वन्यजन्तु फोटोग्राफर चुङ्बा शेर्पाले खिचेका तस्बिर नहेर्ने संरक्षण क्षेत्रमा लागेका विरलै नेपाली छन् । उनले खिच्‍ने हरेक जसो तस्बिरहरूले चर्चा पाउने गर्छ । युट्युबमा उनले जंगल यात्राका गरेका भिडियो हुन् या त उनले आफ्नो टिकटकमा हाल्ने भिडियोहरू चर्चा रहन्छन् । सामाजिक सञ्जाल फेसबुकमा समेत उनले हाल्ने तस्बिर तथा भिडियोले चर्चा पाउँछन् । अबदेखि चुङ्बा शेर्पाले नयाँ-नयाँ ठाउँमा गएर खिच्ने फोटोहरू देख्न पाइने छैन । अब जति छन् उनले यसअघि खिचेका फोटाहरू मात्रै देखिनेछन् । 

आइतबार उनको उपचारका क्रममा निधन भएको खबरले स्तब्ध भएँ । नेपालले एक महत्त्वपूर्ण सम्पत्ति गुमाएको छ । वाइल्डलाइफ फोटोग्राफीमा छोटो समयमा उल्लेख्य काम गरेका चुङ्बा शेर्पाको निधनले धेरैलाई स्तब्ध बनाएको छ । सोलुखुम्बुमा जन्मेका उनी होटल र पर्यटन व्यवसायसँगै राजनीतिमा पनि लागे । अवकाशपछिको जीवन आफ्नो सोख पूरा गर्न उनले वन्यजन्तु फोटोग्राफी रोजे । छोटो समयमा नै उनी पर्यटन व्यवसायीबाट स्थापित वाइल्डलाइफ फोटोग्राफर बने । 

विश्व बाघ दिवस-२०२४ को पूर्वसन्ध्यामा म चुङ्बा शेर्पाको धुम्बराहीस्थित चप्पल काराखानानजिकैको निवासमा पुगेको थिएँ । बाघसम्बन्धीको एउटा वृत्तचित्रमा आवश्यक पर्ने फुटेजहरू माग्‍न उहाँको निवास पुगेका थिएँ । फोनमा र सार्वजनिक समारोहहरूमा भेट्दा उहाँसँग अनौपचारिक कुराकानी हुन्थे तर जमेर गफ हुन पाएको थिएन । 

घरमा उनले आफ्नो छुट्टै अफिस बनाएका थिए । जहाँ उनको स्टुडियो पनि थियो । फिल्डबाट खिचेर ल्याएका फुटेजहरू उनले धमाधाम इडिट गर्ने र संकलन गरेर हार्डड्राइभमा राख्‍ने काम भइरहेको थियो । त्यसबेला उनी बर्दियाबाट फर्किएका थिए । एक जोडी बाघले पानी खाएको भिडियो सामाजिक सञ्जालमा हालेका थिए । त्यही भिडियोलाई उनले आफ्ना अन्य सामाजिक सञ्जालहरूमा हाल्नका लागि उनले छोरालाई सिकाउँदै थिए । भर्खरै किनेको ड्रोनबाट खिचेका बाघका भिडियोहरू मलाई देखाउँदै उपयुक्त लागेको लैजान तर फुटेजको स्रोत अनिवार्य उल्लेख गर्न भने । मैले हुन्छ भनेँ । उक्त भिडियो खिच्‍न उनले करिब दुई हप्ता खर्चिएका थिए । बजारमा आउने नयाँ ग्याजेट उनी किनिहाल्थे । चाहे त्यो क्यामेरा होस् या त ड्रोन । उनी नयाँ आउनेबित्तिकै किन्थे । 

उनीसँग बाघको चर्चा गर्दा भनेका थिए 'जंगलमा मैले जति फरक फरक बाघ सायद कमैले देखेका होलान् ।' नेपालका निकुञ्जहरूमा उनले ५० भन्दा बढी फरक फरक बाघको फोटो खिचेका छन् ।   

