेटिनुपर्ने बताउँछन् । तर, यी गीतहरूमा महिलाका पीडा कम तीजमा कहाँ नाच्ने भन्ने खालका कुरा समावेश छन् ।

कमै बने तीजका मौलिक गीत

यसपालि तीजका राम्रा गीत रेकर्ड नभएका होइनन् । २० प्रतिशत गीतले तीजको मौलिकता बोकेको पाइयो । गायिका शर्मिला गुरुङ, लक्ष्मी न्यौपाने र हरिदेवी कोइरालालगायतले सार्वजनिक गरेका एकल गीतलाई यस्तै द्विअर्थी गीतले ओझेलमा पारिदियो । उनीहरूका गीतमा महिला पीडा, दुःख समेटिएका छन् ।

गायिका शर्मिलाले सार्वजनिक गरेको ‘जलुका’ बोलको गीतमा माइतीले तीजमा नबोलाएको पीर पोखिएको छ । माइती जाने बाटोको खोला बगेर तीजमा आमा भेट्न नपाएकी एक महिलाको पीडा समेट्ने गीत ल्याएकी छन्– गायिका लक्ष्मीले । ‘मै माग्थें बालापन’ बोलको गीतसँगै ‘झल्को माइतीको’ तीज गीत पनि दर्शकबीच ल्याएकी छन् उनले । गायिका हरिदेवी, शान्ति गुरुङ, दुर्गा गुरुङको ‘कस्ता दिन गए बरै’ गीतमा आफ्नो माइती गाउँको सम्झना गरिएको पाइन्छ । प्रतिष्ठानका अध्यक्ष बीजी यस किसिमको तीजका मौलिक गीत कमै बनेको स्विकार्छन् । ‘यस्ता गीतहरू राम्रा छन् । भाका पनि राम्रा । विषयवस्तु पनि तीजको छ ।

अरू गीतचाहिँ तीजको नाममा गरिएको बबन्डर मात्रै हुन्,’ उनले भने । गायिका राधिकाको आवाजमा सार्वजनिक भएको ‘दिदीभाइ’ बोलको गीतमा बजारमा आइरहेका तडकभडक पाराका भाकाभन्दा फरक स्वाद पाइन्छ । विदेशबाट आएको भाइ क्वारेन्टाइनमा बस्दा दिदीले भेट्न नपाउँदाको छटपटी यो गीतमा सुनिन्छ । गीतमा निर्मला सुवेदीको शब्द रचना छ । त्यस्तै, गायिका अञ्जु श्रेष्ठको ‘रंगियो तीजले’ बोलको तीज गीतमा माइती जान पाउँदाको उमंग समेटिएको छ । दर्जनभन्दा बढी तीज गीत रेकर्ड गराएकी गायिका हमाल तीजको मौलिक गीत बन्ने क्रम जारी रहेको बताउँछिन् । तर, द्विअर्थी शब्दका गीत तीजका मौलिक गीतमाथि हाबी भएको उनको तर्क छ ।

‘तीजको मौलिक गीत बन्न छोडेको छैन । लक्ष्मी न्यौपाने, हरिदेवी कोइरालाले तीजका गीतहरू ल्याउनुभएको छ,’ उनले भनिन्, ‘तर, त्यही हो नराम्रा गीत अहिले हाबी भएको छ । उहाँहरू युवा हुनुहुन्छ । उहाँहरूले मौलिक गीत गाउनुभएको भए पनि दर्शकले रुचाइदिनुहुन्थ्यो । तर त्यस्ता शीर्षकमा गीत रेकर्ड हुँदा दर्शकले त्यस्तै सुनिदिनुभएको हो ।’

