काठमाडौँ — ‘अल्छी’ शब्द सुन्नासाथ धेरैको मनमा नकारात्मक छवि आउन सक्छ । तर मनीष श्रेष्ठको व्यावसायिक यात्राले यही शब्दलाई सिर्जनशीलता, नवीन सोच र सफलताको परिचायक बनाइदिएको छ । 

विश्वप्रसिद्ध उद्यमी बिल गेट्सको भनाइ छ— ‘कठिन काम गर्न म अल्छी मानिसलाई रोज्न रुचाउँछु, किनकि उसले त्यो काम छिटो र सजिलो तरिकाले सक्ने उपाय खोजिहाल्छ । 

यही सोचलाई आत्मसात् गर्दै मनीषले सन् २०१८ मा सिर्जनशीलतालाई प्रोत्साहन गर्ने र कामलाई अझ रोचक बनाउने उद्देश्यसहित ‘अल्छी’ कम्पनी स्थापना गरेका थिए ।

उनको यही फरक सोच र साहसी यात्राले हालै नयाँ उचाइ पनि प्राप्त गरेको छ । सार्क ट्यांक नेपालमा बोर्ड गेम व्यवसाय विस्तार गर्ने योजनासहित प्रस्तुत भएका उनले क्याबिनेट श्रेष्ठसँग २५ प्रतिशत इक्विटीको बदलामा १ करोड रुपैयाँ लगानी र थप ५० लाख रुपैयाँ ऋणसहितको सम्झौता गर्न सफल भए । आफ्नो यात्राप्रति गर्व व्यक्त गर्दै मनीष भन्छन्, ‘वी आर प्राउड टु बी अल्छी ।’ 

सार्क ट्यांकपछि आफूहरूलाई क्याबिनेट श्रेष्ठले निरन्तर मार्गनिर्देशन र नेटवर्किङ अवसरमा सहजीकरण गर्दै आएको उनले बताए । ‘यस वर्ष मात्रै हामीले २० प्रतिशतले वृद्धि गर्ने देखिरहेका छौं,’ मनीषले भने, ‘अर्को वर्ष थप ग्रोथ हुने पक्का छ । अल्छीलाई विस्तार गर्ने क्रममा हामीले अब नेपालका हिमाली क्षेत्रका कथा संकलन गरेर तिनमा आधारित भौतिक बोर्ड गेम्स, स्टोरी बुक्स र एनिमेटेड स्टोरिज बनाउने सोचेका छौं । हामी बच्चा बेलामा कति धेरै गेम खेल्थ्यौं, अहिले ती सबै हराएर गइरहेका छन् । बजारमा सबै कि त चीनमा बनेका वा भारतमा बनेका खेल सामग्री छन् । तिनमा नेपालका बिम्ब र कथा भेटिने कुरै भएन ।’ 

मनीषको बाल्यकाल कुनै एक सहर वा देशको सीमाभित्र बाँधिएन । बुबाको संयुक्त राष्ट्रसंघसँगको आबद्धताका कारण उनले सियरा लियोन, गाम्बिया र नामिबियाजस्ता अफ्रिकी मुलुकमा आफ्नो बाल्यकालका करिब एक दशक बिताए । सानै उमेरमा फरक संस्कृति, फरक समाज र फरक परिवेशसँगको साक्षात्कारले उनको सोच र दृष्टिकोणलाई व्यापक बनायो ।

मनीषका काजी स्टुडियोज, अल्छी र अल्छी एक्सपिरियन्सेस गरी तीन कम्पनीमा झन्डै ६० जना रोजगार छन् ।प्रारम्भिक शिक्षा अफ्रिकामै सुरु भए पनि कक्षा ४ देखि ८ सम्म उनले ललितपुरस्थित आदर्श विद्या मन्दिरमा अध्ययन गरे । त्यसपछि पुनः माध्यमिक शिक्षाका लागि अफ्रिका फर्किएका मनीष कक्षा ९ र १० त्यहीं पूरा गरेर प्लस टु अध्ययन गर्न नेपाल आए । र, पानीपोखरीस्थित भानुभक्त मेमोरियल कलेज भर्ना भए ।

