युद्धभूमिबाट ज्यान जोगाएर फर्किएका रोशन - समाचार - कान्तिपुर समाचार
युक्रेन-रुस युद्ध

युद्धभूमिबाट ज्यान जोगाएर फर्किएका रोशन 

एमबीबीएस तेस्रो वर्षका विद्यार्थी रोशन भन्छन्, ‘ज्यान त जोगियो, अब भविष्यको चिन्ताले सताएको छ,  पढाइ कसरी पूरा हुन्छ ?’
राजेश मिश्र

नयाँदिल्ली — रोशन झा (वर्ष २४) लाई लागेको थिएन रसिया–युक्रेनको लडाइँबाट बचेर आउँछु । पछिल्ला दिनमा सबैभन्दा बढी उनले आमाबुबालाई सम्झेका छन् । सोमबार दिल्लीस्थित नेपाली दूतावासमा भेटिएका झाले भने, ‘आमाबुबाको आर्शिवाद र भगवानको कृपाले युद्ध भूूमिबाट सकुशल आइपुग्न सफल भएको छु ।’ 

युक्रेनको सम्झना मात्रले उनको आँखा रसाएर आउँछ, घरबाट छिनछिनमा बुबाआमा, भाइबहिनी र हजुरबुबाको फोन आइरहेको छ । उनी दिल्ली आइपुगेका छन् । महोत्तरीको बिजलपुरमा अवकाशप्राप्त शिक्षक बुबा भोगेन्द्र झा, आमा विशेषादेवी तथा दुई जना भाइ र बहिनीसँगै उनको घरपरिवार र सिंगो समाज उनको कुशलताको कामना गर्दै उनलाई पर्खिरहेको छ । घरबाट आउने फोनहरुले उनलाई झनै भावुक बनाइरहेको छ ।

युक्रेनको खार्किभ नेसनल मेडिकल युनिभर्सिटीमा तेस्रो वर्षको एमबीबीएसका छात्र झालाई आफ्नो पढाइको बीचमै यस्तो युद्धको सामाना गर्नुपर्ला भनेर कुनै कल्पनामा थिएन । पछिल्लो केही महिनादेखि मिडियामा रसियाले आक्रमणको तयारी गरेको सूचना आइरहेको थियो । तर जनजीवन सहज नै थियो, नियमित कक्षाहरु भइरहेका थिए, युनिभर्सिटीका तर्फबाट पनि असुरक्षाका विषयमा कहिल्यै कुनै सूचना दिइएको थिएन । उनी भन्छन्, ‘पढाइ चलिरहेको थियो, हाम्रो सम्पूर्ण ध्यान त्यतै थियो ।’

फेब्रुअरी २४ को बिहान खार्किभको–९ तलामाथिको उनको फ्ल्याट भुईंचालो आउँदाजस्तै हल्लियो । ठूला विस्फोटका आवाजहरुबाटै निद्रा उनको खुल्यो । त्यतिन्जेल रुसले आक्रमण गरिसकेको उनले भेउ पाए । एमबीबीएसकै अन्य तीनजना भारतीय छात्रहरुसँग एउटै फ्ल्याटमा उनी बस्दै आएका थिए । ‘एकदम नजिकैबाट मिसाइल उडेको जस्तो लाग्यो, ठूला आवास र घरको थरथराहटले एकदमै डर भयो, अब बाँचिदैन सबै सकियो जस्तो लाग्न थाल्यो,’ उनले सुनाए, ‘कोठामा रासन पानी थिएन । नजिकैको पसल १० बजे खुल्थ्यो । त्यहाँ पुग्दा ठूलो लाइन लागिसकेको थियो । एटीएममा पनि त्यस्तै लाइन थियो ।’ ‘मुश्किलले खाने कुरा त, थोरै किन्न सकियो तर, एटीएममा पालो आउँदा पैसा सकिएको रहेछ, पैसा पाइएन,’ उनले बताए ।

