काठमाडौँ — अनौपचारिक भ्रमणका क्रममा नयाँदिल्लीमा रहेका पूर्वप्रधानमन्त्री एवं नेपाल समाजवादी पार्टी (नयाँ शक्ति) का अध्यक्ष बाबुराम भट्टराईले राजनीतिक र कूटनीतिक भेटघाटलाई तीव्र पारेका छन् । छोरी मानुषी यमी भट्टराईसँगै दिल्ली गएका उनले भारतीय नेता र कूटनीतिज्ञहरूसँग भेटेका हुन् ।

भेटका क्रममा भारतीय नेताले नेपालको राजनीतिक अवस्थाबारे चासो राखेको मानुषीले बताइन् । ‘नेपालमा राजनीतिक अस्थिरता किन भइरहेको छ ? प्रमुख राजनीतिक दलबीच गठबन्धन किन फेरबदल भइरहेको छ भन्नेमा उहाँहरूले जिज्ञासा राख्नुभयो,’ मानुषीले भनिन् ।

नेसपा (नयाँ शक्ति) को प्रगतिशील नेपाल समाजको सम्मेलनको उद्घाटन गर्न शनिबार दिल्ली पुगेका भट्टराईले सोमबार भारतीय जनता पार्टी (भाजपा) नेता एवं रक्षामन्त्री राजनाथ सिंहसँग भेटवार्ता गरेका छन् । भेटमा दुई देशको सम्बन्ध, आर्थिक मामिलालगायत विषयमा कुराकानी भएको मानुषीले जानकारी दिइन् । ‘रक्षामन्त्री सिंहसँग नेपाल–भारत सम्बन्धका साथै विकास र आर्थिक मामलामा कुराकानी भयो,’ उनले भनिन्, ‘दुई देशको सम्बन्ध बलियो बनाई विकास र आर्थिक वृद्धिबारे विचार आदानप्रदान भयो ।’ 

सिंहसितको भेटमा भट्टराईले भारतको सहयोगमा नेपालमा सञ्चालित परियोजना तोकिएकै समयमा पूरा गर्न आग्रह गरेका थिए । सिंहले भारत सरकारले गर्नुपर्ने सहयोगबारे सुझाव मागेका थिए । ‘हाम्रो सहयोगमा सुरु भएका नेपालका परियोजनाको अवस्था के छ ? हामीले गर्नुपर्ने के छ ?’ भारतका रक्षामन्त्री सिंहको जिज्ञासा थियो । भट्टराईले आर्थिक वृद्धिको विषयमा जोड दिएको मानुषीले जानकारी दिइन् । सिंहको निवासमा करिब आधा घण्टा भएको भेटवार्तामा दुई देशको कूटनीतिक सम्बन्ध बलियो बनाए मात्र दुई पक्षीय हित हुने कुरा भएको थियो ।

भट्टराईले सोमबार नै जनता दल युनाइटेडका नेता केसी त्यागी, बहुजन समाजवादी पार्टी राष्ट्रिय प्रवक्ता सुधीन्द्र भदौरिया, उत्तराखण्डका पूर्वमुख्यमन्त्री तथा भाजपा नेता भगतसिंह कोसियारीसँग पनि भेटवार्ता गरेका छन् । भट्टराईले विपक्षी कंग्रेस आईका सांसद तथा पूर्वमन्त्री जयराम रमेशसँग पनि भेटेका छन् । कोसियारीले हिन्दु राज्यको प्रसंग उठाएको भट्टराईले सुनाए । ‘मैले धर्म र सांस्कृतिक आ–आफ्ना धारणा राख्न पाइन्छ । हिन्दुवादी विचार राख्नु आस्थाको कुरा हो । राजतन्त्र लोकतन्त्रविरोधी प्रणाली हो भनेँ,’ भट्टराईले भने । उनले शनिबार भारतीय जनता पार्टी (भाजपा) का पूर्वअध्यक्ष मुरलीमनोहर जोशीसँग भेटेका थिए । 

