ग्रामधान, मोरङ — सुनसरीमा कृषि पढ्दै गर्दा पनि कृषि गर्ने योजना थिएन, मोरङको विराटनगर–१ का २५ वर्षीय रेवती दाहालको। उनको सपना लोकसेवा पढेर ‘हाकिम’ बन्ने नै थियो ।

डेरा छिर्दा हातमा लोकसेवाको तयारी पुस्तक बोकेका रेवती डेरा छाड्दा त्यो पुस्तक मिल्काएर कृषि गर्ने निचोडमा पुगे । ‘लोकसेवा पढेर हाकिम बन्ने सपना थियो,’ उनले सुनाए,‘त्यो सपना त्यागेँ र कृषिकर्म रोजेँ ।’ प्राकृतिक खेती अभियन्ता माधव ढुंगेलसँगको चिनजानले उनलाई विशेषगरी कृषिकर्मतिर आकर्षण गर्यो । त्यसपछि उनी केही समय सिन्धुलीको काउछेस्थित प्राकृतिक कृषि तथा जडीबुटी सहकारी संस्थामा आबद्ध भए । करिब ९ बिघा जमिनमा बहुस्तरीय बगैंचा प्रणालीमा खेती भइरहेको थियो । त्यहाँ उनले झन्डै डेढ वर्ष बिताए ।

त्यहाँ १६ जना युवाले सामूहिक रूपमा खेती गर्थे । सबै आफैं मालिक र आफैं श्रमिक थिए । सामूहिक रूपमा खान्थे, सँगै काम गर्थे । सेवा–सुविधादेखि जिम्मेवारीसम्म सबैमा समानता थियो । तर, खै किन हो ।  विस्तारै एकपछि अर्को गर्दै युवा समूह छाड्न थाले । अधिकांशले छाडेपछि रेवतीको पनि मन अडिएन । ‘अरूले किन छाडे, थाहा छैन,’ उनले भने, ‘मैले भने व्यक्तिगत कारणले छाडेँ ।’

त्यसपछि उनी शिक्षासम्बन्धी क्षेत्रमा काम गर्ने एक गैरसरकारी संस्थामा आबद्ध भए । संस्थाले किताबी ज्ञानभन्दा व्यवहारिक सिकाइलाई प्राथमिकता दिन्थ्यो । उनले चाहेकै जस्तो काम थियो । तलब पनि पुग्दो नै थियो । तर, करिब १० महिनापछि त्यहाँ पनि उनको मन टिकेन । उनको ध्यान फेरि कृषितिरै तानियो, त्यो पनि प्राकृतिक खेतीतर्फ । 

जागिर छाडेपछि उनी केही समय बेरोजगार भए । जेनजी आन्दोलन सुरु हुनुअघि, भदौ २२ मा उनले काठमाडौं छाडे । गाउँ फर्किएर कृषिमै लाग्ने उनको योजना थियो । तर, खेतीका लागि उपयुक्त जमिन भेट्न भने सजिलो भएन । करिब दुई महिना विराटनगरदेखि विराटचोकसम्म खोजे पनि चाहेजस्तो जमिन पाएनन् । धेरै जग्गाधनीसँग कुराकानी गरे । तर, टुंगोमा पुगेको थिएन । 

जमिन नपाएपछि उनी कृषि छाडेर फेरि जागिरतिर फर्किने सोचमा पुगे । कृषिसम्बन्धी काम गर्ने एउटा गैरसरकारी संस्थाबाट जागिरको प्रस्ताव पनि आयो । खासमा त्यो संस्थाले उनलाई जोड्न खोजेको थियो । काठमाडौं पुगेर अन्तर्वार्ता दिएर फर्किंदै थिए । जागिर लगभग पक्का थियो । त्यही बेला एक जना जग्गाधनीको फोन आयो । उनले लिजमा जमिन दिन तयार भएको जानकारी दिए । फोन राख्नासाथ रेवतीले अन्तर्वार्ता दिएको संस्थामा इमेल पठाए,‘माफ गर्नुहोस्, तपाईहरुको संस्थामा जोडिन नसक्ने भएँ ।’ 

मोरङको ग्रामथान–१ लखन्तरीमा पाँच बिघा जमिन १० वर्षका लागि लिजमा पाए । त्यसपछि क्रमशः उनीसँग जोडिए कृषि क्याम्पसका सहपाठी अविन चौधरी र स्कुले साथी दीप खतिवडा । 

सप्तरीको अग्निसाइर कृष्णासवरन गाउँपालिका–५ का २८ वर्षीय अविन चौधरी रेवतीसँगै कृषि अध्ययन गरेका थिए । उनले रेवतीलाई पहिला नै बचन दिएका थिए, ‘यदि कृषि गरियो भने मलाई सम्झिनु है ।’ 

नभन्दै रेवतीले पहिला उनैलाई सम्झिए । प्राकृतिक खेतीको प्रस्ताव गरेपछि उनले पनि जागिर छाडे । 
लहानको एक निजी स्कुलको जागिर राजीनामा दिएर उनी तुरुन्तै मोरङ आइपुगे । ‘मेरी छोरी मंसिरमा जन्मिइन्, हाम्रो लिज सम्झौता पुसमा भयो,’ अविनले सम्झिए ।

यसैबीच रेवतीको भेट स्कुले साथी दीप खतिवडासँग भयो । इलेक्ट्रोनिक्स इन्जिनियर दीप काठमाडौंस्थित ‘ग्याजेट वाइट’ नामक संस्थामा कार्यरत थिए । रेवतीले प्राकृतिक खेतीको योजना सुनाउँदै सँगै काम गर्न आग्रह गरे । दिपले २ महिना समय मागे । तेस्रो महिनापछि उनी पनि जोडिए ।  उनले पनि जागिर छाडेर कृषिमा लाग्ने निर्णय गरे । 

अहिले आठ महिनादेखि यी तीन युवा कृषिमा आफ्नै किसिमको ‘विद्रोह’ गरिरहेका छन् । उनीहरूले जनही आठ लाख रुपैयाँ लगानी गरेर ‘हलो क्रान्ति कृषि फार्म’ सञ्चालन गरेका छन् । ‘खासमा हामी तीनै जना खुसीको खोजीमा थियौं,’ रेवतीले भने, ‘त्यही खोजीले हामीलाई यहाँसम्म ल्यायो ।’

उनीहरू प्राकृतिक खेती गर्छन् । रासायनिक विषादी प्रयोग गरेर बढी आम्दानी गर्न सकिने उनीहरू स्वीकार्छन् । तर, त्यसबाट आफूले खोजेको सन्तुष्टि नपाइने उनीहरूको बुझाइ छ । ‘विषादी प्रयोग गरेर खेती गर्दा धेरै पैसा कमाइन्थ्यो होला,’ रेवती भन्छन्, ‘तर खुसी पाइँदैनथ्यो । प्राकृतिक खेतीले आम्दानी कम दिन सक्छ, तर हामीलाई किनेर नपाइने खुसी दिएको छ ।’