भेडा झरे औल

हरि गौतम, छपाल लामा

(रुकुम पश्चिम) र (हुम्ला) — केही दिनयता मध्यपहाडी लोकमार्गको दायाँबायाँ रोकिने गाडीको संख्या धेरै छ । लेक डुल्ने भेडा र गोठालासँग भलाकुसारी गर्न र फोटो खिच्ने यात्रुका कारण सवारीसाधन रोकिन्छन् ।

ZenTravel

लगातारको हिमपात र चिसो बढेसँगै भेडा औलतिर झर्न थालेका छन् । लोकमार्गको साँख–रिनदह खण्डमा दुई सातायता भेडा हेर्ने र भेडाको फोटो खिच्नेको हुल नै छ । बिहान ११ बजे र बेलुकी ५ बजे आसपासको समय भने भेडाको बथान हिँड्दा हुलले नै सडक ढाक्छन् । चर्न जाँदा र फर्कंदा मध्यपहाडी लोकमार्ग भएरै भेडा हिँडाइने भएकाले भेडाको बथान नसकिएसम्म सवारीसाधन रोकिनैपर्छ । सवारी आवागमन नै ठप्प पार्ने गरी हिँड्ने भेडाको बथानले दिनमा दुईपटक झन्डै एक किलोमिटर यात्रा गर्छ ।

Meroghar


भेडा चढ्ने लेकका बुकीमा चिसो बढ्दै जाँदा गोठाला बथानसहित औल झर्छन् । घरदेखि बुकी चर्दै मुसिकोट नगरपालिकाको ७ र ८ नम्बर वडामा पुग्ने उनीहरूलाई ठ्याक्कै दुई महिना लाग्छ । रुकुम पूर्वको पुथाउत्तरगंगा गाउँपालिका–११, सेराका पाँच परिवार झन्डै चार सय भेडासहित रिनदह र बैरीदहमा घाम ताप्दै दिन गुजार्दैछन् । खुला ठाउँमा पाल टाँगेर पाँच जनाको परिवार भेडीगोठ रुङेर बसिरहेको छ । भेडालाई चिसोबाट बचाउन र न्यानो ठाउँ खोज्न उनीहरू बर्सेनि औल झर्छन् । डेढदेखि दुई महिना औल चरन गरेपछि लामो समय लगाएर घर हुँदै बुकी उक्लिन्छन् ।
सेराका करबहादुर बुढा, रामप्रसाद बुढा, कृष्णबहादुर बुढा, जसबहादुर बुढा र वीरमान बुढा आफ्नो परिवार, भेडा र कुकुरसँगै लिएर औल झरेका छन् । पाँच जिल्लाका लेकमा भेडा चराउँदै बर्सेनि हिँड्ने गरेको करबहादुरले बताए । उनीहरू भेडा चराउँदै रुकुम पूर्व, म्याग्दी, बागलुङ, रोल्पा र रुकुम पश्चिमका विभिन्न लेक छिचोल्छन् । कात्तिक पहिलो साता भेडा औल झार्न हिँडेका उनीहरू पुस महिनाको अन्तिम साता रुकुम पश्चिमको नौबहिनी र गर्पाधुरी पुगेका थिए । विभिन्न ठाउँमा बस्दै चराउँदै उनीहरू उही बाटो भएर बुकी उक्लन्छन् । ‘तातो सर्दै गएपछि हामी पनि लेक सर्दै जान्छौं,’ उनले भने, ‘फागुन महिनामा यहाँबाट बुकीका लागि हिँड्ने गरेका छौं ।’ अहिले धेरै ठाउँ चरन क्षेत्र हिउँले ढाकेका छन् ।

पछिल्लो समय चरन क्षेत्र साँघुरिँदै गएको कृष्णबहादुरको गुनासो छ । सामुदायिक, राष्ट्रिय तथा निजी वनमा पशु चराउन कडिकडाउ हुनु र सडक सञ्जाल जोडिनुजस्ता कारणले चरनक्षेत्र साँघुरिएको हो । केही वर्षअघिसम्म उनीहरू सल्यान र दाङसम्म भेडा लिएर पुग्थे । ‘लेकमा चिसो बढ्दै जाँदा औल झर्ने निहुँले दाङ पुगेर च्याङ्ग्रामा नुन र चामल बोकेर ल्याउँथ्यौं,’ उनले भने, ‘अब सडकले नुन र चामल गाउँमा पुर्‍यायो, त्यसैले अहिले उता जान छाड्यौं ।’ पछिल्लो समय भेडापालकसँग सामुदायिक वनले शुल्क लिन थालेको छ ।

एक महिनाका लागि सामुदायिक वनले उनीहरूबाट ४७ हजार रुपैयाँ लिएको छ । ‘भेडापालनका लागि चरन क्षेत्र चाहिन्छ नै, त्यसका लागि लेक र औल गर्नैपर्छ,’ जसबहादुरले गुनासो गरे, ‘सबैतिर बन्देज लाग्दा भेडा पाल्न सकस भयो ।’ सामान्यतया: एउटा भेडापालक किसानले वर्षमा २ देखि ५ लाख रुपैयाँसम्म आम्दानी गर्छन् । भेडा र ऊन बिक्रीबाट आम्दानी भइरहेको उनले बताए । दसैंतिहारमा म्याग्दी र बागलुङका बासिन्दा भेडा किन्न आउने गरेका छन् । एउटा भेडा ८ हजारदेखि २१ हजारसम्म बिक्री हुने गरेको छ ।

