काठमाडौँ — मध्यावधि निर्वाचन नेपाली कांग्रेसका लागि सहज थिएन । पार्टीभित्रको चरम गुटबन्दी र विद्रोहीहरूको लर्कोले आधिकारिक उम्मेदवारहरू निकै कमजोर देखिन्थे । बहुमतको सरकार आफैंले ढालेका कारण कांग्रेस नैतिक रूपमा कमजोर थियो ।

तत्कालीन प्रधानमन्त्री गिरिजाप्रसाद कोइराला र २०४६ को आन्दोलनका कमान्डर गणेशमान सिंहबीचको मनमुटाव सतहमा आएको थियो । कोइरालाप्रति असन्तुष्टि जाहेर गर्दै गणेशमानले कांग्रेस नै छाडेको घोषणा गरिसकेका थिए । उनले ‘कांग्रेसका भ्रष्ट उम्मेदवारलाई हराऔं’ भन्ने अभियान नै चलाएका थिए । 

त्यही पृष्ठभूमिमा प्रतिनिधिसभाका लागि २०५१ कात्तिक २९ मा भएको मध्यावधि निर्वाचनले सत्तारुढ कांग्रेसलाई कमजोर बनाएको थियो । सत्तामा रहँदारहँदै मध्यावधि निर्वाचन गराएकामा कतिपय मतदाता रिसाएका पनि थिए । त्यसैले कांग्रेसका ‘हस्ती’ भनिएका नेताहरू पनि पराजित भएका थिए । 

निर्वाचनमा जित/हार स्वाभाविक भए पनि अनुमान नै नगरिएका नेताहरू विजय र पराजय हुँदा मध्यावधि निर्वाचनको परिणाम निकै रोचक देखिएको थियो । खासगरी २०४८ को निर्वाचनमा एकलौटी बहुमत ल्याएको कांग्रेसले सबैभन्दा बढी क्षति बेहोरेको थियो भने अन्य दलका नेताहरू पनि यसको मारमा परेका थिए ।

प्रजातन्त्र प्राप्तिपछि पञ्चको आरोपमा खेदिएकाहरूले पनि मध्यावधि निर्वाचनमा राहत महसुस गरेका थिए । पञ्चायतका पूर्वप्रधानमन्त्रीहरू सूर्यबहादुर थापा र लोकेन्द्रबहादुर चन्दको नेतृत्वमा रहेका दुईवटा राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टीले अघिल्लो निर्वाचनमा प्रतिनिधिसभाका लागि ११ सिट जितेकामा यसपटक २० सिट जितेका थिए । 

अघिल्लो निर्वाचनमा कांग्रेसले कर्णालीपारिको सुदूरपश्चिबाट १९ मध्ये १८ सिट जितेको थियो । यसपटक भने ४ सिट जित्यो । एमालेले मध्यावधिमा सुदूरपश्चिमबाट ११ सिट जितेको थियो । तत्कालीन गृहमन्त्री तथा कांग्रेसका सुदूरपश्चिमका कामान्डरका रूपमा चिनिएका शेरबहादुर देउवा पनि यसपटक पार्टीको आन्तरिक विद्रोहका कारण नेतृत्व गर्न असफलजस्तै देखिएका थिए ।

सुदूरपश्चिममा तारणीदत्त चटौत र देउवाको आन्तरिक प्रतिस्पर्धाले कांग्रेसले ठूलै हार बेहोरेको थियो । चटौतलाई गिरिजाप्रसादले उभ्याएको आरोप लागेको थियो । उनी कांग्रेसको संसदीय दलको सचेतक पनि भएका थिए । सुदूरपश्चिममा एमालेका प्रेमसिंह धामीले कमाण्ड सम्हालेका थिए ।

२०४८ को निर्वाचनपछि एमालेले सुदूरपश्चिमको संगठनलाई प्राथमिकता पनि दिएको थियो । त्यसको श्रेय पार्टीले धामीलाई दिने गरेको थियो । उनी अघिल्लो निर्वाचनमा कञ्चनपुरबाट पराजित भएका थिए भने मध्यावधिमा दार्चुलाबाट जितेका थिए । 

कैलालीबाट राप्रपाका लोकेन्द्रबहादुर चन्द र एक जना विद्रोही उम्मेदवार पनि जितेका थिए । धनकुटाबाट सर्यबहादुर थापाले जितेका थिए । २०४६ को आन्दोलन दबाउन सक्रिय भूमिका निर्वाह गरेको आरोप लागेका मकवानपुरका कमल थापा मध्यावधिमा निर्वाचित भएका थिए । आन्दोलनताका थापा पञ्चायती सरकारको सञ्चार राज्यमन्त्री थिए । उनले एमालेका कृष्णप्रसाद दाहाललाई पराजित गरेका थिए । अघिल्लो निर्वाचनमा थापा दाहालबाटै पराजित भएका थिए । 

पाँचथरमा राप्रपाका पद्मसुन्दर लावतीले जितेका थिए । उनले एमालेका डम्बरसिंह तुम्वाहाम्फेलाई हराएका थिए । पाल्पामा गत निर्वाचनमा तीनै सिट जितेको कांग्रेसले मध्यावधिमा सबै सिट गुमाएको थियो । प्रधानमन्त्री कोइरालाको निकट सहयोगीका रूपमा चिनिएका सुशील कोइराला बाँकेबाट पराजित भएका थिए भने निवर्तमान सभामुख दमननाथ ढुंगाना काठमाडौं क्षेत्र नम्बर २ बाट एमालेकी विद्यादेवी भण्डारीसँग पराजित भएका थिए । 

कांग्रेस काठमाडौं जिल्ला सभापति प्रकाशमान सिंह पनि पराजित भएका थिए । त्यस्तै कञ्चनपुरबाट नेपाल विद्यार्थी संघका अध्यक्ष एनपी साउद पराजित भएका थिए । इलामबाट कांग्रेसका पुराना नेता कुलबहादुर गुरुङ, कास्कीबाट तारानाथ रानाभाट, स्याङ्जाबाट रुद्रमान गुरुङ, रूपन्देहीबाट तत्कालीन राज्यमन्त्री रामकृष्ण ताम्राकार पराजित भएका थिए । संयुक्त जनमोर्चाका महासचिव लीलामणी पोखरेललाई कृष्णगोपाल श्रेष्ठले पराजित गरेका थिए । श्रेष्ठले पोखरेलको धरौटी जफत गराएका थिए । पोखरेललाई ‘भण्डाफोरवादी’ उम्मेदवारका रूपमा चिनिन्थ्यो ।  

अत्यन्त थोरै मतको अन्तरले हार/जित भएका रोचक घटना पनि भएका थिए । गिरिजाप्रसाद कोइरालाको मन्त्रिपरिषद्मा शक्तिशाली मानिएका जलस्रोत राज्यमन्त्री लक्ष्मण घिमिरे रामेछापबाट ११ मतले पराजित भएका थिए ।

सप्तरी–१ मा कांग्रेसका जयप्रकाश गुप्ताले भने अघिल्लो निर्वाचनमा आफैंलाई पराजित गर्ने हीरालाल चौधरीलाई पराजित गरेका थिए । पाँचथरमा दीपककुमार बास्कोटाले एमालेका बसन्तकुमार नेम्वाङलाई पराजित गरेका थिए । मोरङमा कांग्रेसका बद्रीनारायण बस्नेतले एमालेका लालबाबु पण्डितलाई हराएका थिए । अघिल्लो निर्वाचनमा पण्डितले बस्नेतलाई हराएका थिए ।