पाल्पा — चिसो मौसम, सरर हावा चल्ने नेपाल–चीन सिमानास्थित कोरला नाका समुद्री सतहदेखि ४ हजार ६ सय मिटर उचाइमा छ । २०२९ सालमा गाडिएको नेपाल लेखिएको २४ नम्बर पिल्लर ठिङ्ङ ठडिएको छ । झन्डै डेढ सय मिटर दक्षिणतर्फ नेपालले एउटा चारकोठे भवन (टिनले छाएको एकतले) निर्माण गरेको छ ।

कोरला नाकामा गत कात्तिक १४ मा अध्यागमन कार्यालय खुलेको हो । केही दिनमै बन्द भएर चैतको तेस्रो सातासम्म पनि खुलेको छैन ।

‘प्रदेश सरकारले चारकोठे भवन बनायो, अध्यागमन कार्यालयको उद्घाटन पनि भयो,’ कोरला नाका मुस्ताङका व्यापारी पासाङ वाङ्दी गुरुङले भने, ‘तीन–चार दिन खुल्यो होला, तर त्यसपछि कोही आएको छैन । कार्यालयमा ताला झुन्डिएको छ ।’ व्यापारी गुरुङले कोरला नाकाको चीनतर्फ भने ठुल्ठूला भवन निर्माण भएको छ । बिहान ९ देखि २ बजेसम्म व्यापार गर्न नेपाली जान पाउने व्यवस्था छ ।

चीनले आफ्नो देशतर्फ सबै सुविधा दिएको छ । नेपालतर्फ भने ठेला र टेन्टमा व्यापार गर्नुपरेको गुरुङले बताए । हावा लाग्ने भएकाले नेपालतर्फ भवन अभावले गर्दा त्यति भीडभाड देखिँदैन । ‘यहाँ आउनेहरू एक घण्टा पनि रोकिन सक्ने अवस्था हुन्न,’ उनले भने, ‘पानी परे ओत लाग्ने ठाउँसमेत छैन । त्यसैले सबै तत्काल फर्किन हतारिन्छन् ।’

व्यापार गर्नेहरू कतिपयले टेन्ट गाडेका छन् । तर खुला खटियामा व्यापार गर्नेहरू हावाले गर्दा पूरै मुख छोप्नुपर्ने बाध्यतामा छन् । तैपनि चीनबाट ल्याएका सामान बिक्री गरेका छन् । चीनबाट ल्याइएका सामान भण्डारणका लागि पूर्वाधार केही छैन । चीनतर्फबाट सामान ल्याएर राख्ने ठाउँसमेत छैन । कोरला नाकाबाट ल्याएको सामान जाँचपास गराउन १३ किलोमिटर टाढाको नेचुङ आउनुपर्ने लोमान्थाङकी व्यवसायी कार्चुङ विष्टले गुनासो गरिन् ।

‘नाका भन्ने मात्र हो, चीनले कति धेरै विकास गरिसकेको छ,’ उनले भनिन्, ‘नेपालतर्फ केही छैन । अनि व्यापार गर्न गए पनि भन्सार जाँचपास पनि धेरै टाढा छ । सरकारले यस विषयमा सोच्न सकेको छैन ।’

नाकामा भन्सार र सुरक्षा निकायको नियमित उपस्थिति हुन्न । नाकामा एक जना प्रहरी मोटरसाइकलमा जाने र फर्किने गर्छन् । नेपालतर्फ भवन, खानेपानी, सञ्चार सुविधा र शौचालय व्यवस्थापन नभएको विष्टको भनाइ छ । व्यापार गर्ने र नाका पुग्ने जोकोहीलाई समस्या भएको उनले जनाइन् । उपल्लो मुस्ताङको लो–घेकर दामोदरकुण्ड र लोमान्थाङ गाउँपालिकाका स्थानीयलाई प्रवेश पास दिइएकाले चीनतर्फ पुगेर व्यापार गर्ने र दुई बजेपछि फर्किने गर्छन् । सामान खरिद गरेर ल्याएर बिक्रीसमेत गर्दै आएका छन् ।

