काठमाडौँ — मरिन ड्राइभ अनि चर्च गेट । त्यससँग टाँसिएको छ भन्दा हुन्छ, वानखेडे स्टेडियम । यी तीन नाम सुन्दैमा मुम्बईको छनक आउँछ । मुम्बई क्रिकेटको घर हो, यो वानखेडे स्टेडियम । सबैभन्दा पहिला, यो स्टेडियम किन बन्यो ? कसरी नाम जुर्‍यो ? यसको कथा नै रोमाञ्चक छ । इतिहासमा खेलसँग जोडिएका त्यस्ता धेरै विवादका कथा छन्, जसले नयाँ स्टेडियम बन्न/बनाउन प्रेरित गरेको छ । वानखेडे स्टेडियमको कथा पनि लगभग यस्तै हो । 

भयो के भन्दा सन् १९७० ताका क्रिकेट क्लब अफ इन्डिया र मुम्बई क्रिकेट एसोसिएसनबीच एकखाले विवाद भयो । त्यस क्रिकेट क्लबको अधीनमा ब्रेबोन स्टेडियम थियो र त्यहीं हुने खेलको टिकट भागबन्डामा मतभेद भयो । यस्तो अवस्थामा एसोसिएसनले एउटा निर्णय गर्‍यो, आफ्नै स्टेडियम किन नबनाउने ? एसोसिएसनका अध्यक्ष थिए, शेषराव वानखेडे । एक वर्ष जतिको समयमै स्टेडियम बन्यो अनि परिचय जुरेको थियो, तिनै अध्यक्षको थरबाट । 

यसले केही समय अगाडि मात्र आफ्नो ५० औं वर्षगाँठ धुमधाम र सानले मनाएको थियो । भारत मात्र कहाँ हो र ! विश्वकै सबैभन्दा नामी स्टेडियममध्ये एक हो यो । वानखेडेमै त हो भारतले सन् २०११ मा एकदिवसीय विश्वकपको उपाधि जितेको । सचिन तेन्दुलकरले खेलेको अन्तिम अन्तर्राष्ट्रिय खेल पनि यहीं हो । इन्डियन प्रिमियर लिग (आईपीएल) टिम मुम्बई इन्डियन्सको होम ग्राउन्ड पनि यहीं त हो । यहाँ अनेक सम्झनलायक खेल भएका छन् । अब प्रश्न हो, वानखेडे स्टेडियमको चर्चा यति बेला किन त ? 

अब वानखेडे स्टेडियमसँग जोडिनेछ, नेपाल पनि । यसपल्टको ट्वान्टी–२० विश्वकप आज शनिबारदेखि सुरु भएको छ । त्यसको एउटा सुरुआती खेलमा भारत र अमेरिका भिड्दै छन् वानखेडेमै । नेपालका सबै खेल यहीं हुनेछन् । नेपाली क्रिकेटका लागि यो खेलकै एउटा ठूलो ‘विरासत’ सँग जोडिने अवसर हो । पारम्परिक रूपमा भन्दा वानखेडे स्टेडियम ‘ब्याटिङ प्याराडाइज’ हो । यहाँ धेरै रन बन्छ, जित्न धेरै रन बनाउनैपर्छ । 

वानखेडे स्टेडियम धेरै कारणले विशेष छ । यहाँ राम्रो खेल्नका लागि यसलाई राम्रैसँग बुझ्नुपर्छ । सन् २०११ को एकदिवसीय विश्वकपकै लागि भनेर यसको पुनर्निर्माण गरिएको थियो । वानखेडे स्टेडियमको सबैभन्दा ठूलो विशेषता भन्नु नै यहाँको रातो माटोले बनेको पिच हो । भारतका अन्य क्रिकेट स्टेडियममा रातो माटोको पिच पाइन्न । यसै कारण त हो, वानखेडे स्टेडियममा बडो मज्जाको ‘बाउन्स’ पाइन्छ । ब्याटर राम्रो हुनुपर्छ, यो बाउन्समा उत्तिकै मज्जाले खेल्न सकिन्छ । 

अझभन्दा बल ब्याटरतर्फ राम्रोसँग आउँछ । वानखेडे स्टेडियममा जम्मा आठ पिच छन् । वानखेडेको आउटफिल्ड मस्तको छ नै, बाउन्ड्री पनि छोटै छ । यस्तोमा ट्वान्टी–२० क्रिकेटमै एक पटकमा २ सय रन सामान्य जस्तै हुने गर्छ । यति भन्दाभन्दै सबथोक ब्याटरकै लागि मात्र हो भन्नु पनि ठीक हुन्न । बलर राम्रो हुनुपर्छ, स्विङ पनि मिल्छ । खेल अगाडि बढ्दै जाँदा स्पिनरलाई पनि त्यत्तिकै सहयोगी बन्न सक्छ । स्टेडियम समुद्र नजिक रहेको हुनाले साँझतिर सिम र स्विङ दुवै मिल्छ । 

छेउमै रहेको अरब सागरबाट बग्ने हावाले पनि खेलमा भूमिका खेलिरहेको हुन्छ । प्रायः साँझको समय तीव्र गतिमा हावा चल्छ । यसैले तीव्र गतिका बलरलाई सहयोगी बन्ने हो । फेरि यही हावा ८ बजेपछि सुस्त हुन्छ । त्यसपछि भने आर्द्रता बढ्छ । तर वानखेडे स्टेडियम बलरलाई मनपर्ने स्थान होइन भन्दा नै हुन्छ । वानखेडे स्टेडियममा शीतको पनि जबर्जस्त प्रभाव देख्न पाइन्छ । प्रायः दोस्रो इनिङ्स चल्दा बल शीतका कारण गिलो हुन सक्छ र यसले बलरलाई दुःख दिन सक्छ । फिल्डिङ पनि गाह्रो हुन सक्छ । 

त्यसैले लक्ष्य पछ्याउन सजिलो हुन सक्ने स्थान हो, वानखेडे स्टेडियम । प्रायः टस जितेर पहिले बलिङको निर्णय लिइन्छ अनि लक्ष्य पछ्याउने टिमले नै बढी जितेको तथ्यांक पाइन्छ, वानखेडे स्टेडियममा । त्यसैले यहाँ टस पनि प्रायः निर्णायक कारणमध्ये एक मानिन्छ । यस्तोमा यस स्टेडियममा दिनमा मात्र हुने खेल, दिन र राति हुने खेल अनि राति मात्र हुने खेल केही न केही अर्थमा फरक हुन्छ । त्यसअनुसार नै टिमले रणनीति पनि तय गर्नुपर्ने हुन्छ ।