‘जताततै, डर र तनाव मात्रै थियो, सबैको अवस्था उस्तै देखिन्थ्यो । अपरान्ह ४ बजेबाट फेरि विस्फोटका ठूला आवाजहरु सुनिन थाल्यो । माथिल्लो तल्ला सुरक्षित लाग्ने । नजिकको मेट्रो स्टेसनको बेसमेन्ट सुरक्षित हुन्छ भनेर भागेर सबै त्यता जाँदै थिए । हामी पनि त्यतै पुग्यौं,’ झाले बताए । अत्यन्तै त्रासदीपूर्ण समय थियो । अन्डरग्राउन्ड मेट्रोको बेसमेन्ट अटाई नअटाई हजारौं मानिसले एकै छणमा भरिन पुगेको थियो ।

आफ्ना भारतीय साथीहरुसँग झाले २८ तारिखसम्म चार दिन मेट्रोको बेसमेन्टमा बिताएका थिए । पानीको पनि समस्या हुन थालेपछि, गोलीले बचे पनि अब भोक र प्यासले नै मरिन्छ भन्ने त्रास सबैमा देखिन थालेको थियो । ‘फोनले काम गरेको थियो, घरबाट बुबाआमाको फोन आउँदा के भन्ने ? जस्तो लाग्थ्यो, अत्यन्तै त्रासदीपूर्ण समय थियो,’ उनले भने ‘मसँग भएको पैसा सकियो, एटीएमले काम गरेन । भारतीय साथीहरुले नै सहयोग गरे ।’ मार्च १ मा बिहान धेरै फायरिङ हुन थालेपछि भोक प्याससँगै डर पनि बढेर गएको उनले बताए । अब खार्किभ छोड्नुपर्छ, भारतीय साथीहरुलाई आफ्ना सरकारबाट कुनै न कुनै एडभाइजरी पाइरहेका थिए, उनीहरुसँगै लागेर मेट्रोभन्दा ८ किलोमिटरको दूरीमा रहेको रेल्वे स्टेसन पुगेको उनले बताए ।

त्यही बेलामा एकजना भारतीय विद्यार्थीलाई गोली लागेको खबर फैलियो । त्यस घटनाले थप त्रास फैलियो । ‘अब बाँचिन्छ भन्ने कसैलाई लागेको थिएन, तर पनि खार्किभबाट बाहिरिने कोसिसलाई छाड्ेनौं,’ उनले भने ‘जेनतेन ट्रेन चढेर तथा पैदल यात्रा गरेर पोल्यान्ड छिरेपछि बाँचियो भन्ने लाग्यो ।’ भारत सरकारले आफ्ना नागरिकको उद्धारका लागि अधिकतम प्रयास गरेको छ । त्यसैको बलमा आफूले पनि सहयोग पाएको उनले बताए । पोल्यान्डमा भारतीय साथीहरुको सहारामा खाना र बस्ने उपाय लाग्यो । ‘तर, अब भारतीय एजेन्सीले मलाई दिल्ली लैजान्छ कि लैजाँदैन भन्ने चिन्ताचाहिँ थियो,’ उनले भने ‘बुबाले नेपाली नागरिकलाई ल्याइदिन नेपालले भारतलाई आग्रह गरेको र भारत त्यसमा सकारात्मक रहेको समाचार सुनाउनुभयो । मैले बर्लिनमा रहेको नेपाल एम्बेसीलाई सम्पर्क गरिरहेको थिए । भारतीय एजेन्सीलाई मैले आफैले आग्रह गरिरहेको थिए ।’

आफूसँगैका दुईजना साथी उडिसकेको र आफूलाई नबोलाएपछि पोल्यान्डमै अलपत्र परिने डर थियो उनलाई । ‘तर, अर्को फ्लाइटमा मेरो पनि नाम बोलाइएपछि खुशीको सीमा रहेन,’ उनले भने ‘पोल्यान्डबाट शनिबार साँझ उडेर आइतबार बिहान ८ बजेतिर दिल्ली आइपुगे ।’

दिल्लीमा भारतीय विद्यार्थीलाई उनीहरुको प्रदेशको ठेगानाअनुसार जम्मा पारिँदै थियो, रोशन त्यहीँबाट भारतीय मित्रहरुसँग छुट्टिएर विमानस्थलबाट बाहिर आए । घरबाट सम्पर्क ठेगाना पाएको दिल्लीभन्दा बहिरको गाजियाबादस्थित आफन्तकहाँ पुगे । सोमबार दिल्लीस्थित दूतावास आएका उनलाई दूतावासले घरजान जयनगरसम्मको ट्रेनको टिकट काटिदिने र बेखर्ची रहेका उनलाई बाटोमा खाना खर्च दिने बताएको छ । उनले आफ्नो उद्धारमा सघाउने बर्लिन र दिल्लीका नेपाली दूतावास र सिंगो भारत सरकारलाई धन्यवाद दिन्छन् ।