प्रविधिसँगको उनको सम्बन्ध भने बाल्यकालदेखि नै गहिरो थियो । सन् १९९७ मा उनकी सानीआमाले पहिलो नेपाली वेब डिजाइनिङ कम्पनी ‘आमा नेटवर्क’ सुरु गरेकी थिइन् । नेपालमा इन्टरनेट र वेब प्रविधि अझै प्रारम्भिक चरणमै रहेका बेला १७ वर्षका मनीष त्यस कम्पनीका पहिलो कर्मचारी बने । बिहान कलेज जाने र दिउँसो कार्यालयमा बसेर वेब डिजाइन गर्ने उनको दैनिकी थियो । त्यतिबेला नेपालमा यस्ता कम्पनी निकै कम थिए, तर मनीष भविष्यको सम्भावना देखेर त्यही यात्रामा अघि बढिरहेका थिए ।

यही रुचि र अनुभवले उनलाई उच्च शिक्षाका लागि अमेरिका पुर्‍यायो । उनले जर्ज मेसन विश्वविद्यालयबाट कम्प्युटर इन्जिनियरिङमा स्नातक गरे । अमेरिकामा बिताएका झन्डै १० वर्षका दौरान उनले विभिन्न स्टार्टअपदेखि ठूला प्रविधि परियोजनासम्म काम गर्ने अवसर पाए । ती अनुभवले उनको प्राविधिक दक्षता मात्र बढाएनन्, नयाँ सोच, उद्यमशीलता र सिर्जनशीलताको जगसमेत बलियो बनाइदिए ।

‘बिजनेस कार्ड टु’ कम्पनी जस्ता डिजिटल कार्ड एप बनाउने कम्पनीदेखि याहु, गुगल, कोकाकोला र नाइकीजस्ता विश्वप्रसिद्ध ब्रान्डका लागि टेक सिस्टम बनाउने काममा उनी संलग्न भए । बिजनेस कार्ड टु अहिलेको लिंक्डइन जस्तै व्यावसायिक सामाजिक सञ्जाल प्लाटफर्म थियो । त्यो कम्पनी बन्द भएपछि उनले नर्डरी’ नामक डिजिटल सोलुसन कम्पनीमा काम गरे । उनले काम थाल्दा सो कम्पनी निकै सानो थियो, उनी नै चौथो कर्मचारी थिए । ‘मैले छाड्ने बेलासम्म त्यो निकै ठूलो, फर्च्युन ५०० को सूचीमा पर्ने कम्पनी भइसकेको थियो । र, म त्यहाँको सबैभन्दा पुरानो कर्मचारी थिएँ,’ उनले विगत सम्झिए । 

मनीषलाई अमेरिकाको काम एकतमासको लाग्न थाल्यो । ग्रिनकार्डको प्रक्रिया चलिरहेको थियो । तर त्यसको प्रतीक्षामा थप पाँच वर्ष बिताउनुभन्दा नेपाल फर्केर केही गर्नु उचित ठाने । सन् २०१० मा नेपाल फर्किए । यहाँ आएपछि कामको अभाव भएन । कहिले एउटा काम आयो, अर्को काम आयो, गर्दागर्दै यतै सेटल भए । ‘सन् २०१० मा मैले श्रीमती कृति शाक्यसँग मिलेर ‘काजी स्टुडियोज’ सुरु गरें,’ मनीषले भने, ‘सुरुमा अलिअलि आउटसोर्सिङका काम गरेको थिएँ । दक्षिण एसियाका डेभलपमेन्ट पार्टनर्ससँग मिलेर टेक्नोलोजी इम्प्लिमेन्टेसनका काम गर्‍यौं । दुई जना साझेदार (श्रीमान्–श्रीमती) ले दुई वटा ल्यापटपबाट सुरु गरेको स्टुडियोले अहिले नेपाल सरकार, विश्व बैंक, यूएनडीपी र युनिसेफजस्ता संस्थाहरूसँग मिलेर प्रविधि र डिजाइनका क्षेत्रमा काम गरिरहेको छ ।

सेवाग्राहीका लागि काम गर्दा कतिपय सिर्जनात्मक सीमा हुन्थे । तिनलाई तोड्न र आफ्नै मौलिक उत्पादन ल्याउन आफूहरूले ‘अल्छी’को परिकल्पना गरेको मनीषले सुनाए । ‘खासगरी मेरी छोरी जन्मिएपछि नेपालमा मौलिक खेल हराउँदै गएका छन् र बजारमा विदेशी प्रभाव बढी छ भन्ने महसुस भएको थियो,’ उनले भने, ‘त्यसैले नेपाली परिवेश सुहाउँदो ‘साम्राज्य’ नामक बोर्ड गेम तथा कार्ड गेम बनाउन थालेका हौं ।’

