काठमाडौँ — छुर्पीको निर्यात उत्साहजनक रूपमा बढेको छ । चालु आर्थिक वर्षको ४ महिनामा ६ लाख २१ हजार ७ सय ४७ किलो निर्यात भएको हो । उक्त निर्यातबाट १ अर्ब १५ करोड रुपैयाँ भित्रिएको भन्सार विभागको तथ्यांक छ ।

अमेरिका, क्यानडा, ब्राजिल, चीन, ग्रिस, जापान, दक्षिण कोरिया, मलेसिया, सिंगापुर, युके, युक्रेनलगायत मुलुकमा छुर्पी निर्यात हुने विभागले जनाएको छ । त्यसमध्ये औसतमा करिब ९० प्रतिशत नै अमेरिका निर्यात हुने गरेको विभागको भनाइ छ ।

४ महिनामा अमेरिकामा मात्रै १ अर्ब २ करोड २३ लाख ७१ हजार रुपैयाँको ५ लाख ५२ हजार ४८ किलो छुर्पी निर्यात भएको छ । दोस्रो निर्यात गन्तव्य क्यानडा हो । ४ महिनामा क्यानडामा ७ करोड ७२ लाख ९७ हजार रुपैयाँको ३२ हजार ४ सय ५ किलो छुर्पी निर्यात भएको विभागले बताएको छ । 

पूर्वतिर उत्पादन भएको छुर्पी धेरै भारत जान्छ । भारतीय व्यवसायीले त्यही छुर्पी निर्यातसमेत गर्छन् । तर नेपाली ब्रान्डमा पठाउन नसकिएको नेपाल डेरी उद्योग संघका अध्यक्ष राजकुमार दाहालले जनाए । ‘पूर्वका स–साना डेरी उद्योगबाट उत्पादित छुर्पी भारत जान्छ । खुला सीमाका कारण रेकर्ड पनि हुँदैन,’ उनले भने, ‘नेपालबाट धेरै निर्यात गर्न सक्छौं । तर नेपाली ब्रान्डमा पठाउन सकेनौं । पूर्वाधार बनाउन सकेनौं ।’

अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा माग बढ्न थालेपछि छुर्पी उत्पादन गर्ने डेरी उद्योग पनि बढेका छन् । तर व्यवस्थित उत्पादन छैन । धेरैजसोले पराम्परागत रूपमै उत्पादन गर्छन् । केहीले भने निर्यातकर्ताको मागअनुसार उत्पादन गरिरहेका छन् । त्यसपछि निर्यातकर्ताले मोडिफाई गरेर निर्यात गर्दै आएका छन् ।

‘विगतदेखिको ट्रेन्ड हेर्दा पाँचथर, इलामतिर घरघरमै छुर्पी उत्पादन हुन्छ । तर सबै जनाले निर्यात गर्दैनन् । निर्यातकर्ताले संकलन गरेर निर्यात गर्छन्,’ अध्यक्ष दाहालले भने, ‘छुर्पी मात्रै उत्पादन गर्न ठूलो उद्योग आइसकेको छैन । तर यसको सम्भावना छ ।’

व्यवसायीका अनुसार विदेशमा कुकुरको प्रमुख खान्की नै छुर्पी हो । ‘हरेक वर्ष माग बढ्दो छ, तर गुणस्तरीय उत्पादन र आपूर्तिको समस्या छ,’ दाहालले भने, ‘केही कम्पनीले संकलनसँगै उत्पादन पनि गर्न थालेका छन । तर पर्याप्त छैन ।’ 

विभागको पछिल्लो ५ वर्षको तथ्यांकअनुसार निर्यात बजार उत्साहजनक छ । २०७६/७७ मा १ अर्ब २२ करोड ८३ लाख रुपैयाँको ७ लाख १७ हजार २ सय ६४ किलो छुर्पी निर्यात भएको छ । यसमध्ये अमेरिकामा मात्रै १ अर्ब ५ करोड ९१ लाख रुपैयाँको ६ लाख २४ हजार ३ सय ५३ किलो निर्यात भएको छ ।

दोस्रोमा क्यानडामा ९ करोड २२ लाख रुपैयाँको ५४ हजार २ सय ८७ किलो निर्यात भएको छ । २०७७/७८ मा १ अर्ब ९६ करोड ५० लाख ४६ हजार रुपैयाँको १२ लाख ६२ हजार ९ सय ९८ किलो छुर्पी निर्यात भएको उल्लेख छ । 

सबैभन्दा धेरै अमेरिकामै निर्यात भएको छ । अमेरिकामा १ अर्ब ७० करोड १३ लाख ५९ हजार रुपैयाँको १० लाख ३२ हजार १ सय ७ किलो निर्यात भएको छ । दोस्रोमा क्यानडामा १६ करोड १३ लाख ९१ हजार रुपैयाँको ८४ हजार १ सय ३ किलो निर्यात भएको विभागको तथ्यांक छ ।

माता पाथीभारा डेरी उद्योग प्रालिका सञ्चालक गंगा खड्काले पनि अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा माग बढिरहेको बताए । अमेरिका र भारतमा छुर्पी निर्यात गर्दे आएका उनले युरोपमा पनि तयारी गरिरहेको जनाए । 

‘छुर्पीको बजार राम्रो छ । मासिक ३० हजार किलो निर्यात हुन्छ,’ उनले भने, ‘उत्पादन र संकलन क्षमता थप बढाउँदै छु ।’ खड्काले १० हजार किलो आफ्नै डेरीमा छुर्पी उत्पादन गरे पनि १५ देखि २० हजार केजी अन्य डेरीबाट संकलन गर्छन् । १ किलो छुर्पी बनाउन २२ देखि २५ लिटर दूध चाहिन्छ । छुर्पी उत्पादनले किसानलाई समेत प्रोत्साहन भएको खड्काको भनाइ छ । 

विभागका अनुसार २०७८/७९ मा २ अर्ब ९१ करोड १९ लाखको छुर्पी निर्यात भएको छ । यस अवधिमा १७ लाख ४४ हजार ४ सय ५१ किलो निर्यात भएको जनाएको छ । अमेरिकामा मात्रै २ अर्ब ४४ करोड ५० लाख ३७ हजार रुपैयाँको १३ लाख ५८ हजार ६ सय ५ किलो निर्यात भएको विभागको तथ्यांक छ । दोस्रोमा क्यानडामा ३१ करोड ३५ लाख ५२ हजार रुपैयाँको १ लाख ५० हजार १७ किलो निर्यात भएको छ । 

२०७९/८० मा ३ अर्ब ४० करोड ९० लाख रुपैयाँको १७ लाख ८६ हजार १ सय १२ किलो निर्यात भएको छ । अमेरिकामा २ अर्ब ९६ करोड ७६ लाख रुपैयाँको १५ लाख २६ हजार ४ सय ४३ किलो निर्यात भएको छ । क्यानडामा २९ करोड ४२ लाख रुपैयाँको १ लाख ४४ हजार ५ सय ३२ किलो छुर्पी निर्यात भएको छ । 

२०८०/८१ मा ३ अर्ब १८ करोड ४३ लाख रुपैयाँको १६ लाख ४६ हजार ८ सय ८७ किलो निर्यात भएको विभागको भनाइ छ । यस अवधिमा अमेरिकामा २ अर्ब ७६ करोड १३ लाख रुपैयाँको १४ लाख ३५ हजार ८ सय ५३ किलो र क्यानडामा २६ करोड ६३ लाख रुपैयाँको १ लाख २३ हजार ८ सय २२ किलो निर्यात भएको छ ।