झाले युक्रेनमा सयौंको संख्यामा नेपालीहरू रहेको मिडियाबाट सुनेपनि आफूलाई २५/२६ जनाजति एमबीबीएसको विद्यार्थी रहेको सूचना रहेको बताए । ‘म पढ्ने युनिभर्सिटीमै एक जना सप्तरीको छात्र हुनुहुन्थ्यो,’ उनले भने ‘तर, उहाँ मभन्दा अगाडि नै खार्किभ छाडेको थाहा पाएको थिएँ । तर, पछि कुनै सम्पर्क भएन ।’ यस अवधिमा कुनै पनि अन्य नेपाली विद्यार्थीसँग आफ्नो सम्पर्क हुन नसकेको उनले बताए ।

युद्धबाट ज्यान जोगिएर आएकोमा उनी खुसी त छन् । तर, अब पढाइ के हुने हो भनेर चिन्ता थपिएको छ । पढाइमा ठूलो लगानी भइसकेको छ, मध्यभागमा पढाइ छाड्नुपर्ने स्थिति बनेको छ । लडाइँ कहिले थामिएला ? लडाइँपछिको युक्रेनको अवस्था कस्तो होला ? पढ्नलाई फेरि त्यता जान पाइएला ? जस्ता कुराको चिन्ताले उनलाई सताउन थालेको छ । ‘भारतले युक्रेनबाट बीचमै पढाइ छाड्न बाध्य आफ्ना विद्यार्थीलाई भविष्यको चिन्ता नलिन भनेको सुनेको छु,’ उनले भने ‘हाम्रो पढाइ कसरी कन्टिन्यु गर्ने नेपाल सरकारले पनि सोचिदिनुपर्छ ।’

प्रकाशित : फाल्गुन २३, २०७८ १७:५७
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

छिन्नभिन्न दल

‘नेकपा स्वार्थले बनेको थियो । त्यो स्वार्थ मिलुन्जेल एकै स्थानमा रहे । स्वार्थ नमिल्ने भएपछि विभाजित भएका हुन् । आलोपालो प्रधानमन्त्री चलाउने कुरा नै प्रमुख थियो ।’ - विश्लेषक भाष्कर गौतम
मणि दाहाल

काठमाडौँ — प्रतिनिधिसभाको विघटनपछिको पछिल्लो एक वर्ष नेपालका राजनीतिक दलहरु आन्तरिक विवादमा मात्र फसेनन् विभाजित नै भए । दलहरु विभाजनको एउटा मुख्य घटनाक्रम भने ठीक एक वर्षअघि फागुन २३ गते सुरुवात भएको थियो ।

विवादमा फसेको तत्कालीन नेकपालाई सर्वोच्च अदालतले नामसम्बन्धी एक मुद्दाको फैसला गर्ने क्रममा आधिकारिक रूपमा विभाजन हुने बाटो खोलिदिएको थियो ।

त्यही विन्दुबाट तत्कालीन नेकपाको एकता भंग भयाे । त्यसपछि पूर्ववत् पार्टीहरु आ-आफ्नो बाटो लागे । तर एकीकरण भंग भएपछि पूर्ववत् पार्टी एमाले र मा‌ओवादी केन्द्र सग्लो रहेनन् । दुवै दलभित्र विभाजन र नेताहरुको फुट देखियो । नेकपाबाट सुरु भएको विभाजनको शृंखला अन्य पार्टीहरुमा पनि जोडिन थाल्यो ।

गत फागुन १ मा राप्रपा छाडेका कमल थापा राप्रपा नेपालको अध्यक्ष बने । मंसिरको तेस्रो साता भएको पार्टी महाधिवेशनमा अध्यक्षमा पराजित भएका थापाले पुरानै दललाई ब्यूँत्याएका हुन् ।