नेपालका लागि भारतका पूर्वराजदूत, नेपालप्रति चासो राख्ने प्राध्यापकहरूसँग पनि भट्टराईको छलफल भएको छ । सोमबार नेपालका लागि भारतीय पूर्वराजदूतहरू श्याम शरण, राकेश सूद, रञ्जित रे, मञ्जिव सिंह पुरी एवं परराष्ट्र विज्ञहरू प्रा. एसडी मुनी, प्रा. अमिताभ मट्टु र वरिष्ठ सञ्चारकर्मी भारत भूषणसँग अनौपचारिक भेटघाट भएको थियो । मानुषीका अनुसार भेटमा पूर्वराजदूतहरूले नेपाल–भारत सम्बन्ध सुधारबारे धारणा राखेका थिए । 

दिल्लीमा भएको भेटवार्ताको जानकारी दिँदै भट्टराईले ईपीजीको प्रतिवेदन सार्वजनिक गर्ने पक्षमा भारत नरहेको बताए । ‘हाल नेपाल भारत सम्बन्धमा केही चिसोपन देखिएको छ । भारतीय राजनीतिक, कूटनीतिज्ञ र परराष्ट्रविद्को यसलाई हल गर्ने भन्नेबारे जिज्ञासा थियो । रक्षामन्त्री राजनाथ सिंहले पनि दुई देशबीच समस्या कसरी हल गर्न सकिन्छ भन्नेबारे चासो थियो,’ उनले भने, ‘दुई देशका प्रधानमन्त्रीले खुलेर कुराकानी गरी समस्या हल गर्न जोड दिए । भाजपा नेताहरूमा ईपीजी प्रतिवेदनमार्फत अघि बढ्न सम्भव छैन भन्ने रहेछ ।’

नेपालको राजनीतिक अस्थिरताबारे भारतीय नेताको चासो छ : बाबुराम भट्टराई, नेपाल समाजवादी (नयाँ शक्ति), अध्यक्ष

दिल्लीमा राजनीतिक, कूटनीतिक भेटघाट तीव्र पार्नुभएको छ, के कुराकानी भयो ?

पार्टीको प्रगतिशील नेपाली समाजको अधिवेशनका लागि दिल्ली आएको हुँ । सोमबार राजनीतिक र कूटनीतिक भेटघाट भयो । यहाँका राजनीतिज्ञ र कूटनीतिज्ञमा नेपालको राजनीतिक अस्थिरता देखिनुका कारण के हो ? कतै लोकतन्त्रविरुद्ध जान लागेको हो ? भन्ने जिज्ञासा रहेछ । मैले संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्रविरुद्ध नभएर खासगरी निर्वाचन प्रणाली, शासकीय प्रणालीमा भएको त्रुटिका कारण केही अस्थिरता देखिएको हो भनें । साथै आम मानिसमा केही असन्तुष्टि छन्, त्यसलाई सम्बोधन गरेर जानुपर्छ भन्ने धारणा राखेँ ।

नेपालको राजनीतिक अवस्थाबारे भारतीय नेताको धारणा कस्तो पाउनुभयो ? 

नेपालमा लोकतान्त्रिक गणतान्त्रिक प्रणालीका बारेमा प्रश्न उठ्न लागेको हो कि भन्ने आशंका रहेछ । नेपालमा भएको आक्रोश पुरानो प्रणाली भत्काउनेतिर नभई सुशासन र आर्थिक मुद्दासँग जोडिएको भनेर प्रस्ट पारेँ । मैले हालकै व्यवस्थालाई सुधार गरी अघि जानुपर्नेमा जोड दिएँ । नेपालका लागि भारतका पूर्वराजदूतहरू, परराष्ट्रविद्सँग दुई देशसम्बन्धबारे राम्रो समीक्षा भयो । उहाँहरूको नेपालबारे गहिरो चासो रहेछ ।