व्यापारीका अनुसार कोरला नाका खुलेपछि मुस्ताङ र चीनबीच व्यापार–व्यवसाय, आवतजावत र कारोबार सुरु भएको छ । कोरला नाकाबाट लत्ताकपडा, बिजुलीका सामान, पेय पदार्थ, दैनिक उपभोग्यलगायत सामान नेपालतर्फ आयात हुने गरेको व्यवसायी बताउँछन् । नेपालबाट भेडाको ऊन, पस्मिना, जिम्बुलगायत सामान चीनतर्फ बिक्री हुने गरेको छ । कोरला नाकाबाट भेडा–च्यांग्रा पनि खरिदबिक्री हुने गर्छन् ।

कोरला नाकादेखि १३ किलोमिटर टाढाको मुस्ताङ नेचुङमा कस्टम, क्वारेन्टिन, इमिग्रेसनलगायत सुरक्षा व्यवस्था छन् । तर नाकामै यसको स्थायी रूपमा व्यवस्थापन हुन नसकेको व्यवसायी लोमान्थाङका कर्मा आङ्देल गुरुङको भनाइ छ । सरकारले नेपालतर्फ भवन बनाउने र व्यवस्थित गर्ने हो भने चीनका सामान र नेपाली सामान व्यापार गर्न सहज हुन्थ्यो । चीनतर्फ भने तारबारले घेरिएको गेट र ठुल्ठूला भवन बनिसकेका छन् । चीनले भन्सार कार्यालयदेखि सबै कामका लागि पूर्वाधार तयार गरिसकेको छ । ‘चीनतर्फ सबै काम भइरहेको छ, हाम्रोतर्फ भने केही पनि छैन,’ गुरुङले भने, ‘नाका खुल्यो भनियो तर पनि व्यापार गर्न सहज छैन । पूर्वाधारबिना कसरी काम गर्नु ?’

कोरला नाकाको २४ नम्बर पिल्लरदेखि पारि चीनतर्फ एकीकृत भन्सार कार्यालयको भवन बनेको पनि वर्षौं भइसकेको उनले बताए । चीनतर्फ भन्सारका कार्यालय, सडक, बिजुली, पानीलगायत काम भएका छन् । नेपालतर्फ चार कोठाको भवन बनेको थियो । त्यही पनि उद्घाटन भएर बन्द भएको छ ।

कोरला नाकामा एकीकृत भन्सार कार्यालय खोल्न एक हजार रोपनी जमिन भन्सार कार्यालयको नाममा ल्याउने प्रक्रिया ४ वर्षअघिदेखि नै अगाडि बढेको थियो । सीमांकन गरेर सिफारिस भइसकेको छ । १३ किलोमिटर टाढा रहेको नेपाल प्रहरीले नै कोराला नाका हेर्छ । नाकासम्म निगरानी गर्न पूर्वाधार छैन । जनशक्ति र साधनस्रोत केही छैन । ‘बाटोमा जाँदा र आउँदा हेर्छन्,’ उनले भने, ‘कहिलेकाहीं नाकामा एक–दुई जना प्रहरी देखिन्छ । त्यही पनि हावा लागेपछि फर्किहाल्छन् ।’

कोरला नाका घुम्न पुगेका पर्यटकलाई केही समस्या पर्ने हो भने समयमै उद्धार गर्नसमेत समस्या छ । लेक लाग्ने समस्या भएकालाई उही १३ किलोमिटर टाढा नेचुङको सशस्त्र प्रहरीको क्याम्पमा ल्याएर अक्सिजन लगाउनुपर्ने बाध्यता छ ।

सुरक्षा निकाय र आपत्कालीन अवस्थामा उद्धारका लागि भवन निर्माण गरिएको हो । चारकोठे व्यावसायिक वृद्धिका लागि प्रभावकारी छैन । व्यावसायिक रूपमा नाकालाई अगाडि बढाउन आवश्यक पूर्वाधार निर्माणमा सरकारले बेवास्ता गरेको लोमान्थाङ गाउँपालिका–१ मुस्ताङका वडाध्यक्ष पेमा आङ्ग्या गुरुङले बताए । गाउँपालिका र वडाले भौतिक पूर्वाधारका लागि पहल गरे पनि आफैं काम गर्न नमिल्दा पनि समस्या भएको उनको भनाइ छ ।