काठमाडौँ — सन् १९५८, अक्टुबरमा तत्कालीन सोभियत गणराज्य उज्बेकिस्तानको राजधानी ताशकन्द सहरमा भएको अफ्रो-एशियाली लेखक सम्मेलनमा महाकवि लक्ष्मीप्रसाद देवकोटाले नेपाली साहित्यमाथि एक सम्भाषण दिएका थिए । नेपाली साहित्य त्यस बेलासम्म कुन अवस्थामा थियो ? त्यसले कुन दिशा पक्रिँदै थियो ? 

देवकोटाले त्यो विषय विश्वसामु त्यसबेलै भनेका थिए । त्यो कार्यपत्रलाई नेपाली साहित्यमाथिको सुक्ष्म अवलोकन मानिन्छ, जसले बदलिँदो नेपाली समाजको चरित्र देखाउँछ । नेपाली साहित्यमा विद्यावारिधि गर्ने रूसी विदुषी ल्युदमिला आगानिनाले लेखेकी थिइन्, ‘अंग्रेजी भाषामा निपुण, विश्वसंस्कृति र आफ्नै राष्ट्रिय संस्कृतिका गहन ज्ञाता देवकोटा ती थोरै व्यक्तिहरूमा पर्नुहुन्छ, जसलाई नेपालले विश्व सम्मेलनमा पठाएको थियो ।’ 

आफ्नो नयाँ किताब ‘सन्दर्भ र भूमिका’ मा देवकोटाको त्यो पुराना कथा सम्झना गरेका छन् रूसी महासंघका लागि आवासीय नेपाली राजदूत, प्रा. डा. जङ्गब चौहानले । ‘रूसमा महाकवि देवकोटा’ लेखमा चौहानले लेखेका छन्, ‘सपनाको सहर मास्कोका सडकहरूमा देवकोटा रमाउँदै हिँड्नुभएको थियो ।’

जङ्गब चौहानका दुई किताब ‘सन्दर्भ र भूमिका’ र ‘रसियाको गहिराइमा र अन्य कथाहरू’ (दोस्रो संस्करण) माथि मंगलबार काठमाडौंको एक कार्यक्रममा परिचर्चा गरिएको छ । किताब नेपाल प्रज्ञा प्रतिष्ठानका उपकुलपति, कवि विमल निभा र राजनीतिकर्मी रघु पन्तले विमोचन गरे । रघु पन्तले किताबमाथि बोल्दै तिनले तत्कालीन रूसी समाज र साहित्यमाथि गम्भीर विमर्श गरेको बताए । ‘यी दुई किताबले रूसी साहित्य र साहित्यकार बुझ्न सघाउँछ,’ उनले भने  । निभाले भने, ‘यी किताबहरुले रुसी साहित्य बुझाउँछन् ।’

‘सन्दर्भ र भूमिका’ किताबमा चौहानले विभिन्न कालखण्डमा लेखेका लेख, निबन्ध समावेश छन् । ती निबन्ध केही रूसी र केही नेपाली साहित्यसँग सम्बन्धित छन् । किताबमा उनले देवकोटा, मिखाइल शोलोखोभ, माक्सिम गोर्की, पुश्किन, आन्तोन चेखबदेखि पाब्लोनेरूदासम्मका लेखनमाथि समीक्षा गरेका छन् ।