यता जनता समाजवादी पार्टी (जसपा) भित्र अध्यक्ष उपेन्द्र यादव र संघीय परिषदमा अध्यक्ष बाबुराम भट्टराईबीच विवाद उत्कर्षमा पुगेको छ । विवाददका विषयमा चाँडै निकास ननिस्कने हो भने ६ महिनामा दोस्रो पटक जसपा विभाजित हुन सक्ने छ । यही पार्टीबाट ६ महिनाअघि महन्थ ठाकुर र राजेन्द्र महतोहरु छुट्टिएर लोकतान्त्रिक समाजवादी पार्टी गठन गरेका थिए ।

सरकारले विभाजनको व्यवस्था खुकुलो पार्ने गरी ल्याएको राजनीतिक दलसम्बन्धी अध्यादेशका प्रावधानलाई टेकेर ठाकुर, महतोसहितका नेताहरुले लोसपा गठन गरेका थिए । यतिबेर जसपाबाट टुक्रिएर बनेको लोसपा पनि चोइटिएको छ । लोसपाका नेता वृशेषचन्द्र लालले निष्क्रिय अवस्थामा रहेको तराई मधेस लोकतान्त्रिक पार्टी (तमलोपा)लाई ब्यूँत्याएका छन् । उनी जिल्ला दौहाडामा छन् ।

पछिल्लो एक वर्षमा नेपाली कांग्रेसबाहेक सबै प्रमुख राजनीतिक दलमा सानो-ठूलो विभाजन भएको छ ।यसरी विभाजित हुने दलमा शास्त्रीय कम्युनिष्ट राजनीतिमा रहेको अर्धभूमिगत दल नेकपा (मसाल) देखि वैकल्पिक राजनीतिको दाबी गर्ने साझा विवेकशील पार्टीसम्म छ ।

कांग्रेसमा भने आन्तरिक मनमुटाव भने उत्कर्षमा पुगेको थियो । मंसिरको अन्तिम साता भएको महाधिवेशनमा प्यानलगत रुपमा नेतृत्वका लागि प्रतिस्पर्धा गरेका थिए । विभिन्न गुटहरु सक्रिय रहे पनि विभाजनै चाहिँ भएन ।

गत वर्ष फागुनमा सर्वोच्च अदालतले नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (नेकपा)को एकता प्रक्रियालाई खारेज गर्ने फैसला गरेसँगै माओवादी केन्द्रका नेता रामबहादुर थापासहित आधा दर्जन केन्द्रीय सदस्य विभाजित भएर एमालेमै रहे ।

थापाहरु आएको एमाले पनि सग्लो रहेन । डेढ दशक नेतृत्व गरेका पूर्व प्रधानमन्त्री माधवकुमार नेपालले एमालेबाट विभाजित भएर नेकपा एकीकृत समाजवादी खोले । जसको परिणाम एमालेले ठूलै क्षति बेहोरेको छ ।

२०७४ मंसिरमा भएको आमनिर्वाचनमा एमाले र माओवादी केन्द्रबीच गठबन्धन भएको थियो । संघ र प्रदेश प्रतिनिधिसभा चुनावमा दुई तिहाइ स्थान जितेपछि २०७५ जेेठमा दुई दलबीच एकता भएको थियो । तर त्यो एकता लामो समय टिक्न सकेन विभाजित भयो । नेकपाबाटै सुरु भएको विवादको कारण ६ महिनाअघि एमाले विभाजित बन्यो ।

जसले देशको राजनीति गिजोलियो । स्थिरता र आर्थिक समृद्धिको नारामा झन्डै दुई तिहाईको बहुमत प्राप्त गरेको केन्द्र सरकार मात्रै गुमेन र एमाले सबै प्रदेश सरकारबाट बाहिरिएर विपक्षमा पुग्यो ।

आन्तरिक लोकतन्त्रको अभाव, लामो समयदेखि जारी रहेको राजनीतिक संक्रमणकाल, राजनीतिक दलहरुको गठनको प्रक्रिया र उद्देश्य, नेताहरुको आत्मकेन्द्रित राजनीतिमा जोड, लोकतान्त्रिक चरित्रको अभाव र भूराजनीतिको केन्द्र बन्दै गएको कारण बाह्य प्रभावको कारण दलहरुमा समस्या देखिएको नर्थ साउथ कलेक्टिभका राजनीतिशास्त्री भाष्कर गौतम बताउँछन् । उनका अनुसार कुनै पनि दलले बहुमत नल्याएको अवस्थामा ठूलो दलहरुको चलखेलको कारण पनि विभाजन हुने गरेको छ ।