धेरै फुटेजहरू भएकाले संकलन गर्न र फाइलको साइज पनि धेरै भएकाले डेढ घन्टा जति लाग्ने भयो । हामीबीच आ-आफ्नो अनुभव आदानप्रदान भयो । चुङ्बा शेर्पालाई मेरो पहिलो प्रश्‍न नै हुम्लामा भेट्नु भएका ४ वटा जंगली याकका तस्बिरहरू खिच्‍न कति समय र पैसा खर्चनु भयो ? हिमाली क्षेत्रमा सामान ओसारपसार र त्यहाँको मानिसको जनजीवनसँग जोडिएको जीव हो याक । घरपालुवा याकहरू हिमाली क्षेत्रमा पारवहानका साथै दूधका लागि राखिन्छ । एउटा घरपालुवा याकलाई कृषकहरूले १लाखभन्दा बढी खर्चन्छन् ।  जंगली याक नेपालबाट सन् २००० बाट नै हराइसकेको भनेर भनिएको थियो तर सन् २०१४मा नरेश कुसीसहितको टोलीले फेला पारेको थियो हुम्लाको लिमी उपत्यकामा । 

त्यसपछि जंगली याकको क्लोजअप तस्बिर चुङ्बाले लिए, सन् २०२२ को सेप्टेम्बरमा । नजिकबाट प्रस्ट अनि गुणस्तरीय तस्बिर भएको जंगली याकलाई चुङ्बाले एउटै फ्रेममा कैद गरेका थिए । त्यसबेला उनले खिचेको उक्त फोटोले निकै नै चर्चा पायो । 

उनीसँगको कुराकानीमा (अहिले पनि रेकर्डेड छ) सन् २०२२ को सेप्टेम्बरमा काठमाडौंबाट नेपालगन्ज र त्यसैदिन नेपालगन्जबाट हुम्लाको सिमकोट पुगेका थिए । सिमकोटमा अवतरण गरेपछि उनी त्यहाँ आफ्ना सहयोगीसहित २ दिन बिताए । तापक्रमलाई अनुकूलन गर्न भनेर उनी त्यहाँ दुई दिन बसेका थिए । सिमकोटबाट हेलिकप्टरमार्फत उनी नेपाल-चीन सीमानजिकै अवतरण गरी  लाप्चा पासमा २ रात बसे । ५ हजार १ सय मिटरको उचाइमा २ रात बस्दा पनि जंगली याक नभेटेपछि उनी त्यहाँबाट तल केही सय मिटर ओर्लिएर क्याम्प खडा गरेर बसे । 

चिसो हिमालमा उनी ५ रात त्यहाँ क्याम्प टाँगेर आफ्ना अन्य ४ जना सहयोगीसहित बसेका थिए । काठमाडौंबाट उनी आफूसहित ३ जना र सिमकोटबाट दुई जना सहयोगी लिएर गएका थिए । देखेका ४ वटा याकमध्ये ३ वटाको मात्रै तस्बिर खिचेको उनले सुनाएका थिए । जंगली याक घरपालुवा याकभन्दा करिब डेढ गुणा ठूलो हुन्छ । ४ वटा याकमध्ये ३ वटा याकको तस्बिर खिचे उनले । नेपाल र चीनको सिमाना क्षेत्रका हिमाली क्षेत्रमा चर्न ती याक आइपुगेको उनको भनाइ थियो । उनले जंगली याकको तस्बिर खिच्नुअघि सन् २०१४ मा हिमालयन वुल्फ परियोजनामा आबद्ध अनुसन्धानकर्ती नरेश कुसीको टोलीले तस्बिर खिचेको थियो । उक्त तस्बिर नेपाली ५ रूपैयाँको नोटमा समेत समावेश गरिएको छ ।  

चुङ्बा शेर्पाले करिब ४८ सय मिटरबाट ती याकको तस्बिर खिचेका थिए । निकै नजिकबाट खिच्‍न खोज्दा झन्डै आक्रमणमा परेको उनले सुनाएका थिए । कतिपयले जंगली याक हिमालका घरपालुवा याकसँग प्रजनन् गर्न तिब्बत हुँदै नेपालका सीमा गाउँमा आउने भन्ने विश्वास छ । हिमाली क्षेत्रमा पनि घरपालुवा याक र जंगली याकबीचको प्रजननबाट जन्मने याकले धेरै दूध दिन्छ भन्ने बुझाइ छ । घरपालुवा याकभन्दा करिब डेढ गुणाले ठूलो हुने जंगली याकसँग प्रजनन् गर्दा निकै नै पीडा हुने र गर्भ बसे पनि तुहिने सम्भावना धेरै हुने विज्ञहरूको भनाइ छ   । 