गीतमा महिला मुद्दा

गायिका सोफिया थापाको ‘अबको तीज नो व्रत प्लिज’ बोलको गीतले त यो वर्ष बहस नै सिर्जना गर्‍यो । उनले आफ्नो गीतमार्फत गोडाको पानी खाने प्रचलन परिस्कृत गर्नुपर्ने खालका सन्देश राखेकी थिइन् । तीजमा हुने फजुल खर्चलाई ‘नो’ भन्दै गीत गाएपछि राष्ट्रिय सभा सदस्य गायिका कोमल वलीले सोफियाको गीत तीज–गीत नभएको अभिव्यक्ति दिइन् । सार्वजनिक भएको एक दिनमै धार्मिक संगठनको प्रहारमा पर्‍यो सोफियाको गीत । उनको गीतले धार्मिक आस्थालाई आघात पुर्‍याएको भन्दै हिन्दु संगठनका व्यक्तिले गीतलाई युट्युबबाट हटाएरै छाडे ।

गीत युट्युबबाट हटाएपछि गायिका वलीले भनेकी थिइन्, ‘गीत त किन हटाउनुपर्थ्यो र ? तीजसँग व्याख्या नगरेको भने भइहाल्यो । गीत हटाउनुपर्थ्योजस्तो मलाई लाग्दैन । गीत ब्यान्ड गर्नुपर्छजस्तो लाग्दैन ।’ उनले लोकतन्त्रमा जस्तो विषयमा गीत गाउन पाउने धारणा राखिन् । तर, सोफियाको अभिव्यक्ति स्वतन्त्रतामाथि भने धार्मिक संगठनले हस्तक्षेप गरे ।

‘नो’ भनेपछिका परिणाम भयानक रहेको सोफिया लेख्छिन्– ‘नो’ भन्न कठिन छ । ‘नो’ पछिका परिणाम पनि भयानक छन् । ‘यस’ भन्नुमा जुन सहजता छ ‘नो’ भन्नुमा छैन । आफू दबिएर पीडित भएर ‘यस’ भनिरहँदा आश्रय त पाइएला तर त्यसले गर्ने मानव जातिमाथिको दमन, मानव सार्वभौमिकतामाथिको अपमान र नयाँ पुस्ताको भविष्यमाथि अन्यायपूर्ण सम्झौता हुन जान्छ, जसको क्षतिपूर्ति कहिल्यै तिर्न सकिँदैन । ‘नो’ भन्दा स्वार्थ र नाफा कमाउने भीड आइलाग्न सक्छन्, जसले डर, धम्की र भौतिक कारबाहीको चेतावनी दिन्छन् । तर, स्वाधीनता, स्वाभिमान र स्वतन्त्रताको संरक्षण गर्न त्यो एउटा अर्थपूर्ण पाइला अवश्य बन्नेछ ।

चर्चाको शिखरमा रहेको ‘बदला बरिलै’ पनि तीज गीत हो । गायक प्रकाश सपूतको शब्दमा गायिका देवी घर्तीले गाएको यस गीतमा महिला हिंसाको विषय उठाइएको छ । बलात्कारका विषय उठाएको यो गीतको भिडियो पनि सशक्त छ । गायिका बन्ने सपना बोकेकी युवती कसरी बलात्कारको सिकार हुन्छिन् भन्ने देखाइएको छ । गीतमा युवतीको भूमिकामा देखिएकी छन्– अभिनेत्री केकी अधिकारी ।

यो गीतले धेरैलाई निर्मला पन्तको सम्झना गराएको पनि चर्चा छ । बलात्कारीसँग बदला लिएको देखाउने यो गीतमा कानुन पनि कति कमजोर छ भन्ने व्यंग्य गरिएको छ । ‘एउटा घटना भयो । कानुन त छ तर अझै प्रभावकारी भएको छैन भन्ने व्यंग्यात्मक चेतना पनि भिडियोले दिन खोजेको हो । त्यो खालको घटना घटाउने व्यक्तिलाई यो भिडियो हेरिहाल्यो भने हीनताबोध हुन्छ होला,’ प्रकाश भन्छन् ।

प्रकाशित : श्रावण ३०, २०७७ ११:३७
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×