‘१०-१५ सिट ल्याउने दलको सरकार जाने र फाइदा लिने सम्भावना रहन्छ । ठूलो दलमा दोस्रो वा तेस्रो नेता भएर बस्नु भन्दा १०-१५ सिट ल्याउने दलको नेता बन्ने र त्यसको सरकारमा जाने सम्भावना बढी हुने रहेको छ । त्यसैले धेरै दलमा टुटफुट भइराख्छ,’ गौतमले भने । तर जुनसुकै बहानाले राजनीतिक दलहरु टुटफुटको परिणाम लोकतन्त्रका लागि गम्भीर हुने उनी बताउँछन् ।

आन्तरिक लोकतन्त्रको अभाव

विभाजन हुनुमा दलहरुमा आन्तरिक लोकतन्त्रको अभाव प्रमुख कारणको रूपमा देखिन्छ । ‘आन्तरिक लोकतन्त्रको अभाव छ । पार्टीमा जसरी सत्ता परिवर्तन हुनुपर्ने त्यसरी नेतृत्व परिवर्तन हुँदैन । लोकतान्त्रिक रूपमा नेतृत्व परिवर्तन भए समस्या हुँदैन,’ राजनीतिशास्त्री चन्द्रदेव भट्टले भने ।

पार्टी विभाजनपछि एक अर्कालाई अलोकतान्त्रिक भएको आरोप लगाउने गर्छन् । एमालेबाट विभाजित हुने समयमा माधवकुमार नेपाल र उनी पक्षधर नेताहरुले अध्यक्ष केपी शर्मा ओलीले एकलौटी गरेको आरोप लगाएका थिए । ओलीले एकलौटी निर्णय गरेको आरोप लगाउँदै आएका उनीहरुले गत भदौको पहिलो साता दल विभाजन गरेका थिए । जसपामा असन्तुष्ट रहेका भट्टराईलगायतका नेताहरुले अहिले अध्यक्ष यादवमाथि एकलौटी गरेको आरोप लगाउने गरेका छन् ।

लोसपाबाट विभाजित भएका वृशेषचन्द्र लाल संस्थागत निर्णय गर्ने बारेमा आफ्नो प्रस्तावलाई शीर्ष नेतृत्वले बेवास्ता गरेका कारण नयाँ दल खोलेको बताउँछन् । उनले पार्टीलाई पटक-पटक संस्थागत रूपमा सञ्चालन गरौं भन्दा त्यसलाई अस्वीकार गरेको कारण तमलोपा ब्यूँत्याउनु परेको बताए ।

‘प्रस्ट लोकतान्त्रिक संरचनाहरु दलमा छैन भने विभाजन गर्न सजिलो हुन्छ,' नेपाल खुला विश्वविद्यालयका राजनीतिशास्त्रका सह-प्राध्यापक खगेन्द्र प्रसाईंले भने ।

अहिले कांग्रेसमा फुट्ने तहको विवाद छैन । तर कांग्रेसभित्र पनि छलफलको समस्या बढ्दै गए समस्या थपिन सक्छ । ‘कांग्रेसभित्र देखिएको समस्या पार्टीका विभिन्न संरचनामा छलफल गर्दै गए भने कांग्रेस विभाजन हुँदैन । पार्टीमा छलफल नगरेर एकलौटी निर्णय गर्दै गए भने त्यहाँ पनि फुट्न समय लाग्दैन’ प्रसाईंले भने,'कांग्रेसभित्र पनि ठूलो विवाद थियो । तर लोकतान्त्रिक प्रक्रियाले त्यसलाई सेटल गर्‍यो’

राजनीतिशास्त्री गौतम कांग्रेसभित्र संगठित भन्दा पनि व्यक्तिगत विद्रोह बढी हुने, असन्तुष्टिको विषयलाई पार्टीभित्र र बाहिर सार्वजनिक गर्न पाउने कारणले अन्य दलको तुलनामा विभाजन कम भएको बताउँछन् ।