४८ सय मिटरको उचाइमा चुङ्बाले खिचेका याकका तस्बिरहरू त्यसबेला निकै नै भाइरल भयो । राष्ट्रिय प्रकृति संरक्षण कोषले चुङ्बाले खिचेका तस्बिरहरूलाई छुट्टै नै स्थान दिएर कार्यालय परिसरमा राखेको छ । यस्तै हरेक वर्षजसो उनका तस्बिरहरू कोषको भित्ते पात्रोमा अटाउने गरेको छ ।  याकको प्रसंगसँगै उनले खर्च यति नै हुन्छ भनेर भनेनन् । उनी आफैंले काठमाडौं-नेपालगन्ज-सिमकोटको आवातजावतको हवाईजहाज भाडा, हेलिकप्टरको शुल्क र हप्तादिनको बसाइ गरेर उनले ५ लाखभन्दा बढी खर्च गरेका रहेछन् । अझ उच्च हिमाली क्षेत्रमा जाँदा आवश्यक पर्ने खाना,बस्नेको बन्दोबस्तीका सामान, कुकिङ र स्याटेलाइट फोन पनि आवश्यक पर्ने उनले सुनाएका थिए । एउटा सामान्य मान्छे उनी गएको उक्त स्थानबाट जाँदा आउँदा १७ दिन लाग्‍ने उनले बताएका थिए ।   उनले वाइल्डलाइफ फोटोग्राफी निकै नै रिस्क र महँगो भएको बताएका थिए । जोकोहीले सजिलै यो क्षेत्रमा सफलता हात नपार्ने तर निरन्तर संघर्ष जारी राख्नुपर्ने उनले सुझाव दिएका थिए । 

मैले नयाँ पुस्तालाई यो क्षेत्रमा प्रवेश गर्न तपाईंको के छ सुझावभन्दा पहिलो जवाफ थियो, 'क्यामेरा बोक्‍नेबित्तिकै फोटोग्राफर भइँदैन, स्किल चाहिन्छ ।' उनले विवाहको फोटोग्राफी गर्ने, ल्यान्डस्क्याप फोटोग्राफी गर्ने र नयाँ पुस्ताहरूलाई सुरूमै यसलाई पेसा नबनाउन आग्रह गरे । नेपालमा यस क्षेत्रले व्यावसायिक हुन अझ समय लाग्‍ने बताउँदै उनले पार्ट टाइमका रूपमा काम गर्दै अघि बढ्न र सफलता हासिल गर्न सकिने सुझाव थियो । 'नेपालमा पैसा खर्च गरेर वाइल्डलाइफ फोटोग्राफी गरेर कमाउन निकै नै गाह्रो छ,' उनले भनेका थिए,'अरु फोटोग्राफी गरेर काम नभएको बेला प्यासनका रूपमा वाइल्डलाइफको फोटो खिच्दै लैजानुपर्छ । त्यसपछि विस्तारै स्थापित भइन्छ ।'

पैसाका लागि उनले कहिल्यै फोटोग्राफी गरेनन् । पर्यटन बोर्डलाई उपलब्ध गराएको फोटोबाट प्राप्त भएको रकम उनले सिधै पोखरा बर्ड सोसाइटीलाई दिए । उक्त रकम विद्यार्थीहरूलाई थेसिसका लागि उपलब्ध गराइएको उनले बताएका थिए । यस्तै एक बैंकले उनको फोटोबाट दिएको २ लाख रुपैयाँ पनि बीसीएनलाई रिसर्च गर्नका लागि विद्यार्थीलाई उपलब्ध गराउन दिएको उनले बताएका थिए । आफूबाट भावी पुस्ताले सिकोस् भनेर आवश्यक फोटोहरू तस्बिर क्रेडिट दिए खुसी हुने उनको भनाइ थियो । विभिन्न ठाउँमा वन्यजन्तुको फोटोग्राफीका लागि प्रशिक्षण समेत दिने चुङ्बा शेर्पाको हामीबीच रहेनन् ।  युवा पुस्ताहरूलाई फोटोग्राफीमा रुचि देखाउनका लागि उनले आफैँ फोटो प्रतिस्पर्धासमेत गराउँथे ।