यसपटक लामो समयदेखिको हिउँ नपग्लँदा हुम्लामा घरपालुवा पशुचौपाया र वन्यजन्तुलाई चरिचरनमा समस्या भएको छ । हिमपातले लेकाली क्षेत्रका विभिन्न वनका नाउर, घोरल, थार, मृगलगायत वन्यजन्तुलाई चरिचरनमा समस्या भएको हो । हिउँका कारण लोपोन्मुख वन्यजन्तु बढी समस्यामा परेको डिभिजन वन कार्यालयका रेञ्जर सन्डप लामाले बताए । हिमपातको असर सबैभन्दा बढी नाम्खा गाउँपालिकामा देखिएको छ । ‘घरपालुवा जनावरले कम्तीमा न्यानो ओत पाएका छन्,’ उनले भने, ‘नाउर, थार, झारललगायत वन्यजन्तु खानेकुरा नपाउँदा पाटनमै अलपत्र परेको खबर आएको छ ।’ वन क्षेत्रमा बाक्लो हिउँ जमेपछि किसानलाई गाई, चौंरीलगायत पशुचौपाया चराउन समस्या भएको नाम्खा गाउँपालिका अध्यक्ष विष्णु लामाले बताए । हुम्लामा यो वर्ष ६ पटक भारी हिमपात भइसकेको छ ।

प्रकाशित : माघ ११, २०७६ ०९:५८
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT

गोरखा दरबार पुनर्निर्माण अति सुस्त 

काममा कुनै प्रगति नभएको र तोकिएको म्यादभित्र सम्पन्न गर्ने अवस्थासमेत नदेखिएको भन्दै ठेकेदारसँग स्पष्टीकरण माग
कान्तिपुर संवाददाता

(गोरखा) — संस्कृति, पर्यटन तथा नागरिक उड्डयन मन्त्रालयले गोरखा दरबार पुनर्निर्माणमा ढिलासुस्ती गर्ने ठेकेदारसँग स्पष्टीकरण सोधेको छ । मन्त्रालयले बिहीबार सूचना जारी गरी ठेकेदार कम्पनी पचली भैरव/शिभा जेभीलाई सम्झौताअनुसार काम अन्त्य गर्नु नपर्नाको उचित कारण भए १५ दिनभित्र स्वयं उपस्थित भई लिखित रूपमा जानकारी गराउन भनेको हो ।

पटकपटक मौखिक तथा लिखित ताकेता गर्दा पनि काममा कुनै प्रगति नभएको र तोकिएको म्यादभित्र सम्पन्न गर्ने अवस्थासमेत नदेखिएको सूचनामा उल्लेख छ । मन्त्रालयले चित्तबुझ्दो स्पष्टीकरण नदिए नियमानुसार करार सम्झौता अन्त्यको कारबाही अगाडि बढाउने जनाएको छ । ठेकेदार कम्पनीले सम्झौताका सर्तअनुसार काम नगरेको पुरातत्त्व विभागले जनाएको छ । ०७४ कात्तिक २९ मा भएको सम्झौतामा ०७६ मंसिर मसान्तभित्र चारतले दरबार बनाउनुपर्ने उल्लेख छ । म्याद सकिँदासम्म भुइँतलाकै काम सकिएको छैन । ०७६ पुस ४ मा पहिलो पटक ६ महिनाको म्याद थप गरिएको थियो ।

समग्रमा ३५ प्रतिशत काम सकिएको गोरखा दरबार हेरचाह अड्डाका प्रमुख हरि भुसाल बताउँछन् । ‘भुइँतलाको चारैतिर वाल उठाउने काम लगभग सकिएको छ,’ उनले भने । उनका अनुसार माघ १ बाट काम रोकिएको छ । ‘माघे संक्रान्ति मनाउन गएका कामदार नआएकाले काम रोकिएको छ,’ उनले भने ।

ठेकेदारले काममा निकै ढिलासुस्ती गरेको उनको भनाइ छ । ‘पटक–पटक सचेत गराएका छौं, विभागका प्रतिनिधिसहित बैठक बसेर पनि काममा गति दिनुपर्‍यो भन्यौं,’ उनले भने, ‘तर फिल्डमा काम हुन सकेन, यो तरिकाले थपिएको जेठ मसान्तभित्र पनि काम नसकिने भयो ।’ ठेकेदार कम्पनीले विभागलाई मात्र दोष दिएर पन्छन खोजेको पुरातत्त्व विभागकी अधिकृत मञ्जुसिंह भण्डारीले बताइन् । ‘बीचमा डिजाइनमा केही हेरफेर भएकै हो, त्यो समयबाहेक काम गरेको भए पनि असार मसान्तसम्म पहिलो तलाको काम सकिनुपर्थ्यो, काममा ढिलासुस्ती छ,’ उनले भनिन् ।

मूल दरबार पुनर्निर्माणलाई पूर्णता दिन नसक्दा अन्य संरचना पुनर्निर्माणमा समेत ढिलाइ भएको उनले बताइन् । रंगमहल, कालिका मन्दिर र शीतलपाटीको काम सुरु गर्न नसकिएको उनको भनाइ छ । ‘गोरखा कालिका दरबार पुनर्निर्माण हुने कि नहुने अध्ययनकै क्रममा छ,’ उनले भनिन्, ‘मूल दरबारको काम नसकिँदा अरू सम्पदा पुनर्निर्माणमा पनि असर परेको छ ।’

प्रकाशित : माघ ११, २०७६ ०९:५६
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
×