‘२०४६ सालपछि चुनावको हेर्‍यौँ भने टिकट वितरण विवाद हुँदा सबैभन्दा बढी बागी कांग्रेसमा भएको देखिन्छ । पार्टीभित्र संगठित रुपमा रस्साकस्सी चल्ने कुरा कम छ । जसले गर्दा व्यक्तिगत रूपमा विद्रोह हुने गरेको छ । त्यसको अपवादको रुपमा २०५८ सालमा शेरबहादुर देउवाको नेतृत्वमा पार्टी विभाजन भएको थियो,’ गौतमले भने, ‘पार्टीमा भित्र र बाहिर दुवैतिर सहज रुपमा विरोध गर्न पाउने विषयले फुटको विन्दुमा पुर्‍याउँदैन ।’

राजनीतिक संक्रमण

नेपालमा २००७ सालमा एकतत्रीय जहानियाँ राणा शासनको अन्त्यसँग नयाँ राजनीतिक प्रणालीको खोजी सुरु भएको हो । राणा शासन अन्त्यका लागि त्यसबेला राजनीतिक दलहरु खुलेका थिए ।

‘राजनीति लामो समयदेखि संक्रमणकालीन अवस्थाबाट गुज्रिरहेको छ । राजनीति नै सेटल नभएको कारणले सबै राजनीतिक मुद्दाहरु सम्बोधन भएका छैनन् । त्यसले पार्टीभित्र वैचारिक संकट पनि ल्याउने गरेको छ,’ भट्टले भने, ‘नेपालमा विरोधका लागि दलहरुको गठन भएको हो । त्यो प्रवृत्ति अहिले पनि रोकिएको छैन ।’

प्रजा परिषद्‍देखि नेपाली कांग्रेसको गठन राणा शासनको अन्त्यका लागि भएको थियो । कम्युनिस्ट पार्टी पनि त्यसैगरी गठन भएको हो । पछि प्रमुख दलहरुको पृष्ठभूमि दलविहीन पञ्चायती व्यवस्था विरोधी छ ।

‘राजनीतिक दलमा सिद्धान्त र व्यवहार फरक छ । सामाजिक रुपान्तरण र मुलुक परिवर्तन भन्ने ठूलो ब्यानर बनाएर निजी स्वार्थकेन्द्रित आत्मकेन्द्रित लक्ष्यमा लागिरहेछन् । दलहरुमा अहंकार, आत्मकेन्द्रित दृष्टिकोण, सिद्धान्त र व्यवहारको बीचमा असाध्य ठूलो खाडल छ । आममानिस राजनीतिक सचेतनामा कमजोरीको कारण देखिन्छ,’ त्रिभुवन विश्वविद्यालयका प्रध्यापक खड्ग केसीले भने ।

उनका अनुसार आममानिस राजनीतिक दलसम्बन्धी भए पनि संविधान वा विचारधारा अपनाएका नेताहरुले के गरेका छन् त्यो गर्नु हुन्छ कि हुँदैन भन्ने विषयमा जनतामा त्यति जानकारी नभएका कारण समस्या देखिएको हो । 'राजनीतिक डेमागग (दुर्जनका नेताहरु)ले रुपान्तरणसहितको विषय विभिन्न नाममा झुक्याउने गरेका छन् । जसले समस्या ल्याउने गरेको छ,’ उनले भने ।

भूराजनीतिक दबाब

नेपालमा राजनीतिक दलहरुको विभाजनको अर्को कारण भूराजनीतिक दबाब पनि हो । राजनीतिशास्त्री भट्टले शक्ति केन्द्रहरुले आफूअनुकुल दलहरुलाई बनाउन उनीहरुको आन्तरिक विवादमा खेल्न खोज्दा पनि समस्या आएको बताए ।

‘बाह्य शक्तिहरुले पनि आफ्नो चाहनाअनुसार राजनीति अघि बढोस भन्ने चाहन्छन् । पछिल्लो एक डेढ वर्षदेखि यो झनै बढी देख्न सकिन्छ । आफ्नो प्रकारको पार्टी गठन गर्ने काम हुन्छ । जसरी पार्टी जुट्ने र फुट्ने कुरा भए त्यसले त्यो देखाउँछ,’ भट्टले भने, ‘२०४७ पछि कांग्रेसभित्र जुन प्रकारको संकट देखा परेको थियो । त्यो अहिले नेकपा एमालेभित्र देखा परेको छ । त्यस समयमा कांग्रेसभित्र बाह्य शक्तिहरुको खेल देखिन्थ्यो । अहिले अन्य राजनीतिक दलहरुमा देखियो ।’ भट्टको जस्तै धारणा प्रसाईंको पनि छ । ‘पार्टीभित्रको अन्तरविरोधलाई खेलेर आफ्नो स्वार्थसिद्ध गर्ने कोसिस हुने गरेका छन्,’ प्रसाईंले भने ।

