जल तथा मौसम विज्ञान विभागले हिमताल विस्फोटबाटै गत मङ्गलबार बिहान रसुवास्थित नेपाल–चीन सीमामा रहेको ल्हेन्दे खोलामा बाढी आएको प्रारम्भिक निष्कर्ष निकालेको छ । विभागले ‘सेन्टिनेल’ उपग्रहबाट गरेको अध्ययनले हिमताल फुटेर बाढी सिर्जना भएको जनाएको छ । विभागका बाढीविद् विनोद पराजुलीले ‘सुप्राग्लेशियल’ ताल फुट्दा बाढी आएको प्रारम्भिक अनुमान गरिएको जानकारी दिए। 'रसुवागढीस्थित नेपाल–चीन सीमाबाट करीब ३६ किलोमिटरमाथि (अक्षांशः २८.४०४३, देशान्तरः ८५.६४६९, समुद्री सतहदेखि करिब ५१५० मिटर उचाइ) ल्हेन्दे खोलाको माथिल्लो जलाधार क्षेत्रमा पर्दछ। हिमनदीको करिब बीच भूभागमा विकास भएको सुप्राग्लेशियल ताल (हिमताल) करिब ०.७५ वर्ग किलोमिटर क्षेत्रफलमा फैलिएको देखिन्छ,' उनले भने, 'उक्त हिमतालको क्षेत्रफल करिब ०.६० वर्ग किलोमिटर मात्र देखिएको छ । बाढीको घटना हुनुपूर्व र घटना भइसकेपछिको तालको क्षेत्रफलमा परिवर्तन भएको देखाएको छ । अध्ययनले  उक्त समयावधिमा तालबाट पानी निकास भएको र त्यसको प्रभाव तालको तलको क्षेत्रमा परेको देखिएको छ।' पराजुलीका अनुसार यस सम्बन्धमा मित्रराष्ट्र चीनबाट थप स्थलगत प्रतिवेदन प्राप्त हुने अपेक्षा गरिएको छ । साथै आगामी दिनमा भू–उपग्रहमार्फत प्राप्त हुन सक्ने अन्य तस्बिरहरुले थप पुष्ट्याइँ दिन सक्नेछ । जल तथा मौसम विज्ञान विभागले निरन्तर अध्ययन जारी राख्ने उनको भनाइ छ । 'बाढी पूर्व र बाढीपछिको अवस्थाबीच उल्लेखनीय अन्तर देखिएको र विशेष गरी तालको क्षेत्रफल उल्लेख्य रूपमा घटेको देखिएको छ, जसअनुसार उक्त हिम तालबाट पानी निकास भएको देखिन्छ,' उनले भने। अन्तरराष्ट्रिय एकीकृत पर्वतीय विकास केन्द्र (इसिमोड) का वैज्ञानिकहरुले  चीन–नेपाल सीमाको ल्हेन्दे खोलामा बनेको सुप्राग्लेशियल ताल फुटेर रसुवाको भोटेकोशीमा बाढी आएको पुष्टि गरेका छन् । 

- विमल खतिवडा र अंगल ढकालको स्थलगत रिपोर्टिङ

भोटेकोशीमा मंगलबार आएको बाढीका कारण रसुवाको स्याफ्रुवेँसी-रसुवागढी सडक खण्ड क्षत्‌विक्षत् बनेको छ। बाढीले लिङ्लिङ भीरमा पुरै सडक बगाएका कारण पैदलयात्रु हिँड्ने बाटोसमेत छैन। यहाँ यात्रुहरू जोखिम मोलेर यात्रा गरिरहेका छन्। सडक बगाएका कारण हिँड्ने बाटोसमेत नरहेपछि नेपाली सेना र नेपाल प्रहरीले डोरी टाँगेर वारपार गर्ने बाटो बनाएका छन्। तर यो कम जोखिमपूर्ण छैन। अहिले प्रहरीको सहायतामा यहाँ मानिसहरू डोरी समाएर जोखिम मोलेरै वारपार गरिरहेका छन्। यो सडक खण्डको दुई ठाउँमा यसैगरी बाढीले पुरै सडक बगाएको छ। अन्यत्र भने ठाउँ ठाउँमा पहिरोले सडक भत्काएको छ। सडक आसपासका विद्युतका पोल ढलेका छन् भने कतै भाँचिएका छन्।

- विमल खतिवडा र अंगल ढकालको स्थलगत रिपोर्टिङ

भोटेकोशीमा मंगलबार आएको बाढीका कारण रसुवाको उत्तरी क्षेत्रको जनजीवन प्रभावित भएको छ। बाढीका कारण स्याफ्रुबेँसी-रसुवागढी सडक पूर्णरुपमा अवरुद्ध बनेको छ भने विद्युत, इन्टरनेट र टेलिफोन लगायत अत्यावश्यक सेवा समेत ठप्प बनेको छ। स्याफ्रुबेँसी-रसुवागढी खण्डमा सडक क्षत्‌विक्षत् भएको छ। स्याफ्रुबेँसीदेखि रसुवागढी जाने सडक अवरुद्ध छ । मानिसहरू यहाँदेखि करिब साढे चार घन्टाको बाटो भएर पैदलयात्रा गरिरहेका छन्। बाढीपछि यहाँका व्यापारीहरू हेलिकोप्टर लिएर पुगेका छन् भने कतिपय घण्टौँ लगाएर पैदल हिँडेर पुगिरहेका छन्। बाढीले रसुवागढी जलविद्युत आयोजनाको मुख्य ड्याममा ठूलो क्षति पुर्‍याएको छ भने रसुवागढी भन्सार यार्डमा पार्किङ गरेर भन्सार जाँचपासको क्रममा रहेका ३०-४० वटा मालबहाक गाडीहरू बगाएको अनुमान गरिएको भन्सार कार्यालयका नासु चण्डीराज गेलालले बताए। त्यस्तै यहाँ पार्किङ गरेर राखेका अन्य १०० वटाभन्दा बढी विद्युतीय गाडीहरू पनि बगाएको उनले बताए। रसुवागढी जलविद्युत आयोजनाको आवास क्षेत्र पनि बगाएको छ भने यहाँ पार्किङ गरिएका ८ वटा हाइलक्स गाडी पनि पहिरोले पुरेको छ। बाढीले ठुलो क्षति र अत्यावश्यक सेवा अवरुद्ध बनाएपनि यहाँ सरकारीस्तरबाट भने कुनै पहल भएको छैन । क्षतिको विवरण संकलन र मर्मत सम्भार गरी सेवा सञ्चालनका विषयमा समेत कुनै प्रयास भएको छैन । बाढीले यहाँको जनजीवन अस्तव्यस्त बनाएको गोसाइँकुण्ड गाउँपालिका-२ का वडाध्यक्ष कामीछिरिङ तामाङले बताए। 'मंगलबार बिहान राति सवा ३ बजे अकस्मात् बाढी आयो। हामी त्यहीबेला देखि उद्धारमा खटिएका छौँ,' उनले भने, 'यहाँ नेपाली सेना, नेपाल प्रहरी र सशस्त्र प्रहरीको उपस्थिति छ। तर विपद्को बेला सरकारले जुन पहलकदमी लिइदिनुपर्ने हो, त्यो हुन सकेन।'

फाइल तस्बिर