‘साम्राज्य’ राम्रोसँग चल्यो । ‘अल्छी’मा अहिले विभिन्न कार्ड गेम्स र बोर्ड गेम्स छन् । धरहरा, बागचाल, लंगुरबुर्जा, ढिकिच्याउँ, मोमो, फिट्टु र जात्रा जस्ता गेम एवं सिकाइ प्रविधि ‘अल्छीको पसल’बाट किन्न सकिन्छ ।

मनीषका काजी स्टुडियोज, अल्छी र अल्छी एक्सपिरियन्सेस गरी तीन कम्पनीमा झन्डै ६० जना रोजगार छन् । काजीबाट टेक्नोलोजी सिस्टम र डिजाइन सिस्टम बनाइन्छ । कतिपय प्रोजेक्टमा नेपाल सरकारसँग मिलेर काम गरिरहेका छन् उनले । ‘प्रधानमन्त्री रोजगार कार्यक्रमअन्तर्गतका प्रविधि निर्माणका काम गर्‍यौं,’ मनीषले भने, ‘पहिलो वर्ष यसमा करिब २२ लाखले नाम दर्ता गराएका थिए । त्यसबाट ६ अर्ब रुपैयाँको भुक्तानी यही 

सिस्टमबाट भयो । मनीषले बंगलादेशमा युनिसेफसँग सहकार्य गर्दै कुपोषण ट्र्याकिङ प्रणालीमा काम गरेका छन् । ‘स्वास्थ्य कार्यालयका लागि प्रणाली विकास गर्छौं,’ उनले भने । मनीषको ध्यान प्रडक्ट निर्माणमा मात्र नभई सम्पूर्ण प्रणाली निर्माण र कार्यान्वयनमा केन्द्रित छ । 

मनीषको दैनिकी बिहान साढे ६ बजेबाट सुरु हुन्छ । छोरीलाई स्कुल पठाएपछि उनी जिम जान्छन् । र, १० बजेतिर अफिस पुग्छन् । उनलाई यात्रा गर्न निकै मनपर्छ । ‘सपरिवार नेपालका विभिन्न स्थान घुमिरहन्छु । एभरेस्ट बेस क्याम्प त म तीन पटक पुगिसकें,’ उनले सुनाए । 

कामको चापले हुन सक्छ, मनीषले किताब त्यति धेरै पढ्न पाएका छैनन् । स्टिभन बार्टलेट ‘डायरी अफ अ सीईओ’ पढिरहे पनि सकाएको छैन, समय नै मिलेको छैन,’ उनले भने, ‘पहिला–पहिला टन्नै फिल्म हेर्थें, अचेल त्यो पनि छुटिरहेको छ । पहिला किबोर्ड र गितार बजाउँथे । व्यस्तताले त्यसलाई समेत हात हाल्न पाएको छैन ।’ मनीषले लभ म्यारिज गरे । अमेरिका हुँदा नै कृतिलाई भेटेका हुन् उनले । ‘म टेक फिल्डमा थिएँ, उनी डिजाइन फिल्डमा । भेटेपछि नेपालमै गएर केही गरौं भनेर दुवै सँगै फर्कियौं,’ उनी भन्छन् । 

उद्यमशीलता पैसा कमाउने माध्यम मात्र होइन, उनका लागि यो एउटा ‘ड्राइभिङ फोर्स’ हो । यसले उनलार्ई अघि बढ्न, नयाँ सोच्न घचघच्याइरहन्छ । बिजनेसमा सिस्टम राम्रो बनायो भने राम्रोसँग बेच्न र विस्तार गर्न सकिन्छ भन्ने उनलाई लाग्छ । ‘लगानी र सोच मात्रै ठूलो कुरा होइन, त्यसको प्रभावकारी कार्यान्वयन महत्त्वपूर्ण हुन्छ,’ उनले सुनाए । 

नेपालमा काम गर्दाका मुख्य चुनौती उचित जनशक्ति र कार्य–नैतिकता (वर्क एथिक्स) को अभाव हो । ‘अमेरिकाबाट आएर काम सुरु गर्दा म आफैंले कतिलाई तालिम दिएँ, डिजाइन सिकाए तर अधिकांश युवा काम सिकेर विदेशका ठूलाठूला कम्पनीमा जागिर खान जान्थे वा अध्ययनका लागि विदेशिन्थे,’ मनीषले भने । मनीष अमेरिकामा सिकेको कार्यशैली र प्रविधिलाई यहाँ लागू गर्ने प्रयास गरिरहेका छन् ।