पछिल्लो समयमा अमेरिकाको मिलेनियम च्यालेन्ज कर्पोरेसन (एमसीसी) सम्झौताको विषयमा सबै जसो राजनीतिक दलमा कुनै न कुनै रुपमा समस्या भएको थियो ।

छिमेकसँगको सम्बन्धको विषयले पनि पार्टी विभाजन भएका विगतका उदाहरणहरु देखिन्छन् । एकीकृत महाकाली सन्धिको कारण २०५४ सालमा एमाले विभाजित बन्न पुगेको थियो ।

विचार र व्यवहारमा तालमेलको अभाव

विचार र व्यवहारको तालमेल नहुँदा राजनीतिक दलहरुमा विभाजन हुने गरेको छ । ‘अर्को विषय भनेको पार्टीको विचारधारा र समाजको विचारधाराबीचमा तालमेल मिलेको देखिँदैन । समाजलाई पनि राजनीतिक दलहरुले बोक्न सकेका छैनन्,’ भट्टले भने ‘राजनीतिक दलहरु कार्यकर्तालाई मात्रै बोक्ने कि समाजलाई पनि बोक्ने दोधारमा छन् ।’ पछिल्लो समयमा दलहरुबीच एकीकरण र विभाजनको कारणमा विचार र व्यवहारमा तालमेलको अभाव पनि देखिन्छ ।

एमाले र मा‌ओवादी केन्द्रबीचको एकीकरणको एउटा कारण बहुमतमा पुर्‍याएर सत्ता पुग्नेबाट सुरु भएको थियो । वैचारिक र संगठनात्मक मतान्तरको विषयलाई थाँती राखेर एकीकरण गरिएको थियो । जसको परिणाम ३० महिना नपुग्दा दुई धारमा विभाजित बन्न पुग्यो ।

‘नेकपा स्वार्थले बनेको थियो । त्यो स्वार्थ मिलुन्जेल एकै स्थानमा रहे । नहुने भएपछि विभाजित भएका हुन् । आलोपालो प्रधानमन्त्री चलाउने कुरा नै प्रमुख थियो,’ गौतमले भने । एमाले र माओवादी केन्द्रबीचको एकीकरणपछि नेकपा चीन र भियतनामपछि तेस्रो शक्तिशाली कम्युनिस्ट पार्टी बनेको थियो ।

‘आत्मकेन्द्रित निहित स्वार्थ, विचार र व्यवहारमा मतभेद र खाडल भएको कारण लोकप्रिय जनमत बेला मौकामा धरमराउँछ त्यसलाई छल्नका लागि दल विभाजनको कारण बनेको छ,’ प्राध्यापक केसीले भने ।

लोकतन्त्रप्रति विश्वास घटाउने काम

जुनसुकै कारणले दलहरुको विभाजित भएपछि त्यसको असर लोकतन्त्रमाथि पर्ने गरेको राजनीतिशास्त्रीहरुको धारणा छ । ‘राजनीतिक दल बिनाप्रजातन्त्रको कल्पना पनि गर्न सकिँदैन । राजनीतिक दलहरु प्रजातन्त्रलाई अघि बढाउने हुन् । लोकतन्त्र प्रति आममानिसको विश्वास घट्दै जान्छ । लोकतन्त्र भनेको यस्तै रहेछ भन्नेमा जान्छ,’ भट्टले भने, ‘राजनीतिक दलहरु फुट्दै वा जुट्दै जाँदा राजनीतिक संक्रमणकाल झनै लम्बिने हुन्छ । आन्तरिक समस्या ज्यूँका त्युँ हुन्छ बाह्य समस्या पनि आएर थपिन्छ ।’

प्रकाशित : फाल्गुन २३, २०७८ १७:५२
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×