काठमाडौं आसपास टनेल खेतीमार्फत गोलभेंडा उत्पादन गर्दै आएका किसानले बुधबार माइतीघरमा प्रदर्शन गरे । तीन दिनभित्र समाधान खोज्ने कृषिमन्त्री गीताकुमारी चौधरीले दाबी गरेकी छन् ।
काठमाडौँ — बजारमा गोलभेंडा प्रतिकिलो ५० देखि ६० रुपैयाँमा बिक्री भइरहेका बेला आफूहरूले किलोको ८ रुपैयाँ मात्र पाएको भन्दै किसानले बुधबार माइतीघरमा गोलभेंडा फालेर प्रदर्शन गरेका छन् ।
काठमाडौं आसपास टनेल खेतीमार्फत गोलभेंडा उत्पादन गर्दै आएका किसानले युवा किसान सञ्जालको नेतृत्वमा माइतघरमा प्रदर्शन गर्दै बजारमा बिचौलियाको प्रभाव नियन्त्रण गर्न सरकारसँग माग गरेका हुन् ।
कृषि तथा पशुपन्छी विकास मन्त्रालयले किसानसँग छलफल गर्दै मूल्य अन्तरको अध्ययन गरी समाधान खोज्ने प्रतिबद्धता जनाएपछि उनीहरूले तीन दिनका लागि प्रदर्शन स्थगन गरेको युवा किसान सञ्जालका अध्यक्ष श्रीराम घिमिरेले कान्तिपुरलाई बताए ।
किसानबाट २५ किलो अट्ने एउटा क्रेट गोलभेंडा १ सय ८० देखि २०० रुपैयाँमा थोक व्यापारीले किनिरहेका छन् । यसअनुसार किसानले प्रतिकिलो करिब ८ रुपैयाँ मात्र मूल्य पाइरहेका छन् । तर यही गोलभेंडा उपभोक्ताले बजारमा न्यूनतम ४५ देखि ६० रुपैयाँसम्ममा किन्नुपरेको घिमिरेको भनाइ छ । ‘हामीले उत्पादन गरेको गोलभेंडा प्रतिकिलो ८ रुपैयाँमा बेचिरहेका छौं, उपभोक्ताले ६० रुपैयाँसम्म तिर्नुपरेको छ । बीचको पैसा कहाँ गइरहेको छ, सरकारले खोज्नुपर्छ,’ मन्त्रालयमा वार्ता सकिएपछि बुधबार उनले कान्तिपुरसँग भने ।
बजारमा देखिएको मूल्य अन्तरको प्रमुख कारण भारतीय गोलभेंडाको आयात र बिचौलियाको चलखेल भएको घिमिरेको दाबी छ । काठमाडौं उपत्यकामा दिनहुँ करिब ८६ टन गोलभेंडा खपत हुने भए पनि यति बेला उपत्यका र आसपासका जिल्लाबाट आउने उत्पादनले त्यो माग धान्न सक्दैन ।
‘उपत्यकाभित्र दिनको १५–१६ टनभन्दा बढी उत्पादन हुँदैन । वरपरका जिल्लाबाट आउने परिमाण पनि सीमित छ । त्यसपछि बजारमा आउने गोलभेंडा कहाँबाट आयो भन्ने सरकारले स्पष्ट गर्नुपर्छ,’ घिमिरेले भने । कृषि वन तथा पर्यावरणमन्त्री गीताकुमारी चौधरीले भने अहिले देखिएको समस्या मौसमी र बजार व्यवस्थापनसँग जोडिएको बताइन् ।
असार–साउनमा रोपाइँका कारण किसानले पाकेका गोलभेंडा एकैपटक बजार पठाउने, लगातारको वर्षाका कारण सडक अवरुद्ध हुदा ढुवानी प्रभावित हुने तथा स्थानीय उत्पादन भण्डारण गर्ने पर्याप्त क्षमता नहुँदा मूल्य घट्ने अवस्था सिर्जना भएको कृषिमन्त्री चौधरीको भनाइ छ । ‘यो सिजनमा हरेक वर्ष गोलभेंडाको मूल्य घट्ने गर्छ । रोपाइँका बेला किसानले एकैचोटि गोलभेंडा बजारमा पठाउँछन् । लगातारको वर्षाले पोखरा–नारायणगढलगायतका सडकमा अवरोध हुँदा आपूर्ति व्यवस्थापन पनि प्रभावित भएको छ । जसले गर्दा ती सहरमा निर्यात हुनुपर्ने गोलभेंडा यतिबेला काठमाडौं आउँदा बजार असन्तुलन भएको हो,’ मन्त्री चौधरीले कान्तिपुरसँग भनिन् ।
किसानले उत्पादनको उचित मूल्य नपाउनुमा बिचौलियाको भूमिका हुन सक्ने भएकाले त्यसबारे कालिमाटी फलफूल तथा तरकारी विकास समितिले अध्ययन सुरु गरिसकेएको चौधरीले जनाइन् । ‘बिचौलियाका कारण किसानले मूल्य नपाएको गुनासो आएको छ । त्यसको अध्ययन गर्न कालीमाटी फलफूल तथा तरकारी बजार विकास समिति र कृषि विभागलाई जिम्मेवारी दिएका छौं । वास्तविक अवस्था अध्ययन गरेर आवश्यक निर्णय लिन्छौं,’ उनले भनिन् ।
सरकारले किसानका उत्पादनलाई तराईका बजारसहित अन्य सम्भावित बजारमा पुर्याउने विकल्पबारे पनि मिलेर काम गर्ने तयारी गरिरहेको मन्त्री चौधरीको भनाइ छ । ‘कुन–कुन बजारमा गोलभेंडा पठाउन सकिन्छ भन्ने विषयमा किसानसँग समन्वय गरेर काम अघि बढाउन मौखिक सहमति भएको छ,’ उनले भनिन् ।
किसानले गोलभेंडालगायत तरकारीको न्यूनतम मूल्य तोक्न माग गरेका छन् । तर किसानले ७२ घण्टाभित्र मूल्य समायोजनको माग राखेको विषयमा कुनै लिखित सहमति भने नभएको मन्त्री चौधरीले प्रस्ट्याइन् । ‘लिखित सहमति भएको छैन । उहाँहरूले आफ्ना माग राख्नुभएको छ । हामीले आजैदेखि सम्बन्धित निकायसँग समन्वय सुरु गरेका छौं । अध्ययनपछि के गर्न सकिन्छ, निर्णय हुन्छ,’ उनले भनिन् ।
अध्यक्ष घिमिरेले भने अब थप छलफल होइन, निर्णय आवश्यक रहेको बताए । ‘दशकौंदेखि यही विषयमा छलफल भइरहेको छ । अब किसानलाई छलफल होइन, निर्णय चाहिएको छ । सरकारले तीन दिनभित्र ठोस निर्णय नगरे हामी फेरि आन्दोलनमा जान्छौं,’ उनले भने ।
आन्दोलनमा काठमाडौं उपत्यकाका तारकेश्वर, कागेश्वरी मनोहरा, शंखरापुर, कीर्तिपुर, भक्तपुरलगायत क्षेत्रका व्यावसायिक किसान सहभागी थिए । प्रायः किसानले टनेल प्रविधिमार्फत व्यावसायिक खेती गर्दै आएका छन् ।
