काठमाडौँ — प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओली चीनको भ्रमण पूरा गरी बुधबार स्वदेश फर्किएका छन् । प्रधानमन्त्री ओलीले भदौ १४ देखि १८ सम्म ५ दिने चीनको भ्रमण गरेका हुन् । चीनको तियानजिन सहरमा १५–१६ भदौमा आयोजित सांघाई सहयोग संगठन (एससीओ) को २५ औं शिखर सम्मेलनमा भाग लिन ओली चीन गएका थिए । सम्मेलनका क्रममा आयोजित एससीओ प्लसको बैठकलाई ओलीले सम्बोधन गरेका थिए । 

प्रधानमन्त्री ओली र चिनियाँ राष्ट्रपति सी चिनफिङबीच शनिबार तियानजिनमा भएको वार्ता पछाडि चीनको विदेश मन्त्रालयले जारी गरेको विज्ञप्तिमा नेपालले (ग्लोबल सेक्युरिटी इनिसिएटिभ) जीएसआईलाई समर्थन गरेको चिनियाँ दाबीका कारण प्रधानमन्त्रीको भ्रमण विवादमा तानिएको थियो ।

जीएसआई चीनको सुरक्षा रणनीति हो । भेटवार्तापछि नेपालद्वारा जारी गरिएको विज्ञप्तिमा भने जीएसआईबारे उल्लेख थिएन । नेपाली पक्षले ओली–सी भेटमा जीएसआईका विषयमा कुनै चर्चा नभएको र चिनियाँ विज्ञप्ति झूटो भएको दाबी गरेको छ । 

चीनबाट फर्के लगत्तै त्रिभुवन अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलमा सञ्चारकर्मीको जिज्ञासामा परराष्ट्र सचिव अमृत राईले नेपालले जीएसआईलाई नभएर ‘ग्लोबल डेभलपमेन्ट इनिसिएटिभ’ (जीडीआई) लाई मात्र समर्थन गरेको दाबी गरे । ‘अरू कुरामा समर्थन जनाएको छैन । त्यसमा स्पष्ट हुनुहोला । हाम्रा कुराहरू स्पष्ट राखेका छौं,’ उनले भने, ‘नेपाल सरकारको नीति जे छ, त्यही कायम हुन्छ ।’ 

परराष्ट्र सचिव राईले एससीओ शिखर सम्मेलनमा नेपालको सहभागितामार्फत नेपालको राष्ट्रिय हित प्रवर्द्धन भएको बताए । चिनियाँ राष्ट्रपति सीसँगको भेटमा प्रधानमन्त्री ओलीले नेपालको भूभाग लिपुलेक नाकाबाट व्यापार गर्ने भारत र चीनबीच भएको समझदारीप्रति आपत्ति जनाएको उनले जानकारी दिए ।

‘प्रधानमन्त्रीज्यूले उक्त समझदारी कार्यान्वयन नगर्न चीनका राष्ट्रपतिलाई अनुरोध गर्नुभयो,’ राईले भने । प्रधानमन्त्री ओलीको द्विपक्षीय भेटघाट तथा अन्य राष्ट्रका राष्ट्र तथा सरकार प्रमुखसँग गरेको वार्ताबाट अन्तर्राष्ट्रिय जगत्मा नेपालको प्रतिष्ठा थप अभिवृद्धि गर्ने कार्यमा उल्लेखनीय योगदान पुगेको राईले जनाएका छन् । 

चीन भ्रमणका क्रममा प्रधानमन्त्री ओलीले रुसका राष्ट्रपति भ्लादिमिर पुटिनलगायतका नेताहरूसँग द्विपक्षीय भेटवार्ता गरेका थिए । पुटिनसँगको भेटमा प्रधानमन्त्री ओलीले नेपाल भ्रमणको निम्तो दिएको राईले जानकारी दिए । रुससँगको सम्बन्धलाई अझ सुदृढ तुल्याउने र व्यापार, लगानी, शिक्षा तथा संस्कृतिका साथै हवाई सम्पर्कका क्षेत्रमा परस्पर लाभदायक सहयोग प्रवर्द्धनका विषयमा दुई नेताबीच छलफल भएको उनले बताए ।

प्रधानमन्त्रीले लाओका र माल्दिभ्सका राष्ट्रपति तथा भियतनाम र कम्बोडियाका प्रधानमन्त्रीसँग भेटवार्ता गरेका थिए । तियानजिनको एससीओ सम्मेलनपछि प्रधानमन्त्री ओली भदौ १७ मा बेइजिङ पुगेका थिए । त्यहाँ उनले चिनियाँ उपराष्ट्रपति हान चङसँग द्विपक्षीय भेटवार्ता गरेका थिए । भेटमा नेपाल–चीन सम्बन्धका विविध विषयहरूमा छलफल भएको थियो । 

जीएसआईलाई नेपालले समर्थन गरेको चिनियाँ दाबीको विषयमा संसदमा समेत प्रश्न उठेको छ । प्रतिनिधि सभाको बुधबारको बैठकमा जीएसआईबारे प्रस्ट पार्न सांसदहरूले सरकारसँग माग गरेका छन् । सत्तारूढ दल कांग्रेस सांसद दिलेन्द्रप्रसाद बडूले बुधबारको प्रतिनिधिसभा बैठकमा प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओली र चिनियाँ राष्ट्रपति सी चिनफिङबीचको भेटपछि चीनको विदेश मन्त्रालयद्वारा जारी गरिएको विज्ञप्तिमा जीएसआईको प्रस्तावमा नेपाल सहमत भएको भन्ने विषयमा सरकारले प्रस्ट पार्नुपर्ने बताए ।

‘छलफल नै नभएको विषय विज्ञप्तिमा उल्लेख भएर किन र कसरी आयोग ? यसमा प्रधानमन्त्रीको सचिवालय र परराष्ट्र मन्त्रालयले प्रस्ट पार्नुपर्छ,’ बडूले भने ।

बडूले नेपालको लिम्पियाधुरा, लिपुलेक र कालापानीका सम्बन्धमा जारी सीमा विवादमा चीनियाँ राष्ट्रपति सीले दिएको जवाफ सन्तोषजनक नरहेको बताए । ‘नेपालको पश्चिमको सीमामा भारत मात्र नभई चीन पनि स्वतः जोडिन्छ । नेपालको दार्चुलाको पश्चिमी सीमा भारतसँग मात्र नभई चीनसँग पनि जोडिएको विषय हो । त्यो त्रिदेशीय बिन्दु हो । सुगौली सन्धिअनुसार लिम्पियाधुरामा नै त्रिदेशीय सीमा बिन्दु हुन आउँछ । त्यसैले पनि चीन जोडिन आउँछ,’ बडूले भने । त्यसैले तीन वटै देश मिलेर विवाद समाधान गर्नुपर्ने बडूले बताए । बडू दार्चुलाबाट निर्वाचित सांसद हुन् ।