काठमाडौँ — नेपाली कांग्रेसको आन्तरिक कलहले २०५१ कात्तिक २९ मा प्रतिनिधिसभाका लागि मध्यावधि निर्वाचनको मतदान तोकिएको थियो । यो २०४६ को परिवर्तनपछि दोस्रो संसदीय निर्वाचन थियो ।

विशेषतः कांग्रेस र एमालेबीचको अन्तरद्वन्द्वका कारण निर्वाचनको प्रचार–प्रसारको सिलसिलामा आधा दर्जनभन्दा बढीको ज्यानै गएको थियो । दर्जनौं सर्वसाधारण तथा पार्टीका नेता–कार्यकर्ता घाइते भएका थिए । दाङ, पाल्पा, सुनसरी, मोरङ, सिन्धुपाल्चोकलगायतका जिल्लामा हत्या, दलका कार्यकर्ताबीच कुटाकुट, प्रहरी हस्तक्षेपलगायतका कारणले निर्वाचनको माहोल बिग्रने त होइन भन्ने शंकाहरू पनि चर्चामा थियो ।

मधेशका जिल्लाहरूमा भारतीय नेताहरू उपस्थित भएर आफूले जिताउन चाहेको उम्मेदवारको पक्षमा भोट मागेका थिए । कांग्रेसभित्रको चरम गुटबन्दीका कारण ५० भन्दा बढी स्थानमा विद्रोही उम्मेदवार खडा भएका थिए । तर, निर्वाचनमा कांग्रेस र एमालेबीच नै मुख्य प्रतिस्पर्धा हुने अवस्था बनेको थियो । केही घटनाक्रमले चुनावी परिस्थिति असहज जस्तै लागे पनि मुलुकको समग्र स्थिति भने चुनावमय थियो । 

उम्मेदवारले घोडा चढेर मतदातासमक्ष पुग्ने, भारतीय नेता नेपाल आएर मत माग्ने, मतदातालाई हवाईजहाज चढाएर मत खसाल्न लैजाने जस्ता रोचक प्रसंग पनि देखिएका थिए । भारतबाट चुनाव प्रचारमा आएका नेताहरूलाई सरकारी संयन्त्रले नै फिर्ता पठाएका घटना पनि भएका थिए । 

मुलुकका २०५ निर्वाचन क्षेत्रमा २४ दल र स्वतन्त्रसमेत गरी १ हजार ४ सय २९ जना उम्मेदवार प्रतिस्पर्धाको मैदानमा उत्रिएका थिए । दलका मात्र उम्मेदवार १ हजार ५७ जना थिए । महिला उम्मेदवार स्वतन्त्रसमेत ८६ जना थिए । मतदाता संख्या १ करोड २२ लाख ९६ हजार २ सय १९ थियो । तीमध्ये महिला मतदाता संख्या ६१ लाख ६ हजार १ सय ८० थियो । 

२०४८ को निर्वाचनमा महिला मतदाता ५३ लाख १८ हजार ३ सय ५० थियो । साढे तीन वर्षअघिको भन्दा महिला मतदाता संख्या ७ लाख ८७ हजार ८ सय ३० ले बढेको थियो । मतदान केन्द्र ७ हजार ४ सय १२ तथा उपकेन्द्र ८ हजार १ सय ९१ थिए । उक्त निर्वाचनमा काठमाडौंको निर्वाचन क्षेत्र–१ मा सबैभन्दा धेरै १८ उम्मेदवार थिए । सबैभन्दा धेरै निर्वाचन क्षेत्र भएको जिल्ला काठमाडौं र मोरङ थियो । त्यतिबेला दुई जिल्लामा ७–७ निर्वाचन क्षेत्र कायम गरिएको थियो ।

काठमाडौं सबैभन्दा धेरै मतदाता भएको जिल्ला थियो । सबै निर्वाचन क्षेत्रमा ४ लाख ८३ हजार ९ सय २१ मतदाता रहेका थिए । मनाङमा सबैभन्दा कम ६ हजार ७ सय ६३ मतदाता थिए । निर्वाचन अनुगमन गर्न २८ देशका १ सय ३० जना अन्तर्राष्ट्रिय पर्यवेक्षक नेपाल आएका थिए । निर्वाचनमा स्वदेशी र विदेशी गरी १ हजार १ सय २५ जना पर्यवेक्षकले अनुगमन गर्ने तयारी थियो । २०४८ को संसदीय निर्वाचनमा २२ देशका ६४ जना पर्यवेक्षकले अवलोकन गरेका थिए । निर्वाचनमा ७१ हजार कर्मचारी र एक लाख सुरक्षाकर्मी परिचालित थिए ।

निर्वाचनमा मतदान गर्न हवाईजहाज चढेर पनि केही मतदाता आ–आफ्नो थातथलो गएका थिए । मुस्ताङ र मनाङका मतदाताले जिल्ला जानका लागि जहाज चार्टर गरेका थिए । पोखरामा बसोबास गर्ने मतदाताले शाही नेपाल वायुसेवा निगमका ७ वटा जहाज चार्टर गरेका थिए । त्यस्तै एभरेस्ट एयरको जहाज पनि चार्टर गरिएको थियो । मुस्ताङबाट कामको खोजीमा हिँडेकाहरूलाई पाल टाँगेर जोमसोममा राखिएको थियो । मतदानका लागि चुनावका दिन मुस्ताङ जाने भएकाले पोखराका सबै थकाली होटल बन्द हुने सञ्चालकहरूले बताएका थिए ।